Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Comunicado di Minister Gerlien Croes: Ministerio di Educacion ta lansa e proyecto piloto di ‘Educacion Personalisa’ na Juliana School MAVO

about 12 hours ago

Ministerio di Relacionnan den Reino, Educacion, Hubentud, Innovacion y Deporte, conhuntamente cu Juliana School MAVO y e Talent Development Scheme (TDS) di Arubaanse Voetbal Bond (AVB) a desaroya e proyecto piloto innovativo titula “Proeftuin Gepersonaliseerd Onderwijs”. Den un colaboracion strategico, e iniciativa aki a wordo diseña pa crea un balansa harmonioso entre enseñansa secundario formal

www.bondia.com
news item

Comunicado di Minister Gerlien Croes: Ministerio di Educacion ta lansa e proyecto piloto di ‘Educacion Personalisa’ na Juliana School MAVO

about 12 hours ago

Ministerio di Relacionnan den Reino, Educacion, Hubentud, Innovacion y Deporte, conhuntamente cu Juliana School MAVO y e Talent Development Scheme (TDS) di Arubaanse Voetbal Bond (AVB) a desaroya e proyecto piloto innovativo titula “Proeftuin Gepersonaliseerd Onderwijs”.

Den un colaboracion strategico, e iniciativa aki a wordo diseña pa crea un balansa harmonioso entre enseñansa secundario formal y e desaroyo intensivo di talento deportivo di alto rendimento pa e futbolistanan hoben na Aruba.

E programa ta basa riba e concepto caminda scol y deporte di alto rendimento no ta competi cu otro, sino ta complementa otro. E obhetivo principal ta pa ofrece e alumnonan aki e hermentnan pa nan por desaroya nan talento deportivo sin mester sacrifica nan exito academico.

Pa medio di guia personalisa, cada alumno-atleta ta haya un mentor stipula cu ta yuda cu planificacion y mantencion di e balansa entre scol, entrenamento, competencia y descanso. E programa por adapta por medio di licenties na diferente nivel academico di e alumno. E ehecucion di e trayecto, e ritmo y e schedule di estudio ta wordo adapta na e calendario deportivo di e atleta. E programa piloto aki lo haci uzo di hermentnan digital y ‘learning analytics’ pa sigui e progreso academico di cerca y brinda apoyo necesario ora cu e alumnonan ta topa reto den nan progreso academico. Por ultimo, Juliana School, e staf di TDS y e mentor lo tin reunion regularmente pa monitorea y evalua e bienestar integral di e alumno.

E “Proeftuin Gepersonaliseerd Onderwijs” aki tin un funcion dobel: e ta sirbi como un solucion sostenibel pa e atletanan di TDS, pero tambe como un laboratorio di innovacion pa e sistema di enseñansa na Aruba. E experiencianan, evaluacionnan y conocemento cu wordo acumula durante e proyecto aki lo sirbi como base pa futuro desaroyo di maneho di educacion personalisa, flexibilisacion y digitalisacion den mas scol na nos isla, sirbiendo como un modelo pa futuro di enseñansa den e sistema Hulandes na Aruba pa transforma den un sistema di educacion mas digitalisa y personalisa pa e alumnonan.

 

 

news_item
Click to read more

Comunicado di Parlamentario Eduard Pieters (PPA): “Cinco luna despues, ainda no tin cita na Censo y awor hende ta bende slot ilegalmente”

about 12 hours ago

Lider di fraccion di PPA, Eduard Pieters, a bolbe pone un problema cu el a denuncia desde maart riba mesa: e personanan cu a haya nan permiso pa establece y traha na Aruba, ainda ta enfrentando dificultad pa haya cita na Censo pa completa nan inscripcion. PPA ta responsabilisa Minister Dowers pa e caos den

www.bondia.com
news item

Comunicado di Parlamentario Eduard Pieters (PPA): “Cinco luna despues, ainda no tin cita na Censo y awor hende ta bende slot ilegalmente”

about 12 hours ago

Lider di fraccion di PPA, Eduard Pieters, a bolbe pone un problema cu el a denuncia desde maart riba mesa: e personanan cu a haya nan permiso pa establece y traha na Aruba, ainda ta enfrentando dificultad pa haya cita na Censo pa completa nan inscripcion. PPA ta responsabilisa Minister Dowers pa e caos den inscripcion y ta alerta cu falta di capacidad ta afectando directamente dignidad y siguridad social di hende.

