Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Comunicado di prensa: Ombudsman ta expresa preocupacion tocante e proteccion y cuido di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia

about 5 hours ago

Ombudsman, Sra. mr. Jurima Bryson a ricibi varios melding tocante e proteccion y cuido di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia y institucionnan similar na Aruba. Tambe a aparece varios publicacion den prensa tocante e situacion dentro di e institucionnan aki. Esaki no ta trata solamente di casnan pa adulto mayor, pero tambe

www.bondia.com
news item

Comunicado di prensa: Ombudsman ta expresa preocupacion tocante e proteccion y cuido di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia

about 5 hours ago

Ombudsman, Sra. mr. Jurima Bryson a ricibi varios melding tocante e proteccion y cuido di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia y institucionnan similar na Aruba. Tambe a aparece varios publicacion den prensa tocante e situacion dentro di e institucionnan aki. Esaki no ta trata solamente di casnan pa adulto mayor, pero tambe di institucionnan caminda personanan sin hogar, personanan cu problema di adiccion y personanan cu ta recuperando di adiccion ta haya luga pa keda y biba.

E personanan aki ta den un posicion vulnerabel y dependiente debi na nan edad, condicion fisico of psicologico, circunstancianan social of problematica di adiccion. Pa e motibo aki ta mas dificil pa e habitantenan aki por defende nan derechonan y interesnan of trece posibel abuso of iregularidad dilanti.

E dependencia di habitantenan tin consecuencia pa e proteccion di nan derechonan y interesnan. Nan ta depende pa gran parti di e institucion pa estadia, cuido, guia, tratamento, alimentacion, cuido medico y seguridad. P’esey, ta di gran importancia pa gobierno proteha nan derechonan y interesnan y garantisa un estadia, cuido, guia y tratamento adecuado, sigur y humano.

Esaki ta den linea cu e norma di conducta apropia di cuido special, cu ta prescribi cu institucionnan y gobierno mester proteha e dignidad humano, derechonan fundamental y seguridad fisico y psicologico di habitantenan. Ta importante cu señalnan di posibel situacionnan di abuso of iregularidad ta wordo ricibi na tempo, evalua cu seriedad y, caminda ta necesario, investiga y monitorea.

Den e cuadro di a señala e situacion aki, Ombudsman a manda un carta di preocupacion pa Minister di Transport, Integridad, Naturalesa y Asuntonan di Mayornan, responsabel pa e Ministerio di Salud Publico, Asuntonan Social, Cuido pa Mayornan y Cuido pa Adiccion, Sra. drs. M.G. Wyatt-Ras.

Como institucion independiente y imparcial, Ombudsman a presenta varios punto di atencion tocante e proteccion di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia.

Esaki ta trata, entre otro, estadia adecuado, conocemento y experencia, personal capacita y suficiente, supervision y cumplimento di normanan, posibilidadnan accesibel pa reporta y proteccion legal, y continuidad di cuido adecuado.

Mas informacion tocante esaki ta disponibel den e carta di preocupacion tocante e proteccion y cuido di habitantenan di institucionnan priva di cuido y estadia. E carta completo ta disponibel riba website di Ombudsman, www.ombudsman.aw/pa/publicacion/.

Bureau Ombudsman ta tene publico al tanto di tur desaroyo via su canalnan di comunicacion:

Facebook: Ombudsman Aruba

Instagram: ombudsmanaruba

LinkedIn: Ombudsman Aruba

Website: www.ombudsman.aw

 

news_item
Click to read more

Asina bon… nos Papiamento ta…? Tocante ‘pa’ y ‘para’, ‘door’ y …?

about 5 hours ago

Den e edicion aki di nos column dedica na nos idioma nacional Papiamento, nos ta bolbe na un tema cu nos a trata den e edicion di 23 di april 2022, cu merece un ‘update’. E tema ta e uso – complica – di e palabra ‘pa’ cu ta aparece den practicamente tur frase cu

www.bondia.com
news item

Asina bon… nos Papiamento ta…? Tocante ‘pa’ y ‘para’, ‘door’ y …?

