Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Gobierno Hulandes ta declara escasez di awa y ta considerando diferente medida

about 19 hours ago

(NLTimes)—Gobierno Hulandes a declara oficialmente cu e pais ta enfrentando un escasez real di awa, Ministerio di Infrastructura y Maneho di Awa a anuncia. Comite Nacional di Coordinacion pa Distribucion di Awa (LCW) a recomenda gobierno pa subi e nivel di alerta. Autoridadnan y companianan di awa potabel ta considerando diferente medida pa distribui e

www.bondia.com
news item

Gobierno Hulandes ta declara escasez di awa y ta considerando diferente medida

about 19 hours ago

(NLTimes)—Gobierno Hulandes a declara oficialmente cu e pais ta enfrentando un escasez real di awa, Ministerio di Infrastructura y Maneho di Awa a anuncia. Comite Nacional di Coordinacion pa Distribucion di Awa (LCW) a recomenda gobierno pa subi e nivel di alerta. Autoridadnan y companianan di awa potabel ta considerando diferente medida pa distribui e awa disponibel, aunke ainda no ta cla kico e medidanan ey lo ta.

Dia 1 di juli, LCW — un colaboracion entre Rijkswaterstaat, e organismo di maneho di awa y otro autoridadnan cu ta encarga cu maneho di awa — a subi e situacion pa nivel 1, cu ta indica un escasez di awa inminente. Awor Hulanda ta na nivel 2, cu ta un escasez real di awa. Nivel 3 ta considera un crisis di awa.

Ministerio a enfatisa cu ainda tin suficiente awa potabel disponibel. E conseho ta bisa pa sigui usa awa potabel conscientemente y cu moderacion.

Ta anticipa cu e escasez di awa lo afecta transporte maritimo, industria y agricultura prome. Barconan ta hayando mas dificultad pa nabega cu nivel di awa abou y no por carga mesun cantidad di carga manera normal, pa evita cu nan ta keda pega den fondo. Fabricanan no por basha tur awa di friamento den riunan, pasobra riunan cu menos awa ta calenta mas rapido. Ademas, diferente region a prohibi agricultornan di usa awa di superficie pa iriga nan cultivonan.

Segun un vocero di Rijkswaterstaat, e subida pa nivel 2 ta afecta principalmente e consultanan entre autoridadnan. “Lo bira mas facil pa aplica cierto medida, specialmente si nan ta afecta mas cu un region,” e vocero a splica.

Nivel di awa den riunan a sigui baha.

“Den algun region, dijknan ta seco caba,” e vocero di Rijkswaterstaat a bisa. “E situacion no a mehora den e ultimo simannan y probablemente tampoco lo mehora mucho den e proximo simannan.”

Como posibel medida, ministerio a menciona e uso di damnan den riunan y e preparacion di pompnan adicional. E dam den riu Lek cerca di Hagestein por habri un tiki mas pa laga mas awa dushi core pa e parti west y pusha awa salo atras.

 

news_item
Click to read more

Comunicado di parlamentario Xiomara Maduro (MEP): Transparencia no ta un fabor, e ta un obligacion

about 19 hours ago

Ora un propuesta di Rijkswet ta toca autonomia, gobernacion y e futuro financiero di Aruba, e minimo cu pueblo por spera ta transparencia, specialmente ora e propuesta aki ta enfrenta tanto resistencia den sociedad. Sinembargo, nos ta mira Secretario di Estado Eric van der Burg expresa cu e Rijkswet HOFA lo wordo cambia, pero na

www.bondia.com
news item

Comunicado di parlamentario Xiomara Maduro (MEP): Transparencia no ta un fabor, e ta un obligacion

about 19 hours ago

Ora un propuesta di Rijkswet ta toca autonomia, gobernacion y e futuro financiero di Aruba, e minimo cu pueblo por spera ta transparencia, specialmente ora e propuesta aki ta enfrenta tanto resistencia den sociedad.