Segun Pieters, cinco luna despues di su prome denuncia, e problema no solamente ta persisti, sino cu awo tin e señalnan cu un mercado ilegal di cita ta surgi, caminda supuestamente e slotnan ta ofreci pa e sumanan entre Awg. 50 y Awg. 200.

“Na maart nos a alerta Gobierno. Awe nos ta augustus y e sistema ainda ta bisa hende cu no tin cupo. Cinco luna despues nos ta papia di e mesun problema.”

“No culpa director di Censo; responsabilidad ta di minister”

Pieters a laga cla, cu e problema no mester ta poni riba direccion y trahadonan di Censo. El a referi na e declaracionnan di direccion cu ta indica cu sin suficiente personal, fondo y e recursonan, e departamento no por procesa e cantidad adicional di e personanan cu mester registra.

Pa Pieters, esey ta precisamente unda responsabilidad politico ta cuminsa.

Si Gobierno tuma un decision pa otorga e permitnan riba escala mas grandi, Gobierno mester anticipa e consecuencia administrativo y ekipa Censo pa absorba e demanda adicional. “Bo no por tuma un decision na un banda y laga bo departamento sin hende y sin recurso na otro banda. Si bo crea e fluho, bo mester prepara e sistema.”

Segun Pieters, PPA ya na maart a pidi e ministernan concerni, pa interveni y remedia e situacion. Sinembargo, na augustus e problema ainda ta presente.

Alarma pa supuesto benta ilegal di cita

E situacion a bira mas preocupante, segun Pieters, despues cu PPA a ricibi e señalnan via diferente plafaforma social, cu cita pa Censo ta ofreci ilegalmente pa placa. El a menciona sumanan entre 50 y 200 florin. Pieters a reconoce cu, segun e informacion cu e tin, ainda no tin un denuncia formal presenta, pero ta considera e señalnan suficientemente serio pa Gobierno investiga inmediatamente. “Unda tin huma, tin candela. Minister mester wak urgentemente kico ta pasando.”

Pa e lider di fraccion, si falta di capacidad den un servicio publico ta crea un mercado, caminda ciudadano desespera ta sinti cu mester paga pa un cita, Gobierno no por trata esey como un problema administrativo chikito.

Un inscripcion cu tin consecuencia humano

Pieters a enfatisa cu tras di cada cita tin un persona. Un hende por haya permiso pa traha y establece na Aruba, pero sin completa su inscripcion, por enfrenta dificultad pa regla otro asunto esencial relaciona cu seguro social, financiamento y acceso na servicio.

El a menciona particularmente e situacionnan di e personanan cu ta na estado y cu, pa motibo di problema den registracion, por termina preocupa tocante cobertura medico y gasto di parto.

“Nos ta papia di ser humano. Un decision administrativo descabeya no por termina afectando dignidad di hende.” Pa Pieters, esey ta haci e situacion mas urgente cu simplemente un website cu no tin cita disponibel.

Ombudsman tambe a hala atencion

Segun Pieters, PPA no ta e unico cu a hala atencion riba e problema aki. El a indica cu Ombudsman tambe a expresa su preocupacion tocante e situacion, mientras PPA a bin ta denunciando e asunto aki desde maart y awor ta bolbe mishi cu e tema aki. Awe fraccion a bolbe manda pregunta pa Gobierno, pa haya claridad tocante kico ta haci pa elimina e atraso y aumenta capacidad. Pieters tambe a menciona e posibilidad di un sistema conecta cu DIMAS pa haci e proceso mas eficiente, cu e mesun direccion a laga sa cu nan tin mester.

Finalmente Pieters su mensahe na Gobierno y Minister Dowers ta directo: duna Censo e personal, sistema y fondo necesario pa atende ciudadano dignamente. “Si Censo mester recurso financiero, bin Parlamento. Nos ta dispuesto pa haci e trabou necesario. Pero cinco luna despues, Gobierno no por sigui laga hende desespera pa un simpel cita.” Pa PPA, e cuestion fundamental ta responsabilidad politico: si Gobierno aumenta e cantidad di permiso, Gobierno tambe tin obligacion di prepara e aparato publico pa e consecuencia di su propio decision.