about 5 hours ago

Den e edicion aki di nos column dedica na nos idioma nacional Papiamento, nos ta bolbe na un tema cu nos a trata den e edicion di 23 di april 2022, cu merece un ‘update’. E tema ta e uso – complica – di e palabra ‘pa’ cu ta aparece den practicamente tur frase cu nos ta expresa riba un dia normal. E palabra tin su origen den Spaño ‘para’, o probablemente tabata adopta antes caba di Portugues. Segun nos custumber ta abrevia esaki te na ‘pa’. Nada straño pasobra na Spaño tambe ta existi e forma di abrevia e ‘para’ te na ‘pa’ den habla popular. Ehemplo: ‘pa’dentro’ loke a proposito lo ta origen di nos ‘paden’…

E complicacion ta bin ora nos ta usa ‘pa’ tambe pa representa e palabra ‘por’ na Spaño, y Portugues ademas. E caso ta cu na Papiamento nos nunca a adopta e uso regular di e palabra ‘por’ den tur sentido, sino cu nos a limita esaki na cierto uso fiho den cierto expresion adopta di Spaño, manera ‘por ehemplo’ y ‘por fabor’. En todo caso, e custumber di usa e ‘pa’ pa representa e ‘por’ tabata existi y ta existi te awe. Por ehemplo, den e siguiente frase: “E diseño a ser realiza pa e specialistanan di e oficina di ingenieria.” Aunke nos ta usa esaki den e forma aki, riba su mes e tin un posible confusion cune, den e sentido cu por comprende tambe cu e ta significa cu e diseño a ser haci pa otronan, pa e ingenieronan di e oficina. Pa evita e confusion aki, desde antaño Papiamento tabatin un solucion totalmente crioyo: e uso di e forma directo, activo, envez di e forma pasivo cu ta trece cune e uso di e ‘pa’ na lugar di ‘por’.

Pa keda cu e mesun ehemplo, nos ta cambia esaki pa e forma totalmente propio di nos idioma: “Specialistanan di e oficina di ingenieria a traha e diseño.” Aki no ta keda ningun tipo di confusion y nos ta bolbe na un di e formanan basico di Papiamento, na lugar di e uso extenso di e forma pasivo, cu a bira mas comun tambe bao influencia Hulandes. E influencia ey a percura pa e adopcion di e ‘door’ Hulandes na lugar di e ‘pa’. Pero, e posible confusion por keda elimina tambe cu e contexto di e frase cu ta duna claridad. Por ehemplo: “E plan aki a ser diseña pa specialistanan di e oficina di ingenieria, den cual nan a haci un bon trabao.” Aki si a keda bon cla kico ta kico.

Si nos no haci esey asina, nos ta mira cu sa recuri na e version Hulandes: “E plan aki a ser realiza door di e specialistanan di e oficina di ingenieria.” Ademas e ‘ser’ di e forma pasivo por keda reemplaza pa e ‘worde’ o ‘wordu’ o ‘wordo’ cu a bira parti di nos idioma, aunke nunca, segun nos opinion, esey lo gana premio di beyeza: “E diseño a wordo traha door di e…, etc.” Nos ta recomenda mas tanto e forma directo, activo di nos idioma tradicional, cu uso no frecuente di e forma pasivo. Di e manera aki nos ta evita e uso di e forma Hulandes di e participio pasado tambe, manera ‘geverf’, ‘gedal’ y un monton mas, djis consulta nos

Vocabulario oficial.

Por ta cu e incomodidad aki cu nos hendenan tabata sinti, a hiba nos na un solucion, den cierto caso, aplicando e forma di gerundio den e frase. Ehemplo: “Haciendo esey, bo a hinca bo mes den problema.” Nada straño den e frase ey, pero dado momento aki tambe e forma Hulandes a penetra: “Door di haci esey, bo a hinca bo mes den problema.” Awendia esaki ta un forma acepta den nos idioma y opinion tocante su uso ta keda escogencia personal.

