Vandaag vond de eerste inhoudelijke zitting plaats in de zaak Caret tegen twee politieagenten, R. Dirksz en M. Violenes, die betrokken waren bij het schietincident dat op 9 februari 2025 leidde tot de dood van Ayden Lanoy. De zitting trok veel publieke belangstelling. De hoofdzaal was volledig gevuld en de rechtbank opende één van twee extra zalen zodat aanwezigen de behandeling via een videoverbinding konden volgen.

De zaak Caret houdt verband met een incident dat plaatsvond op 9 februari 2025, toen twee politieagenten twintig schoten losten op de auto bestuurd door de 19-jarige Ayden Lanoy. Eén van de kogels trof Lanoy met fatale gevolgen. De gerechtelijke behandeling richt zich op het gebruik van het vuurwapen en de omstandigheden die hebben geleid tot de beslissing om te schieten.

Bij de opening van de zitting legde de rechter uit hoe de procedure zou verlopen en benadrukte dat het om een zware en gevoelige zaak gaat. Hij verzocht alle aanwezigen om kalmte en respect gedurende de zitting. Hij gaf aan dat iedereen die merkte dat emoties te hoog opliepen, tijdelijk de zaal kon verlaten en terugkeren wanneer men rustiger was.

De rechter nam de gebeurtenissen van de bewuste nacht/ochtend door en beschreef dat het een drukke nacht was voor de politie met verschillende incidenten op het eiland. De twee agenten hadden de instructie gekregen om langs Lekker Restaurant te rijden, dat bijna zou sluiten, om te controleren of alles in orde was.

Tijdens hun ronde in de omgeving van Palm Beach merkten de verdachten op dat een achterlicht van de auto bestuurd door Ayden Lanoy niet werkte. Volgens hun verklaring volgden zij het voertuig en activeerden zij hun zwaailichten om een stopteken te geven. De auto stopte niet. Via de microfoon gaven zij mondelinge instructies om te stoppen, maar ook daarop kwam geen reactie van de bestuurder.

Bij de rotonde van Superfood, zo verklaarden de verdachten, leek de auto aanvankelijk rechtsaf te slaan richting Eagle Beach, maar draaide vervolgens om in de richting van Bubali. R. Dirksz verklaarde dat hij op dat moment vermoedde dat de bestuurder mogelijk onder invloed van alcohol of een andere substantie was, waarop werd besloten een achtervolging te starten.

Volgens informatie uit het dossier, zoals door de rechter aangehaald, vond de achtervolging niet plaats met hoge snelheid. De verdachten gaven aan zich de exacte snelheid niet te herinneren, maar dat zij hun snelheid hadden verhoogd ten opzichte van hun oorspronkelijke tempo. De rechter verduidelijkte dat uit camerabeelden blijkt dat de voertuigen op dat moment niet harder reden dan 80 kilometer per uur.

De agenten stelden rond 5:10 uur ’s ochtends de meldkamer op de hoogte dat zij een achtervolging waren begonnen. De achtervolging duurde voort tot Madiki Kavel, waar het fatale incident plaatsvond.

Volgens de verklaring van M. Violenes stopte de auto van Lanoy toen deze een doodlopende weg bereikte. Hij zag een licht aangaan in de auto en nam de silhouet van een man waar die bewegingen maakte. Hij stapte uit zijn dienstvoertuig om de auto te benaderen, maar volgens zijn verklaring begon de auto van Lanoy vervolgens te bewegen en in zijn richting te rijden. Hij verklaarde te vrezen dat hij zou worden aangereden en dat hij zijn leven in gevaar voelde, waarop hij zijn wapen trok en op de auto schoot. Tijdens zijn verklaring toonde hij emotie bij het beschrijven van dat moment.

R. Dirksz verklaarde dat hij eveneens uitstapte toen zijn collega uit het politievoertuig stapte. Hij hoorde het geluid van een motor en zag vervolgens dat de auto in hun richting bewoog.

De rechter vroeg herhaaldelijk of er op dat moment andere alternatieven waren geweest, zoals opzij stappen om de auto te laten passeren, opnieuw instappen in het politievoertuig en de achtervolging voortzetten, of afwachten hoe de situatie zich zou ontwikkelen. R. Dirksz hield vol dat er naar zijn mening geen andere optie was en dat de beslissing om het wapen te trekken en te schieten was ingegeven door de perceptie van direct gevaar.