 

news_item
Click to read more

Analisis di Siman: Aruba tin petroleo y gas?

about 12 hours ago

Ultimo siman, un soño di hopi tempo a bolbe titularnan na Aruba. Por tin petroleo y gas natural bao di lama rond di nos isla? Comerciante Mericano di petroleo, Bill Armstrong ta kere cu e contesta por ta si. Su compania, Armstrong Oil and Gas, tin un concesion pa explora rond di Aruba desde 2024.

www.bondia.com
news item

Analisis di Siman: Aruba tin petroleo y gas?

about 12 hours ago

Ultimo siman, un soño di hopi tempo a bolbe titularnan na Aruba. Por tin petroleo y gas natural bao di lama rond di nos isla? Comerciante Mericano di petroleo, Bill Armstrong ta kere cu e contesta por ta si.

Su compania, Armstrong Oil and Gas, tin un concesion pa explora rond di Aruba desde 2024. Armstrong ta bisa cu un analisis di informacion anterior for di fondo di lama ta mustra señalnan prometedor di petroleo y gas. E ta emociona cu loke e ta mira. Pero prome cu Aruba cuminsa celebra, tin algo hopi importante cu tur hende mester compronde: Ainda no a descubri ningun petroleo ni gas.

Kico Armstrong a haya?

Companianan di petroleo ta usa tecnologia special pa studia e capanan di piedra profundamente bao di fondo di lama. Esaki ta permiti expertonan crea un imagen di kico por tin bao di e suelo. Armstrong y su team ta bin studiando informacion cu a colecta durante exploracion anterior rond di Aruba. Awo nan ta usando tecnologia mas nobo, incluyendo inteligencia artificial, pa evalua e informacion ey di nobo.

Armstrong ta kere cu e analisis nobo ta mustra un area grandi cu por contene petroleo y gas natural. El a describi e señalnan como un di esunnan mas interesante cu el a yega di mira den su carera largo den industria petrolero.

Esey ta zona impresionante.

Pero tin un diferencia grandi entre mira algo interesante den informacion geologico, y realmente haya petroleo.

Back den pasado

Aruba a yega di busca petroleo y gas den pasado caba.

Compania Spaño di energia, Repsol a bora varios pot rond di Aruba den pasado. Ningun a resulta den un descubrimento comercial.

Armstrong ta kere cu e resultadonan anterior aki no ta nifica necesariamente cu no tin nada. E ta argumenta cu tecnologia nobo ta permiti experto compronde e informacion anterior di un manera diferente.

E por tin rason, pero tin un solo manera pa haya sa sigur. Eventualmente, mester bora. Y esey ta caro.

Un boramento exploratorio por costa al menos 50 miyon dollar. Armstrong ta buscando partner dispuesto pa inverti y comparti e riesgo. Si nan bora y no haya nada, e placa ta perdi. Asina exploracion di petroleo ta traha. Por tin señal prometedor, pero te cu bora bao di e suelo, niun hende sa exactamente kico tin eynan.

No ta bay cuminsa bora ainda

Y hasta si haya petroleo, produccion no lo cuminsa e siguiente dia.

Guyana ta un bon ehempel.

Companianan petrolero a busca eynan pa decadas prome cu ExxonMobil a haci un descubrimento mayor na 2015. Prome produccion di petroleo na Guyana a cuminsa apenas na 2019.

Pues hasta den un caso hopi exitoso, por dura añas entre descubrimento y produccion di petroleo. Esey ta nifica cu Aruba no mester cuminsa conta placa cu ainda no ta existi.

Tuma e posibilidad na serio

Ta cauteloso no ta nifica ignora oportunidad. Si realmente ta existi cantidadnan grandi di petroleo of gas comercialmente util rond Aruba, e por tin importancia economico mayor.

Un industria exitoso di petroleo of gas potencialmente por crea otro fuente di entrada. E por crea trabao, atrae inversion y trece divisas na e pais.

Pero esaki ta hiba nos na e pregunta, si Aruba gana cantidad grandi di placa di petroleo of gas, kico nos mester haci cune?

Otro paisnan a contesta e pregunta aki den diferente manera. Algun a gasta nan entrada di petroleo rapidamente. Otronan, manera Noruega, a spaar y inverti gran parti di dje pa futuro generacionnan.