Complicacion mas reciente ta bin tambe di e afan di cierto hende pa ‘papiamentiza’ cierto expresion standard, adopta di Spaño/Portugues. Esaki ta toca tambe entre otro e palabra ‘por’, den expresion fiho manera ‘por ehemplo’ o ‘por completo’. Por scucha hende papia di ‘pa ehempel’ loke pa nos no ta corecto, aunke tin forma cu si ta mas acepta, manera ‘pa medio di’, banda di ‘por medio di’ cu no a desaparece y ta unforma acepta keto bay.

 

news_item
Click to read more

Comunicado di gobierno: Accion contra vehiculo bandona ta continua Diesun vehiculo kita for di caminda publico

about 5 hours ago

Gobierno ta continua cu su accion pa kita vehiculo bandona for di caminda publico, cu enfasis riba responsabilidad di doño di auto y e importancia di mantene nos barionan limpi y bunita. Durante e accion den area di Madiki, Timonstraat y Korvetstraat, un total di 11 vehiculo a wordo kita for di caminda publico. Miguel

www.bondia.com
news item

Comunicado di gobierno: Accion contra vehiculo bandona ta continua Diesun vehiculo kita for di caminda publico

about 5 hours ago

Gobierno ta continua cu su accion pa kita vehiculo bandona for di caminda publico, cu enfasis riba responsabilidad di doño di auto y e importancia di mantene nos barionan limpi y bunita. Durante e accion den area di Madiki, Timonstraat y Korvetstraat, un total di 11 vehiculo a wordo kita for di caminda publico. Miguel Wever di Ministerio di Asunto General a splica cu e accion ta forma parti di e trabou cu e Task Force ta realisa pa atende e problematica di vehiculo bandona den diferente bario di Aruba.

Segun Wever, e accionnan ta progresando bon, pero e mensahe principal ta cu cada doño di vehiculo mester asumi su propio responsabilidad. E intencion no ta solamente pa kita vehiculo for di caminda publico, sino tambe pa crea mas concretisacion entre nos ciudadanonan tocante e importancia di cuida nan propio medio ambiente.

Durante e accion, un total di 11 vehiculo a wordo kita for di caminda publico. Di esakinan, a touw 4 vehiculo door di Cuerpo Policial Aruba (KPA), 2 vehiculo door di un empresa priva na gasto di nan doñonan, mientras cu 5 vehiculo a wordo movi pa tereno priva door di nan propio doñonan. Ademas, 2 doño a firma un declaracion di distancia nan mes di e vehiculo, autorisando pa nan vehiculo wordo destrui.

Wever a indica cu, lamentablemente, ainda tin doñonan cu no ta tuma e mensahe na serio. Pa e motibo aki, e autoridadnan lo continua cu accionnan den diferente bario, caminda vehiculonan cu no ta cumpli cu e reglanan lo wordo atende y doñonan lo mester asumi nan responsabilidad. Durante su declaracion, Wever a expresa gradicimento na Bureau City Inspector, polisnan di bario, Cuerpo Policial Aruba y Serlimar pa nan colaboracion den e accionnan. El a destaca cu e cooperacion entre e diferente instancia ta esencial pa logra resultado concreto y mantene e areanan publico limpi.

E accionnan lo continua den otro bario di Aruba, cu e mesun mensahe pa comunidad: cada ciudadano tin un responsabilidad den cuido di su bario. Gobierno di Aruba ta haci un apelacion na doñonan di vehiculo pa no laga nan auto bandona riba caminda publico, sino pa tuma e medidanan necesario pa evita cu autoridadnan mester interveni.

 

news_item
Click to read more

Pa falta di alternativa… Ta importa desperdicio…?

about 5 hours ago

Gobierno actual ta considera un acuerdo cu e otro islanan Hulandes, en todo caso Bonaire y Corsou, pa coordina esfuerzo riba tereno di procesamento di desperdicio. Como lugar di actividad ta contemplando e tereno di refineria na San Nicolas, cu en berdad por alberga varios actividad economico. Nos ta tuma nota di e plan aki,

www.bondia.com
news item

Pa falta di alternativa… Ta importa desperdicio…?