Ook M. Violenes werd gevraagd of hij had overwogen opzij te stappen of had nagedacht over de gevolgen van het schieten. Hij antwoordde dat alles zeer snel gebeurde en dat hij op het moment dat de auto in zijn richting bewoog niet nadacht over de gevolgen, maar reageerde op wat hij als een bedreiging ervoer.

In totaal werden twintig kogels afgevuurd tijdens het incident. M. Violenes loste drie schoten, terwijl R. Dirksz zeventien schoten afvuurde. De rechter vroeg naar het motief en de intentie achter het schieten. M. Violenes verklaarde dat hij op de motorkap schoot met als doel het voertuig tot stilstand te brengen en het door hem waargenomen gevaar te neutraliseren. De rechter vroeg hoe schieten op de motorkap een bedreiging kan uitschakelen, waarop de verdachte aangaf dat zijn intentie was de snelheid van de auto te verminderen, waarbij hij erkende dat een auto niet onmiddellijk stopt door een schot.

R. Dirksz verklaarde dat hij een schot hoorde maar niet wist waar dat vandaan kwam. Volgens zijn verklaring reageerde hij door zelf te schieten. Hij gaf aan dat hij tijdens het spanningsmoment een “black-out” ervoer en dat toen hij weer bij bewustzijn kwam, hij alle zeventien kogels uit zijn wapen had afgevuurd.

Tijdens de zitting werden beveiligingsbeelden bekeken. De rechter verzocht het publiek tijdelijk de zaal te verlaten zodat hij de beelden kon analyseren samen met de verdachten, hun advocaten en de ouders van Lanoy, zonder aanwezigheid van publiek. Daarna werd het publiek opnieuw toegelaten en kreeg het de gelegenheid het audiovisueel materiaal te bekijken.

Volgens de rechter hadden twee camera’s het incident vastgelegd. Hoewel er zowel beeld als geluid was, waren deze niet gesynchroniseerd. Om die reden heeft de Landsrecherche vastgesteld dat de primaire beoordeling gebaseerd zou worden op de beelden en niet op het geluid.

Na het bekijken van de beelden lichtte de rechter toe dat daarop te zien was hoe beide auto’s de doodlopende weg bereikten, waarna de auto van Lanoy draaide, bijna tegen het politievoertuig tot stilstand kwam en vervolgens een stukje achteruit reed. Beide agenten stapten snel uit hun voertuig en namen positie in met hun wapens gericht op de auto. Volgens de rechter is het eerste schot zichtbaar op minuut 05:15:05 van de opname, waarbij rook zichtbaar is uit een wapen.

Uit de gepresenteerde analyse blijkt dat M. Violenes zich meer aan de voorkant van de auto bevond, gericht op de motorkap, en daar ook op schoot, terwijl R. Dirksz zich aan de zijkant bevond en begon te schieten op de zijkant van het voertuig en later ook op de achterkant. De auto bleef bewegen totdat deze tot stilstand kwam.

De rechter gaf aan dat uit de beelden blijkt dat het voertuig niet met hoge snelheid reed. Hij voegde eraan toe dat hij een beweging van de auto zag die naar zijn oordeel eerder duidde op een poging om aan de situatie te ontkomen dan op een gerichte actie om een agent met de auto aan te rijden.

Volgens de verdachten komt wat zij die dag hebben ervaren niet volledig overeen met wat zichtbaar is op de videobeelden. Zij gaven aan dat hun perceptie van gevaar anders was dan wat de camera laat zien.

Van de twintig afgevuurde kogels trof één kogel Lanoy. De kogel ging van de ene linkerzijde van zijn lichaam naar de andere en raakte een hoofdslagader, wat leidde tot inwendig bloedverlies met fatale afloop. Op basis van het onderzoek naar de kogelbaan en de positie van de agenten tijdens het incident blijkt dat de kogel die Lanoy trof waarschijnlijk afkomstig was uit het wapen van verdachte R. Dirksz.

De ouders van Lanoy kregen de gelegenheid hun verdriet in de rechtszaal te uiten. Met veel emotie vroeg de moeder van Lanoy hoe de agenten twintig keer konden schieten op een jongeman die zij niet eens kenden. Met tranen in haar ogen beschreef zij Lanoy als een vrolijke en verantwoordelijke jongeman die hard werkte om bij te dragen aan het onderhoud van zijn familie.

De partner van Ayden nam eveneens het woord en sprak met immens verdriet over de impact van de situatie, de schok die hij van binnen heeft ervaren en hoe zijn leven volledig veranderde na 9 februari.