Si Aruba haci un descubrimento comercial, e decisionnan aki lo bira extremadamente importante. E momento pa cuminsa pensa kico pa haci ta prome cu e placa drenta, no despues.

Ken ta doño di kico?

Tambe tin pregunta legal cu Aruba mester compronde claramente.

Manera menciona den nos Editorial, Aruba tin awa teritorial extendiendo 12 miya nautico for di e isla. Recurso bao fondo di lama den e area aki ta pertenece na Aruba. Mas aleu tin un area mas grandi yama Zona Economico Exclusivo, EEZ.

Tin pregunta tocante autoridad y responsabilidad di Aruba den e area mas amplio aki, y si Aruba mester tuma stapnan adicional tocante maneho di EEZ.

Esaki por zona manera lenguahe legal laf awe, pero e lo bira mas importante si haya recurso natural valioso. Aruba mester sa claramente ken tin autoridad, kico companianan mester paga, kico gobierno ta ricibi, y ki regla ta aplica.

Y medio ambiente?

CAP a bisa Bon Dia Aruba cu Armstrong no por simplemente yega cu mashin y cuminsa bora. Ordenansa di Petroleo di Aruba tin regla pa reduci riesgo ambiental. Exploracion mester tuma lugar protegiendo ambiente marino, y no por interferi innecesariamente cu actividadnan manera pesca y nabegacion.

Tambe mester respeta tratado internacional cu ta aplica pa Aruba.

Maske e reglanan aki ta importante, nan no ta elimina tur riesgo. Si eventualmente tin boramento, Aruba lo mester supervision fuerte pa sigura cu en berdad ta cumpli cu tur regla.

Momento pa prepara

Mientras tanto, Aruba por prepara, door di sigura cu su leynan ta cla. Por clarifica ken ta controla e areanan rond di e isla, por dicidi ki standard ambiental e companianan mester cumpli, y por pensa tocante con mester maneha futuro entrada di petroleo of gas, y si mester spaar un parti pa futuro generacionnan.

Y por sigura cu si haci un descubrimento, Aruba ta drenta e situacion aki sabiendo exactamente kico nos kier.

Pa awo, no tin fortuna di petroleo pa celebra. Tin posibilidad. Y lo mas sabi cu nos por haci cu posibilidad awo ta prepara en caso cu e bira realidad.

news_item
Click to read more

Fondo pa educacion cultural ainda tin espacio pa proyecto di Aruba; Mientras demanda ta crece na otro islanan

about 12 hours ago

Organisacionnan cultural, profesionalnan independiente y scolnan na Aruba ainda tin oportunidad pa haci uzo di un programa di subsidio destina pa fortalece educacion cultural. Un decision nobo publica dia 20 di augustus 2026 den Staatscourant ta confirma cu e plafond di subsidio destina pa Aruba ta keda na un total di €341.424, dividi entre exploracion

www.bondia.com
news item

Fondo pa educacion cultural ainda tin espacio pa proyecto di Aruba; Mientras demanda ta crece na otro islanan

about 12 hours ago

Organisacionnan cultural, profesionalnan independiente y scolnan na Aruba ainda tin oportunidad pa haci uzo di un programa di subsidio destina pa fortalece educacion cultural. Un decision nobo publica dia 20 di augustus 2026 den Staatscourant ta confirma cu e plafond di subsidio destina pa Aruba ta keda na un total di €341.424, dividi entre exploracion di cooperacion nobo y ehecucion di proyectonan concreto.

Fonds voor Cultuurparticipatie ta indica cu ainda tin suficiente presupuesto disponibel den ambos categoria pa Aruba, mientras cu pa Corsou y Sint Maarten a resulta necesario pa redistribui parti di e fondonan.

E decision ta forma parti di Projectregeling Cultuureducatie voor het Caribisch deel van het Koninkrijk 2025–2028, un programa di Fonds voor Cultuurparticipatie cu ta dirigi na Aruba, Corsou y Sint Maarten. E meta ta pa stimula cooperacion entre sector cultural y enseñansa y, mediante esaki, amplia oportunidad pa mucha y hoben participa den educacion cultural.

Pa Aruba, e plafond total ta €341.424. Di e suma aki, €68.285 ta destina pa e categoria exploracion, mientras cu €273.139 ta reserva pa proyecto. E sumanan aki no ta fondonan nobo agrega den augustus, pero ta e plafond cu ya tabata estableci pa Aruba bao di e programa. E decision mas reciente ta confirma cu nan ta keda sin cambio.