about 5 hours ago

Gobierno actual ta considera un acuerdo cu e otro islanan Hulandes, en todo caso Bonaire y Corsou, pa coordina esfuerzo riba tereno di procesamento di desperdicio. Como lugar di actividad ta contemplando e tereno di refineria na San Nicolas, cu en berdad por alberga varios actividad economico. Nos ta tuma nota di e plan aki, pero ta spera cu no ta considera esaki solamente pa falta di otro alternativa viable. Nos a mira hopi propuesta di actividad economico den e añanan despues cu e refineria a cera, di cual ningun a keda concretiza. Cautela ta necesario anto. Tambe ta importante analiza tur pro y principalmente tur contra, pa despues no mester hiba discusion inutil, cu mester a hiba desde inicio caba. Pesey ta importante reconsidera e experiencianan negativo di pasado, specificamente riba e tereno di desperdicio.

Un di e motibonan pa concentra tal actividad na un di e islanan ta logicamente e escala mayor di e empresa, cu por percura pa un rendimento cu no ta garantiza riba cada isla pa nan mes. Esey por ta e caso y sigur pa material di reciclahe, cu por re-usa o exporta, esey por significa un solucion. Pa tur claridad, lo ta trata aki di material selecta caba pa reciclahe, cu ta bay pa e proceso final na Aruba.

Un asunto completamente diferente ta e procesamento di desperdicio di cual mester deshaci por ehemplo mediante incineracion o gasificacion. Nos no ta na altura si esey tambe ta parti di e plan, pero por si acaso, ta bon pa tuma na cuenta nos propio experiencia te awor cu e tema aki. Pa esey nos ta bolbe na e discusion cu a tuma lugar mas di 7 aña pasa, tempo cu gobierno tabatin plan pa ‘resolve’ nos problema di desperdicio cu un proyecto grandi di incineracion, cu no a continua, mas tanto pasobra no por a convence suficiente hende di e aspectonan positivo cu mester a compensa pa esunnan negativo. Ta resumi aki loke e tempo ey tabata consideracion serio di e consecuencianan di un tal proyecto, por ehemplo encuanto su tamaño. Ki capacidad minimo un incinerador asina lo tin, pa por ta sigur cu e volumen di desperdicio produci na Aruba ta suficiente pa garantiza un bon operacion? Tin caso conoci di proyecto di kima desperdicio, unda a surgi e peligro di demasiado capacidad di incineracion, y mester a busca desperdicio di otro teritorio pa mantene e proceso andando. Esaki ta importante especialmente ora ta trata di un proceso di suministra energia electrico, cu ta requeri cierto continuidad. Den otro pais hopi mas grandi cu esun di nos a surgi problema di acumula suficiente desperdicio pa tene e proceso andando. Den caso di un isla o algun di mes tamaño, e problema aki tambe por presenta.

Tambe den mesun tempo nos a experimenta e fracaso di un proceso di gasificacion, cu lo mester a entrega gas usable na nos planta di awa y electricidad. Finalmente e no continuacion di incineracion ni gasificacion a conduci na e ‘solucion’ di dera desperdicio den empaque special. Esaki no a yuda preveni e molester di holor, cu e consecuencia cu nos a haya otro sitio mas di contaminacion ambiental y cu di ningun manera ta cualifica pa e criterio, di moda actualmente, di ‘sostenibilidad’. Cu e problema di e sero na Parkietenbos sin solucion, ta obvio cu no por sigui pospone un solucion definitivo. Den e sentido aki ta di comprende cu gobierno ta sigui explora posibilidad di solucion, y pa nos e tarea di haci e preguntanan al caso.

Separacion di desperdicio

Den transurso di e añanan mas reciente nos por a mira un inicio di procesamento di cierto desperdicio, specificamente di material cu por recicla. Sin embargo, nos no ta avanza suficientemente cu esaki, pasobra te ainda falta e separacion di desperdicio na cas/lugar di trabao. Den ultimo añanan nos no a mira ningun iniciativa den e direccion aki. Esey por ta causa pa e falta continuo di un maneho general di desperdicio. Si no tin maneho completo ta dificil pa evalua si un sistema di separacion di desperdicio na cas ta loke nos mester. En todo caso por constata cu na diferente otro pais e separacion di desperdicio na cas por funciona, hunto cu e prohibicion estricto di inclui cierto material toxico y dañino den e desperdicio cu ta acepta. Tur e fasenan di e proceso mester ta conoci y atendi, inclusive e control necesario, algo den cual nos pais tradicionalmente no ta sobresali. Ta di spera cu esaki no ta bira otro intento di impone un proceso unico cu ta abarca tur desperdicio, cu ademas lo mata tur e proyectonan di reciclahe individual, cu a costa varios ciudadano hopi esfuerzo y recurso pa desaroya.