De vader van Ayden vroeg hoe het mogelijk is dat er twintig kogels werden afgevuurd zonder te weten wie er in de auto zat of hoeveel personen zich in het voertuig bevonden. Hij stelde zelfs de vraag of de agenten mogelijk onder invloed waren, omdat twintig keer schieten op een auto zonder te weten wie of hoeveel personen zich daarin bevinden volgens hem niet klopt.

Wat betreft de persoonlijke situatie van de betrokken politieagenten verklaarden beiden dat het incident een diepe impact heeft gehad op hun persoonlijke en professionele leven. Zij gaven aan meerdere keren psychologische sessies te hebben gevolgd na het incident, maar hiermee te hebben moeten stoppen om financiële redenen. Zij zijn geschorst en ontvangen slechts een deel van hun salaris, aangezien een derde deel wordt ingehouden in verband met hun schorsing.

Op maandag 23 februari 2025 wordt de behandeling van de zaak voortgezet. Tijdens de volgende zitting zullen het Openbaar Ministerie en de verdediging hun standpunten uiteenzetten.

Diaranson mainta, Minister di Husticia, mr. drs. Arthur Dowers, den cuadro di su esfuersonan pa alivia e problema alarmante di adiccion y adictonan ambulante cu a bay for di man den e ultimo añanan, a haci un bishita di trabao na Stichting Hunto na Sero Colorado.

Durante e bishita, e mandatario a haya un recorido den e facilidad y a topa cu e personal cu tin e tarea diario di guia adictonan riba e bon caminda y siña nan con pa keda riba e caminda aki.

Stichting Hunto tin un capacidad maximo pa trata 40 adicto y ta conta cu 10 empleado dedica na guia y supervision. Actualmente, e centro tin 10 adicto bao di nan supervision, di cual 7 ta homber y 3 ta muhe. Den pasado, e trayecto di rehabilitacion pa cada adicto tabata varia entre 8 y 11 luna, pero awendia ta logra e miho resultado na momento cu e team hunto cu e psicologo di e fundacion, haci nan evaluacion profesional y determina cu e cliente ta cla pa sali. Ademas ta manda e cliente cu ta cla pa sali, pa nazorg den cual nan ta keda haya sosten psicologo, pero tambe ta haya nan relapse prevention plan cu ta inclui numbernan di telefon cu e cliente por yama den casonan cu mester.

Stichting Hunto na Sero Colorado no ta un luga di pasa dia sin mas. Cada dia ta yena cu actividad recreativo y structural cu ta mantene e clientenan ocupa y disciplina. Cada persona tin su responsabilidad specifico, incluyendo laba nan mesun pañanan, mantene nan espacionan limpi, participa den sesionnan individual y di grupo, y sigui e programa manera stipula. Ademas den fin di siman e clientenan ta liber pa ricibi bishita di famia cu ta imporante den e proceso di rehabilitacion.

E trabao di guia adictonan no ta facil. E ta rekeri curashi, pasenshi, conocemento y empatia pa logra e meta di saca personanan for di e bicio di droga y forma individuonan cu por reintegra den sociedad y contribui na bienestar general.

Minister Dowers a keda impresiona cu e estado di e facilidad, e programa extenso cu nan ta ofrece y, particularmente, cu e nivel di compromiso y conocemento di e empleadonan. Algun di e empleadonan mes a experencia un cambio profundo den nan bida den pasado y awo ta comparti nan experencia propio pa guia otronan.

E problema di adiccion ta un reto nacional cu mester un acercamento integral y sostenibel. E situacion ta rekeri accion firme y coordinacion entre aplicacion di ley y rehabilitacion serio. Ta tempo pa trata e problema di adiccion cu determinacion.

Ministerio di Husticia lo sigui fortalece colaboracion cu instancianan relevante pa asina crea un acercamento integral y sostenible den e esfuersonan pa combati adiccion na Aruba.

Alle nesten van Shoco (Arubaanse woelmuisuil) op Tera Cora, achter Tierra del Sol, zijn verdwenen. Het ongeremde gebruik van het gebied voor UTV/ATV- en andere offroadactiviteiten heeft zichtbare sporen achtergelaten. Zelfs de weinige families van Patrishi (Arubaanse zweepspinnenhagedis) die nog overblijven, hebben een deel van hun leefgebied verloren door de uitbreiding van de luchthaven, waardoor ze nog kwetsbaarder worden. Cascabel (Arubaanse ratelslang) verliest dagelijks ook zijn leefgebied.