Sinembargo, nos ta mira Secretario di Estado Eric van der Burg expresa cu e Rijkswet HOFA lo wordo cambia, pero na mes momento e no kier revela cual ta e cambionan. E insistencia pa trata e ley aki den un forma acelera, sin duna claridad, ta manda un señal hopi preocupante.

Un resistencia masivo den comunidad

E falta di claridad aki ta bini dilanti den un momento crucial, caminda e rechaso contra e Rijkswet HOFA ta bisto:

Mas cu 10.000 ciudadano a presenta nan obhecion.

Tin opinionnan di experto cu ta cuestiona e base constitucional di e propuesta.

Mayoria di e sindicatonan a expresa nan oposicion.

Bosnan den e propio coalicion di Gobierno a manifesta preocupacion.

A pesar di tur esakinan, pueblo ainda no sa cua cambionan a wordo haci ni si e preocupacionnan realmente a wordo tuma na serio.

Mas cu un asunto financiero

Loke ta mas preocupante ta cu Gobierno di AVP-FUTURO ta sigui papia casi exclusivamente di e supuesto beneficio financiero di refinancia debe, pero HOFA no ta solamente un asunto financiero. E ta un asunto constitucional cu ta defini con autonomia di Aruba lo wordo ehecuta den futuro.

Transparencia ta un obligacion

Un gobierno cu ta kere den transparencia lo a publica e cambionan, lo splica pakico nan a wordo haci y lo crea espacio pa un debate serio prome cu Parlamento tuma un decision. Loke nos ta mira awo ta precisamente e contrario: ta pidi pa actua lihe, pero sin duna claridad. Esaki no ta contribui na confiansa, no ta fortalece nos democracia, y sigur no ta e respet cu Parlamento y pueblo di Aruba merece den un dossier cu implicacionnan asina profundo.

Pueblo di Aruba tin derecho di sa exactamente kico ta wordo cambia, pakico e ta wordo cambia y si e cambionan ta responde na e obhecionnan cu miles di ciudadano, experto y organisacionnan a presenta.

 

Transparencia no ta un fabor cu gobierno di AVP-FUTURO of Secretario di Estado Van der Burg y BZK na Hulanda ta haci. Transparencia ta un obligacion. Y precisamente ora un propuesta ta asina cuestiona, e obligacion ey ta bira ainda mas grandi.

 

news_item
Click to read more

Comunicado di minister Geoffrey Wever: Ampliando acceso na financiamento pa emprendedornan local cu impacto real den nos economia

about 19 hours ago

Minister di Finanzas, Asuntonan Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever, hunto cu Staatssecretaris di Relacionnan den Reino y Gobernacion Efectivo, Eric van der Burg, a bishita  Vaper Trading VBA na Balashi, unda a tuma lugar un momento historico: e entrega di e prome prestamo facilita bao di BMKB-ACS, den colaboracion cu Qredits.  BMKB- ACS

www.bondia.com
news item

Comunicado di minister Geoffrey Wever: Ampliando acceso na financiamento pa emprendedornan local cu impacto real den nos economia

about 19 hours ago

Minister di Finanzas, Asuntonan Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever, hunto cu Staatssecretaris di Relacionnan den Reino y Gobernacion Efectivo, Eric van der Burg, a bishita  Vaper Trading VBA na Balashi, unda a tuma lugar un momento historico: e entrega di e prome prestamo facilita bao di BMKB-ACS, den colaboracion cu Qredits. 

BMKB- ACS ta para pa Borgstelling MKB-kredieten Aruba, Curaçao en Sint Maarten. BMKB-ACS ta un programa cu ta yuda companianan cu tin bon plannan, pero cu no semper tin suficiente garantia, pa haya un prestamo cerca banco of institucion financiero. Gobierno Hulandes ta cubri parti di e riesgo, pa e instituto financiero por presta e compania placa den un manera mas facil.

E bishita y entrega di e cheque na Vaper Trading ta marca un paso concreto den e compromiso di Gobierno pa haci financiamento mas accesibel pa companianan local, cu hopi biaha ta topa obstaculo pa haya credito via banconan tradicional.