Ta importante tambe bolbe mustra riba e posibilidad di exportacion di e desperdicio cu ta resta despues di separacion di tur cos reciclable, pa un incinerador den exterior. Na 2019 esaki tambe tabata parti di e debate, incluyendo e argumento cu esaki no ta disminui nos responsabilidad di tira material toxico den aire, ora kima esaki na otro pais.

Pa conclui, algo tocante e tereno di refineria. Nos no tin vista ainda riba loke finalmente lo bin riba e tereno extenso aki, pero ta importante mantene compatibilidad di actividad. Si por ehemplo ta considera hiba parti di turismo crucero pa San Nicolas, mester tene cuidao cu otro actividad cu por causa molester di holor o huma, pa turista pero na promer lugar pa e propio ciudadano. E experiencia ey no mester bolbe na San Nicolas…

 

news_item
Click to read more

Comunicado di partido MEP: Gobierno ta pidi parlamento pa aproba agenda di inversion sin financiamento completo

about 5 hours ago

Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF) ta un check blanco! Fraccion di MEP ta expresa su preocupacion cu Gobierno ta pidi Parlamento pa aproba un agenda di inversion di Afl. 59,5 miyon, mientras cu actualmente tin solamente Afl. 33,3 miyon disponibel. Esaki ta crea un diferencia di Afl. 26,2 miyon, cu ainda no tin

www.bondia.com
news item

Comunicado di partido MEP: Gobierno ta pidi parlamento pa aproba agenda di inversion sin financiamento completo

about 5 hours ago

Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF) ta un check blanco!

Fraccion di MEP ta expresa su preocupacion cu Gobierno ta pidi Parlamento pa aproba un agenda di inversion di Afl. 59,5 miyon, mientras cu actualmente tin solamente Afl. 33,3 miyon disponibel. Esaki ta crea un diferencia di Afl. 26,2 miyon, cu ainda no tin cobertura financiero garantisa.

E diferencia lo mester wordo cubri cu surplusnan den futuro cu Parlamento ainda no a aproba. Tampoco ta conoci cua suma ta destina pa cada proyecto ni ken lo determina cua proyectonan lo wordo ehecuta. Pa MEP, Parlamento no por aproba un suma di tal magnitud sin cobertura concreto y sin sa cua proyectonan tin prioridad.

E falta di claridad ta aumenta door di e cambionan den e cifranan. Den dos luna, e fondo a subi di Afl. 43,1 miyon pa Afl. 59,5 miyon, mientras cu e financiamento disponibel a baha. Na augustus, Gobierno ainda tabata papia di un fondo di Afl. 65 miyon. Ademas, e saldo inicial ta preliminar y no por confia riba dje, pasobra e Cuenta Anual 2025 di pais Aruba no a wordo aproba. Raad van Advies ya caba a señala e inconsistencia den e informacion financiero.

Ademas, Gobierno ta agrega aproximadamente Afl. 34 miyon na proyectonan nobo, mientras cu mantencion di caminda y boto di polis ta wordo posponi. MEP ta cuestiona con e seleccion a wordo haci, si e proyectonan a wordo evalua door di e Comision di Inversion y Evaluacion, y unda e base financiero, economico y social ta pa cada proyecto.

MEP ta pidi Gobierno pa, prome cu Parlamento vota, presenta un bista completo, definitivo y transparente di cua proyectonan lo wordo financia, cuanto cada uno ta costa, di unda e placa ta bin y cua tin prioridad.

“Sin fondo garantisa y sin claridad tocante e seleccion di proyectonan, un Parlamento responsabel no por duna un aprobacion cu ta mas cu un check blanco”, lider di fraccion Evelyn Wever-Croes a duna di conoce.