Un distincion importante ta cu e publicacion no ta indica cu e €341.424 completo ainda ta disponibel. E suma ta representa e plafond total asigna na Aruba pa e dos categorianan. E Fondo no ta publica den e decision cuanto placa ya a ser compromete of otorga na solicitantenan di Aruba. Loke e documento si ta establece ta cu ainda tin suficiente presupuesto disponibel den ambos categoria pa por sigui honra peticionnan.

Esaki ta hustamente e punto unda situacion di Aruba ta diferencia for di Corsou y Sint Maarten.

Den e decision nobo, Fonds voor Cultuurparticipatie a haci un redistribucion interno di presupuesto pa e otro dos paisnan. Pa Corsou, €54.463 a ser pasa for di e categoria exploracion pa proyecto. E meta ta pa permiti iniciativanan cu anteriormente a ricibi apoyo pa explora un cooperacion, sigui cu e siguiente fase y pone nan proyecto den practica.

Na Sint Maarten e cambio ta ainda mas grandi. E suma completo di €47.753 cu tabata resta den exploracion a ser transferi pa proyecto. Segun e oficial, no a drenta peticion den e categoria di exploracion, mientras cu varios peticion di proyecto ya a ser presenta y aproba. Cu e cambio aki, e Fondo kier evita cu proyecto por ser rechasa simplemente pasobra e plafond di e categoria a yega na su limite, mientras placa ta keda sin ser uza den otro categoria.

Pa Aruba, no tabatin necesidad di haci un cambio similar. E Fondo ta indica explicitamente cu ainda tin suficiente presupuesto den tanto exploracion como proyecto pa atende peticionnan.

E programa ta brinda dos caminda diferente pa organisacion y profesionalnan cultural. Exploracionnan ta dirigi principalmente na persona of organisacionnan cu ainda ta den fase di explora of establece un cooperacion cu enseñansa. Un solicitante por pidi entre €5.000 y €15.000 pa un iniciativa den e categoria aki.

E placa por ser uza, entre otro, pa desaroya un cooperacion entre un institucion cultural of profesional independiente y un scol. E proceso por inclui preparacion, reunion, planificacion, desaroyo profesional, prueba di actividadnan y formulacion di acuerdo tocante responsabilidad y financiamento. E idea ta cu, prome cu un proyecto mas grandi ser ehecuta, e diferente partidonan por explora con nan por traha hunto di un manera duradero.

Un exploracion normalmente tin un duracion minimo di dos luna y por dura te un aña.

E di dos categoria, proyectonan, ta pa iniciativanan cu ta mas avansa y cu ta enfoca riba desaroyo y ehecucion concreto di educacion cultural hunto cu scol. Den e categoria aki, un solicitante por pidi entre €15.000 y €50.000. E plafond total pa Aruba den e parti aki ta €273.139, considerablemente mas grandi cu e suma reserva pa exploracionnan.

Pa por aplica, no ta suficiente pa tin solamente un idea cultural. E programa ta basa riba cooperacion entre cultura y enseñansa. Un institucion cultural estableci na Aruba por presenta un peticion, y un profesional independiente cu tin por lo menos dos aña di experiencia den educacion cultural tambe por haci esaki. Sinembargo, e iniciativa mester ser desaroya den cooperacion cu un of mas scol. Tanto e solicitante como e scolnan participante mester ta estableci na Aruba.

Pa proyectonan concreto, solicitantenan mester entrega documentacion cu ta mustra con e iniciativa lo funciona. Esaki ta inclui un plan di proyecto, un acuerdo di cooperacion, un planificacion y un presupuesto balansa. Dependiendo di e suma solicita, e evaluacion tambe ta diferente. Peticionnan te cu €25.000 cu cumpli cu e condicionnan basico ta pasa pa un comision interno di conseho. Peticionnan pa mas cu €25.000 ta ser evalua pa un comision externo.

Un aspecto cu por haci e programa particularmente accesibel pa sector cultural na Aruba ta e posibilidad pa subsidia te cu 100% di gastonan eligibel. E regulacion no ta exigi un porcentahe fiho di co-financiamento propio manera condicion pa participa. Esaki por ta importante particularmente pa organisacionnan chikito of profesionalnan independiente cu tin un bon idea, pero cu no necesariamente tin suficiente fondo di nan mes pa financia un parti grandi di e iniciativa.