ACF hoopt dat de overheid zo snel mogelijk de populatie zwerfhonden en -katten op straat en in natuurgebieden zal reguleren, en regels zal invoeren om verantwoord eigenaarschap van huisdieren (zoals honden en katten) te waarborgen. “We houden niet van regels, maar met meer mensen op Aruba zullen er meer conflictsituaties ontstaan. We kunnen niet doorgaan zoals we vroeger deden. Als we deze conflicten willen verminderen, moeten er regels zijn waaraan iedereen zich houdt.”

“Het niveau van ecologisch begrip, of ‘ecologische geletterdheid’, van onze beleidsmakers in het algemeen moet verbeteren. Ze moeten verantwoordelijk handelen en beslissingen nemen die onze natuur op de lange termijn beschermen. Dit omvat volledig begrijpen wat de natuurbeschermingswetten van Aruba (Natuurbeschermingsverordening) betekenen,” legde Silva uit, die ook bioloog en cultureel antropoloog is.

ACF roept iedereen op Aruba op zichzelf de vraag te stellen: “Accepteren we het verlies van onze Shoco – een endemische uil en nationaal symbool? Dit zal in ons leven gebeuren. Accepteren we het verlies van onze Patrishi? Dat gebeurt al. Accepteren we het verlies van onze Cascabel? Dit zou over 20 jaar kunnen gebeuren, zowel de Shoco als de Cascabel. Ze zullen uitsterven als we doorgaan met ‘business as usual.’ We moeten echt beginnen na te denken over verantwoordelijkheid. Het is waar dat we overleven, maar we hebben de verantwoordelijkheid om voor onze omgeving en onze inheemse planten en dieren te zorgen, zoals dat vroeger werd gedaan. En in ruil daarvoor zal de natuur iets teruggeven. Zodra we bewustzijn en verantwoordelijkheid terugbrengen in ons leven, zal dat alles veranderen.”

Den e edicion aki nos ta duna atencion na algun publicacion cu a yega na nos man a traves di tempo, cu ta trata diferente aspecto di nos Papiamento.

Un interesante publicacion cientifico bastante reciente ta esun den cual a analiza e raiznan comparti entre Papiamento y e idioma crioyo di Cabo Verde y di Guine Bissau. E titulo di e obra di Bart Jacobs, di Universidad Ludwig-Maximilian na München, Alemania, ta: Papiamentu: a diachronic analysis of its core morphology. Publicacion di 2008.

E estudio a ser haci den cuadro di e debate cu ta continua ainda entre e linguistanan cu ta, sea apoya e tesis cu Papiamento a surgi di e conexion cu Cabo Verde y Guine Bissau, o ta pensa cu Papiamento tin raiz Spaño, y lo a surgi den e comunicacion den nos region a base di e idioma aki. Den e estudio aki e autor ta trece hopi elemento dilanti, di cual e gran mayoria ta mustra den direccion di un origen comparti di e Criol di Guine y Cabo Verde y Papiamento, manera esaki a tuma lugar na inicio di e explotacion di Corsou como centro regional di comercio di catibo, despues cu e Hulandesnan a tuma e isla for di Spaña na 1634. Nos no ta participe den e debate entre linguista aki, pero nos ta haya importante pa pone estudio cientifico tocante nos idioma na disposicion mas amplio posible. Tambe e obra ta contene hopi detaye interesante, fuera di e debate menciona. Conocimento nunca ta haci daño, ta nos lema.

Manera bisa anteriormente, e estudio aki ta trata e lazonan linguistico entre Papiamento/Papiamentu (abrev. PA), di e islanan ABC y e rama yama ‘Upper Guinea’ di e idiomanan criol a base di Portugues (abrev. UGPC), manera papia na Santiago, un di e islanan di e archipelago di Cabo Verde, na Guine Bissau y na Casamance; e ultimo aki ta e region cu ta mayormente den sur di Senegal, pero parti ta cay na otro banda di frontera, den norte di Guine Bissau. E obhetivo di e estudio ta pa atende e tesis cu e idiomanan menciona tin un origen comun, a traves di un analisis ‘diacronico’. Esaki, ora ta trata di analisis linguistico, ta referi na e forma con idioma ta cambia a traves di tempo. Esaki contrario na analisis ‘sincronico’ cu ta referi na e analisis na un cierto momento, cambio cu ta tuma lugar simultaneamente anto. Tambe e obhetivo ta pa compara cierto aspecto di nan morfologia (forma y structura) clave.

Otro publicacion interesante ta di Tara Sanchez, cu na 2002 a publica un estudio, incluyendo investigacion na e islanan, cu e titulo:”The interacting infuences of Spanish and English on the creole Papiamentu.” University of Pennsylvania Working Papers in Linguistics: Vol. 8 : Iss. 3 , Article 18. Available at: https://repository.upenn.edu/pwpl/vol8/iss3/18.