Vaper Trading VBA, ta un compania cu a wordo establece na 2021, ta activo como wholesaler di productonan pa vehiculo, frozen y mercancia seco. Cu e financiamento aki, e compania lo por sigui crece, amplia nan operacionnan y contribui mas ainda na economia local.

Durante e momento, Ministro Wever a enfatisa cu acceso na financiamento ta uno di e pilarnan clave pa stimula entrepeneurship y diversificacion economico:

“Nos entrepeneurs local tin e vision y e determinacion, pero hopi biaha e acceso na capital ta e barera di mas dificil. Cu instrumentonan manera e BMKB-ACS, nos ta kita un parti di e riesgo, pa asina banconan y institucionnan financiero por sostene mas iniciativanan local cu potencial real.”

E programa BMKB-ACS, adapta pa contexto di Caribe Hulandes, ta ofrece un garantia entre 45% te 67.5% riba prestamonan, loke ta reduci e riesgo pa financiadornan y facilita acceso pa empresanan cu no tin suficiente colateral.

Qredits, cu desde 2017 ta activo na Aruba, ta hunga un rol esencial den e ecosistema di emprendemento, no solamente door di financiamento, pero tambe coaching y guia empresarial. Te awor, nan a facilita 574 prestamo, representando un total di mas cu AWG 12.2 miyon, cu e meta di yega na e prestamo number 600 den 2026.

Ministro Wever a destaca e importancia di colaboracion entre sector publico y sector priva, enfatisando cu trahando hunto nos por logra pasonan concreto pa e economia di nos pais.

“Esaki ta un ehempel claro di con colaboracion entre gobierno, institucionnan financiero y entrepeneurs por crea impacto tangibel. Nos ta traha pa un economia unda iniciativa priva wordo stimula, sosteni y facilita, pa asina crea mas trabao, mas actividad economico y mas oportunidad pa nos pueblo.”

Minister Wever kier gradici Staatssecretaris Eric van der Burg pa su presencia y sosten y naturalmente Qredits, cu nan apoyo pa e entrepreneurs, y felicita Vaper trading cu e paso importante aki.

Gobierno lo sigui traha riba mehoracion di e clima di negoshi, reduccion di burocracia y creacion di instrumentonan cu ta haci mas facil pa entrepeneurs cuminsa, crece y desaroya nan negoshi na Aruba, y asina contribui na diversifica nos economia.

 

news_item
Click to read more

Simon Waslander: E revolucion den tecnologia di bateria

about 19 hours ago

Un di e delaster argumentonan contra energia renovable ta cu te awo, tur e baterianan ta basa riba Lithium. E mineral aki no ta barata, y por ta basta toxico. Tambe e baterianan di mas miho di Lithium tin un duracion (lifespan) di mas o menos 10 aña. Awo imagina cu por traha un bateria

www.bondia.com
news item

Simon Waslander: E revolucion den tecnologia di bateria

about 19 hours ago

Un di e delaster argumentonan contra energia renovable ta cu te awo, tur e baterianan ta basa riba Lithium. E mineral aki no ta barata, y por ta basta toxico. Tambe e baterianan di mas miho di Lithium tin un duracion (lifespan) di mas o menos 10 aña. Awo imagina cu por traha un bateria cu ta traha na nivel comparabel di Lithium, pero na mesun momento ta traha di Salo (Sodium)!

Wel esaki ta e tema di e columna aki. Nos lo discuti e revolucion andando den tecnologia di bateria y con Sodium-Ion Batteries por ta un game-changer berdadero pa full e sector di energia renovable.

Sodium-Ion Battery

Sodio ta e seis elemento mas abundante riba planeta. E ta den e crust di tera, den lama, den salo comun, practicamente na tur caminda, distribui igualmente rond mundo. No tin un solo pais cu por controla e suministro di Sodium manera China ta controla Lithium. Esaki ta e promesa di bateria di Sodio: mesun tecnologia di bateria, pero sin e dependencia geopolitico y sin e prijs cu ta baila.