Na mesun momento e Fondo a pone limite pa evita cu solamente un cantidad chikito di organisacionnan ta concentra e presupuesto. Un solicitante por haya un maximo di dos peticion aproba den cada categoria durante e programa.

E concepto di educacion cultural den e regulacion tampoco ta limita na les di musica, baile of arte visual. Patrimonio cultural ta forma parti di e posibilidadnan, y tecnologia digital por ser incorpora den proyectonan. Contenido digital y uzo di tecnologia, incluyendo inteligencia artificial manera un herment den educacion cultural, por forma parti di un iniciativa si esaki ta cuadra cu e meta y condicionnan di e programa.

E metanan tambe ta varia segun e fase. Exploracionnan ta busca fortalece cooperacion y igualdad di oportunidad, mientras cu proyectonan ta pone enfasis adicional riba desaroyo creativo y conexion. Den practica, esaki ta permiti pa iniciativa cultural ser conecta directamente cu experiencia educativo di mucha y hoben.

E oportunidad specificamente pa Aruba, Corsou y Sint Maarten a habri dia 2 di juni 2025. Esaki ta nifica cu, na momento di e decision di augustus 2026, e posibilidad pa aplica ya ta existi pa mas cu un aña. E periodo actual di aplicacion ta sigui te dia 9 di december 2026.

Peticionnan ta ser trata segun orden di entrada. Esaki ta importante, pasobra e hecho cu ainda tin presupuesto disponibel no ta garantia cu e Fondo lo keda habri te e ultimo dia. E Fondo tin autoridad pa cera un categoria prome cu e fecha final si e suma total di peticionnan presenta supera ampliamente e presupuesto disponibel. E sistema ta busca evita cu organisacionnan sigui inverti tempo y recurso den prepara peticionnan cu, pa motibo cu e presupuesto a caba, practicamente no por ser aproba.

E diferencia entre Aruba y Sint Maarten ta ofrece un indicacion interesante tocante uzo di e programa. Na Sint Maarten, demanda den e categoria proyectonan a yega na un punto cu e Fondo a move placa for di un categoria cu no tabata ser uza pa crea mas espacio pa proyectonan. Na Aruba, segun e decision oficial, suficiente espacio ainda ta existi den ambos categoria.

Sinembargo, e documento no ta duna base pa conclui cu interes na Aruba ta abao. Tampoco e ta indica cuanto peticion a drenta for di Aruba, cuanto a ser aproba, cuanto a ser rechasa ni cuanto di e €341.424 ya a ser comprometi.

Loke si por ser constata ta cu e plafondnan pa Aruba no a ser reduci ni redistribui y cu e Fondo ta considera e presupuesto cu a resta suficiente pa sigui procesa peticionnan den ambos categoria. E plafond di €68.285 pa exploracionnan y €273.139 pa proyectonan ta keda vigente.

E decision recien ta confirma cu ainda tin oportunidad pa sector cultural y enseñansa na Aruba presenta iniciativa. Pa organisacionnan cultural, profesional independiente y scolnan cu tin interes pa desaroya cooperacion, e programa ta ofrece tanto un fase pa explora un idea como posibilidad pa pasa directamente na un proyecto mas amplio si e cooperacion y plan necesario ya ta presente.

 

news_item
Click to read more

Confiansa di empresario den economia di Aruba ta recupera den di dos kwartaal di 2026

about 12 hours ago

Confiansa di empresarionan den economia di Aruba a mustra un recuperacion durante di dos kwartaal di 2026. E Business Perception Index di Centrale Bank van Aruba (CBA) a subi di 104.3 den e prome kwartaal pa 107.5 den e di dos kwartaal. E resultado ta mustra cu percepcion di sector empresarial a bira mas positivo

www.bondia.com
news item

Confiansa di empresario den economia di Aruba ta recupera den di dos kwartaal di 2026

about 12 hours ago

Confiansa di empresarionan den economia di Aruba a mustra un recuperacion durante di dos kwartaal di 2026. E Business Perception Index di Centrale Bank van Aruba (CBA) a subi di 104.3 den e prome kwartaal pa 107.5 den e di dos kwartaal. E resultado ta mustra cu percepcion di sector empresarial a bira mas positivo tanto tocante situacion economico actual como expectativa pa futuro cercano.