Un di e aspectonan interesante di e analisis aki ta e topico di e ‘gerundio’ Spaño, cu na cierto momento a penetra tambe den Papiamento, y hasta den cierto caso a haya aplicacion den verbo cu no ta di origen Spaño o Portugues, sino por ehemplo di origen Hulandes. E topico algun aña pasa a haya un capitulo reciente aki mes, tempo cu a surgi henter un debate tocante e uso di gerundio den caso di verbo di origen Hulandes o Ingles. E debate tabata alrededor di e verbo ‘wak’ (Hulandes: ‘waken’) cu a haya su forma di gerundio: ‘wakiendo’ den habla popular di principalmente hende hoben. El a bira tur un polemica, cu gran mayoria rechazando esaki como Papiamento incorecto.

Nos ta conclui e edicion aki cu mencion di e obra absolutamente clave pa cualkier persona cu ta desea di studia origen di Papiamento. Ta trata di e tesis di doctorado di Efraim Frank Martinus: “The Kiss of a Slave” – Papiamentu’s West-African Connections; 1996. Esaki a bira un obra standard pa esnan cu ta desea explora e origen Africano di nos Papiamento, cu tabata bay mas leu cu solamente e comparacion cu Cabo Verde/Guine Bissau, y ta contempla estudio comparativo di varios otro idioma di continente Africano, cu relacion cu e trafico di sclavitud na Corsou y nos region.

Martinus a significa hopi den desaroyo di nos idioma den su version di Corsou/Bonaire, entre otro tambe den desaroyo di enseñanza na Papiamento. El a fayece na 2015, pero su obra cientifico a keda, banda di su obranan literario.

Conseho di Minister a aproba e Plan di Accion “StartAruba – Fase 1 Ecosysteemanalyse”, un paso importante den e trayecto pa fortifica y stimula na un forma structural e economia Arubano a traves di innovacion y emprendemento.

E proyecto ta forma parti di e topico Economia di e Programa di Gobernacion AVP–FUTURO 2025–2028 y ta conecta directamente cu e compromiso di Aruba, den cuadro di e Landspakket, pa traha riba un economia mas resiliente, diversifica y prepara pa futuro.

Aruba ta aspira pa fortifica su ecosistema di innovacion y emprendemento di manera mas efectivo, segun un comunicado di gobierno. Analisisnan reciente, entre otro e Landspakket Aruba, e rapport di e Regionale Ontwikkelingsmaatschappij di Deloitte (2024) y e direccion strategico di e Direccion General Koninkrijksrelaties, ta mustra cu e ecosistema actual ta fragmenta y cu no semper tin tur e condicionnan necesario pa facilita companianan cu potencial di crecemento.

Pa e motibo aki, Gobierno a opta conscientemente pa cuminsa cu un fase analitico profundo, prome cu introduci instrumento di maneho u programa di opschaling. StartAruba – Fase 1 ta enfoca exclusivamente riba:

un analisis di ecosistema (incluyendo SWOT y analisis di stakeholders),

un cuadro strategico,

un roadmap pa 2026–2027, y

un propuesta pa un cuadro institucional.

E fase aki ta crea un base cu por elabora riba dje y establece obhetivo pa decisionnan di maneho den futuro.

A demas di su relevancia local, Aruba ta tuma e iniciativa den contexto di Reino pa desaroya un metodo analitico cu, den un fase posterior, por ta util pa Corsou y Sint Maarten. Di e manera aki, Aruba ta contribui na mas coherencia y cooperacion den e desaroyo di ecosistemanan pa startup den Caribe Hulandes, respetando alabes e autonomia y situacion real di cada pais.

E Plan di Accion claramente ta limita e alcance di e proyecto. TWO-Nederland ta financia exclusivamente Fase 1, mientras cu e eventual siguiente fase lo ser considera separadamente y lo rekeri otro forma di financiamento publico y priva. Esaki ta confirma e compromiso di Gobierno cu disciplina fiscal, claridad institucional y maneho responsabel di recurso publico.

Segun Minister di Finanzas, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever:

“Si nos kier un economia fuerte y duradero, nos mester basa nos decisionnan riba dato, analisis y vision di largo plaso. StartAruba – Fase 1 ta e fundeshi cu nos mester pa bin cu maneho corecto na e momento corecto, cu impacto real pa emprendemento, innovacion y crecemento economico di Aruba.”