Pa hopi aña, tabatin un solo problema grandi cu bateria di Sodio: nan no tabata warda asina tanto energia den e mesun espacio y peso cu Lithium. Pero un par di luna pasa esaki no ta e caso mas. Un compania Chines CATL, a anuncia cu nan tecnologia nobo di Sodium-Ion batteries a kibra e barera di 175 Wh/kg cu ta casi comparabel cu e bateria di mas miho di Lithium.

15.000 Ciclo: e revolucion ta den LCOE

Pero pa Aruba y e lector averahe, e cifra mas importante no ta densidad di energia, pero ta e cantidad di ciclo cu un bateria electrico lo por wanta, y aki e storia ta bira uno espectacular. Un bateria cualitativo basa riba Lithium por ta wanta mas o menos 10 aña, cual no ta malo, pero na mesun momento no ta super bon tampoco. Awo segun testnan elabora di e compania CATL, e bateria basa riba Sodium-Ion por wanta 10.000 pa 15.000 ciclo! Esaki kiermen den lenguahe normal cu e bateria aki lo por wanta 30 aña! Cual ta un cifra espectacular.

Aki e tecnologia ta bira uno masha interesante mes. Imagina un bateria pa cas ta costa 7.000 florin pero mester cambi’e cada 10 aña. Awo imagina un bateria di Sodium-Ion ta costa 8.500 pero ta wanta 30 aña. Esaki ta cambia completamente e manera di calcula costo. Hopi hende ta wak solamente e prijs cu nan ta paga dia cu nan cumpra e bateria. Pero e cifra cu ta conta di berdad ta e costo pa cada kilowatt-ora cu e bateria ta entrega durante henter su bida , loke expertonan ta yama e “levelized cost of storage”. Un bateria cu ta costa mescos pero ta dura tres bes mas largo ta, na final, ta casi tres bes mas barata pa cada kilowatt-ora cu e ta duna bo.

Na e momento aki e bateria mas barata di Lithium ta mas o menos ta $70 pa kWh, awo segun calculacionnan di CATL, nan tecnologia di Sodium-Ion por brinda bateria na un prijs di $19 pa kWh, den futuro hopi cercano. Si esaki por wordo cumpli, e lo ta un gamechanger completo pa e sector di bateria, pero tambe pa full e sector di energia renovable.

E pregunta no ta mas si e revolucion di bateria ta bini. E t’ey caba. E pregunta ta: kico Aruba ta bay haci cune?

 

news_item
Click to read more

Formulario di declaracion di inkomstenbelasting ta bira completamente digital – pero ta trece duda tocante accesibilidad

about 19 hours ago

Departamento di Impuesto di Aruba (DIMP) ta preparando un di e cambionan mas grandi na e proceso di declaracion di inkomstenbelasting den decadas. Cuminsando cu aña fiscal 2025, contribuyentenan no ta bay ricibi mas e envelop oraño familiar, cu ta contene nan formulario di declaracion, den postbus. Na lugar di esaki, e formulario ta bay

www.bondia.com
news item

Formulario di declaracion di inkomstenbelasting ta bira completamente digital – pero ta trece duda tocante accesibilidad

about 19 hours ago

Departamento di Impuesto di Aruba (DIMP) ta preparando un di e cambionan mas grandi na e proceso di declaracion di inkomstenbelasting den decadas. Cuminsando cu aña fiscal 2025, contribuyentenan no ta bay ricibi mas e envelop oraño familiar, cu ta contene nan formulario di declaracion, den postbus. Na lugar di esaki, e formulario ta bay ta disponible exclusivamente riba e portal online BO impuesto (BOi), marcando e transicion pa un sistema di entrega di formulario completamente digital.

E accion ta forma parti di e esfuersonan continuo di digitalisacion na DIMP, y tin intencion pa modernisa e proceso di declaracion di impuesto. Sinembargo, mientras e anuncio ta duna informacion practico tocante con e sistema nobo ta bay traha, e tambe a lanta varios pregunta tocante accesibilidad, conocemento digital, y idioma, cu ainda no tin contesta.