Esaki ta sobresali for di e Business Perception Survey 2026-II, publica pa CBA dia 14 di augustus. E estudio ta midi sentimento economico di empresanan local y ta combina nan evaluacion di condicionnan actual cu nan expectativa pa corto plaso.

E aumento di e Business Perception Index tabata 3.2 punto compara cu e prome kwartaal. E indice cu ta midi condicion economico actual a subi cu 1.8 punto pa 107.8, mientras e indice di expectativa economico pa corto plaso a aumenta mas fuerte, cu 4.7 punto, pa yega 107.1. Tur tres indicador ta keda riba e nivel di 100, cu CBA ta usa como punto neutral den e estudio.

Un di e cambionan mas notable ta den e expectativa di empresarionan tocante crecemento economico di Aruba durante e siguiente 12 luna. E cantidad di participante cu ta spera un economia cu practicamente no ta crece ni baha a aumenta considerablemente, di 42.9% durante e prome kwartaal pa 56.4% den di dos kwartaal.

Na mesun momento, 43.6% ta spera crecemento positivo. E cifra aki ta un poco mas halto cu e 42.9% registra durante e prome kwartaal. Pero e cambio mas significativo ta cu ningun di e participantenan den encuesta di e di dos kwartaal a indica cu nan ta spera crecemento economico negativo. Den e prome kwartaal ainda 14.3% tabata conta cu un contraccion.

E resultadonan ta mustra un ambiente empresarial menos pesimista, pero no necesariamente un expectativa di crecemento fuerte. Mas di mitar di encuestadonan ta conta cu un economia stabiel, mientras poco menos cu mitar ta conta cu crecemento. E desaparicion di expectativa negativo, sinembargo, ta marca un diferencia importante compara cu e prome tres luna di aña.

Situacion di empleo tambe a mustra un señal positivo. Durante e di dos kwartaal, 53.9% di empresanan participante a indica un aumento den empleo, 2.4 punto di porcentahe mas cu den e prome kwartaal. Na mesun momento, 43.6% a indica cu cantidad di empleado no a cambia y solamente 2.6% a reporta un reduccion.

Den e prome kwartaal, 12.1% ainda tabata reporta un reduccion di empleo. E caida pa 2.6% den e di dos kwartaal ta representa un diferencia di 9.5 punto di porcentahe. E porcentahe cu no a registra cambio, na su turno, a subi cu 7.2 punto di porcentahe.

Den e area di salario, e imagen ta menos positivo. E cantidad di participante cu a reporta deterioracion den costo promedio di salario a aumenta cu 4.7 punto di porcentahe. E cantidad cu a percibi un mehoracion a baha cu 4.4 punto, mientras e grupo cu no a registra cambio a disminui un poco cu 0.3 punto. E resultadonan ta indica cu, a pesar di un miho percepcion riba empleo, costo salarial ta sigui representa un punto di atencion pa parti di sector empresarial.

Otro indicador positivo ta rentabilidad. Den e di dos kwartaal, 92.2% di empresanan participante a reporta ganashi, compara cu 91% den e prome kwartaal. Particularmente, 69.2% a indica un aumento den ganashi, mientras 12.8% no a registra cambio y 10.2% a reporta un reduccion.

Benta tambe a mustra un mehoracion. E porcentahe di empresanan cu a registra un aumento den benta a subi di 66.7% pa 74.4%. E cantidad cu a reporta reduccion di benta a baha casi na mitar, di 21.3% den e prome kwartaal pa 10.3% den e di dos kwartaal. Otro 15.4% a indica cu nivel di benta a keda igual.

Den inversion, e resultado ta mas mescla. Un total di 74.4% di empresanan participante tin plan pa inverti durante e siguiente 12 luna. Esaki ta un nivel relativamente halto, pero ta representa un reduccion di 2.7 punto porcentual compara cu e prome kwartaal.