Fin di envelop oraño

 

Pa hopi aña, contribuyentenan na Aruba a asocia e declaracion anual di impuesto riba entrada (inkomstenbelasting) cu e yegada di e envelop oraño distintivo den nan postbus. Segun DIMP, e tradicion aki ta yegando su final.

Pa aña fiscal 2025, contribuyentenan mester completa nan declaracion completamente online a traves di e portal BOi. E departamento ta spera cu e formulario di declaracion digital ta bay bira disponible alrededor di november 2026, maske un fecha oficial di publicacion ainda no a keda anuncia. Unabes e fecha keda confirma, DIMP ta bisa cu ta bay comunica esaki publicamente.

En bes di yena un formulario di papel, contribuyentenan ta bay hinca nan informacion directamente den e sistema online, upload e documentonan rekeri electronicamente, y entrega e declaracion digitalmente. E portal ta registra automaticamente e fecha di entrega, y e contribuyentenan ta bay por mira e informacion aki cada biaha cu nan log in den nan cuenta BOi. DIMP tambe ta conseha contribuyentenan pa save un copia di nan declaracion completo, pa nan propio registro.

Tur contribuyente mester un cuenta BOi

Un di e cambionan mas importante ta trata acceso na e declaracion mes.

Segun DIMP, cada contribuyente registra pa inkomstenbelasting mester tin nan propio cuenta di BOi pa asina por haya acceso na e formulario di declaracion. E departamento ta nota specificamente cu esaki tambe ta conta pa pareha casa, loke ta nifica cu cada persona den e pareha mester crea un cuenta individual, hasta si tradicionalmente nan ta entrega e documento hunto. DIMP ta curasha cualkier persona cu ainda no a registra, pa haci esaki lo antes posible, pa evita presion di ultimo minuut cerca di e periodo di entrega.

Contribuyentenan cu ta prefera di laga un accountant of otro persona autorisa completa nan declaracion ta bay por haci esaki. Sinembargo, mester otorga un autorisacion prome mediante e portal BOi di e contribuyente mes, prome cu un tercero por haya acceso na e declaracion.

E departamento tambe ta conseha contribuyentenan pa cuminsa prepara e mesun documentacion cu semper tabata rekeri, incluyendo loonkaart, informacion di pensioen, carta di interes di banco, prueba di donacion, gastonan educacional, y unda ta aplicable, declaracion financiero anual pa empresa propio (eenmanszaak). E diferencia ta cu awo mester saca potret of scan e documentonan y upload esakinan den formato PDF.

Pregunta practico

Mientras e comunicado di DIMP ta splica e mecanica di e sistema nobo, e ta laga un cantidad di pregunta practico sin contesta.

E transicion ta asumi cu contribuyentenan tin acceso na un conexion confiable di internet, un aparato (celular of computer) adecua, y e conocemento digital necesario pa crea un cuenta online, upload documento y nabega e proceso di entrega. Pa hopi residente esaki no ta bay ta un problema, pero pa otronan – incluyendo algun contribuyente di edad avansa of hende cu experiencia digital limita – por rekeri asistencia adicional.

E comunicado no ta specifica si ta bay tin opcion alternativo pa entrega formulario pa hende cu no por rasonablemente usa e sistema online, ni ta splica ki tipo di sosten ta bay ofrece durante e transicion.

Otro pregunta ta tocante pareha casa. Mientras DIMP ta laga cla cu cada un mester tin un cuenta BOi individual, no ta splica si pareha cu tradicionalmente ta entrega e formulario hunto awo mester completa un declaracion digital separa.

Idioma tambe ta lanta pregunta

Durante investigacion pa e articulo aki, Bon Dia Aruba a crea un cuenta BOi pa compronde miho e proceso di registracion for di perspectiva di un contribuyente.

E proceso, a pesar di a bay lihe, a proba di ta mas extenso cu simplemente crea un username y password. Usuarionan mester registra pa un cuenta prome, y despues ta rekeri pa instala un app di autenticacion separa den nan celular of aparato mobil. E registracion despues ta pasa den un serie di stap di seguridad, incluyendo sign in usando e app di autenticacion, scan un codigo QR, y contesta tres pregunta di seguridad prome cu e cuenta ta activa completamente.

Durante e proceso aki, Bon Dia Aruba tambe a nota cu e portal di registracion BOi actualmente ta disponible solamente na Hulandes y Ingles.

Mientras e medidanan di seguridad adicional aki ta comprendible mirando e informacion financiero sensitivo involucra, nan por presenta reto practico pa algun usuario. Adultonan mayor y hende cu experiencia digital limita por haya e proceso di registracion dificil pa nabega sin asistencia, particularmente si nan no ta familiar cu app di autenticacion, codigo QR of proceduranan di verificacion online di multiple stap.

Aruba ta un sociedad multilingual, y Papiamento ta un di e dos idioma oficial di e pais, hunto cu Hulandes. Mientras hopi Arubiano tambe ta papia Ingles y Spaño, proceduranan di impuesto hopi biaha tin terminologia tecnico y legal cu por ta dificil pa compronde. E ausencia di opcion di Papiamento por crea un obstaculo adicional pa algun usuario buscando pa registra y haya acceso na nan informacion di impuesto.

Si tin plan pa un version di e portal den Papiamento of metodonan alternativo di registracion, no ta indica den e comunicado di prensa.

Reaccion publico mixto

E anuncio a genera un contesta mixto riba rednan social. Algun comentario a elogia e esfuerso di modernisacion, describiendo e como un stap logico pa servicio publico mas eficiente. Otronan a cuestiona e decision pa elimina e formulario di papel completamente, expresando preocupacion cu no tur hende ta prepara pa un proceso completamente digital.

Varios comentario specificamente a referi na adultonan mayor, mientras otronan a cuestiona si rekeri cuenta online lo complica innecesariamente loke antes tabata un proceso simpel pa hopi residente.

A pesar cu reaccion riba rednan social no ta refleha necesariamente e opinion di mayoria di e poblacion, nan ta sugeri cu e transicion por rekeri comunicacion cla y educacion publico den e proximo lunanan.

Pregunta na DIMP

Pa obtene clarificacion tocante varios di e puntonan aki, Bon Dia Aruba a tuma contacto cu director di DIMP diaranson atardi.

Entre e preguntanan cu a dirigi na e departamento, tabata si alternativanan no-digital ta bay keda disponible, ki asistencia ta bay duna contribuyentenan cu habilidadnan digital limita, pakico e portal BOi actualmente ta parce di ta disponible solamente na Hulandes y Ingles, si tin plan pa un version na Papiamento, y con e sistema nobo ta bay funciona pa pareha casa cu tradicionalmente ta entrega un formulario di inkomstenbelasting hunto. No a ricibi un contesta inmediato, pero por anticipa mas informacion di DIMP den un futuro cercano.

Cambio mayor afectando tur contribuyente

E desaparicion di e envelop oraño ta representa mas cu un cambio cosmetico, e ta señala un cambio fundamental den e manera con miles di Arubiano ta interactua cu DIMP cada aña.

Servicio digital por ofrece bentahanan importante, incluyendo procesamento mas lihe, mehoracion den registro, y mas conveniencia pa hopi usuario. Na mes momento, transformacion digital exitoso ta depende no solo riba tecnologia, pero tambe riba sigura cu cada ciudadano por realisticamente haya acceso y usa e servicio.

Cu varios luna faltando prome cu e formulario digital bira disponible, DIMP ainda tin tempo pa contesta hopi di e preguntanan practico rond di e transicion. Pa awo, contribuyentenan sa un cos sigur: ora e formulario di declaracion di inkomstenbelasting yega mas laat e aña aki, e envelop oraño conoci no ta bay ta den nan postbus mas.