E composicion di e inversionnan planea tambe a cambia. Den e di dos kwartaal, 18% di participante a indica inversionnan di menos cu Afl. 1 miyon, mientras 35.9% ta planea inversion entre Afl. 1 miyon y Afl. 5 miyon. Un 20.5% ta conta cu inversion di mas cu Afl. 5 miyon. Den prome kwartaal, e ultimo categoria tabata 31.4%, locual ta mustra un reduccion notable den proporcion di empresa cu ta contempla inversionnan grandi.

Den evaluacion di condicion actual pa inversion, 41% a indica un mehoracion, 53.8% no a mira cambio y 5.1% a percibi un deterioro. Pa e siguiente seis luna, 46.2% ta anticipa miho condicion pa inversion, mientras 48.7% ta spera cu e situacion lo keda mescos y 5.1% ta conta cu deterioro.

Acceso na financiamento tampoco ta mustra cambio grandi pa mayoria di empresa. Den di dos kwartaal, 94.9% di participante a indica cu condicionnan pa obtene financiamento a keda igual. Solamente 2.6% a indica cu condicionnan a bira mas estricto y otro 2.6% a indica cu nan a bira mas facil.

E diferencia cu prome kwartaal ta notable particularmente den cantidad di empresa cu tabata percibi condicionnan mas estricto. E porcentahe aki a baha di 10.5% pa 2.6%.

Mayoria di empresanan ta conta cu un tasa efectivo anual di financiamento entre 5% y 8%. Esaki ta e expectativa di 74.4% di participante. Otro 20.5% ta spera un tasa di menos cu 5%, mientras 5.1% ta conta cu un tasa di entre 8% y 12%. Ningun participante a indica expectativa di un tasa riba di 12%.

Inflacion ta otro aspecto importante den expectativa empresarial. Casi mitar, 48.7%, ta anticipa cu inflacion durante e siguiente 12 luna lo keda entre 2% y 3%. Otro 23.1% ta spera inflacion entre 1% y 2%, mientras 20.5% ta conta cu un nivel di riba 3%. Di e participantenan 7.7% ta spera inflacion entre 0% y 1%.

Compara cu e prome kwartaal, expectativa di inflacion relativamente halto a disminui. Den e prome kwartaal, 37.1% di participante tabata spera inflacion riba 3%. Den e di dos kwartaal e cifra a baha pa 20.5%. Alabes, e grupo cu ta spera inflacion entre 2% y 3% a subi di 34.3% pa 48.7%.

Sinembargo, empresanan ta sigui anticipa presion riba prijs di producto y servicio. Un 53.9% ta spera cu prijsnan lo aumenta durante e siguiente 12 luna. Otro 46.2% ta spera cu nan lo keda igual y ningun participante ta anticipa un reduccion di prijs. Den e prome kwartaal, 60% tabata anticipa aumento, locual ta nifica cu e proporcion a baha, pero ainda mas cu mitar di participante ta conta cu prijsnan mas halto.

Ora mira e resultadonan pa sector, tin diferencia considerable. Sector di construccion ta sobresali como e principal excepcion den e tendencia general positivo. Su Business Perception Index a baha di 110 den prome kwartaal pa 96.7 den segundo kwartaal, poniendo e sector bao di nivel neutral di 100. Tanto percepcion di condicion actual como expectativa pa corto plazo di construccion a registra 96.7.

Di otro banda, sector di propiedad y otro actividad empresarial a registra un recuperacion fuerte. Su indice general a subi di 92.2 pa 105. Sector di fabricacion tambe a mehora, di 98.6 pa 105. Comercio mayorista y detal, incluyendo reparacion di vehiculo y producto di cas, a subi di 103.3 pa 108.5.

Hotel y restaurant a registra un aumento mas modesto, di 106.3 pa 107.5. Transporte, almacenamento y comunicacion a subi di 108.6 pa 110, mientras intermediacion financiero a move di 108.4 pa 108,7. Sector di salud y otro servicio comunitario y personal a aumenta di 102 pa 106.7.

En general, e Business Perception Survey di e di dos kwartaal di 2026 ta mustra un mehoracion den clima empresarial na Aruba. Confiansa a recupera y mas empresa ta reporta aumento den empleo, benta y ganashi. Sinembargo, empresanan ta keda cauteloso, cu expectativa di un economia relativamente stabiel, menos plan pa inversion grandi y preocupacion tocante aumento di prijs. Asina, e panorama ta mas positivo compara cu inicio di aña, pero precaucion tocante crecemento, inversion y costo ta permanece.