Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Agencia di salud di Suecia ta recomenda ningun smartphone pa muchanan bao di 13 aña

about 9 hours ago

(AFP)—Agencia di Salud Publico di Suecia a bisa diahuebs cu e ta recomenda pa mayornan no duna muchanan nan propio smartphone prome cu 13 aña di edad, citando varios riesgo relaciona cu uso di esakinan. Agencia di Salud Publico di Suecia a bisa den un comunicado cu e meta di e recomendacion nobo ta “principalmente

www.bondia.com
news item

Agencia di salud di Suecia ta recomenda ningun smartphone pa muchanan bao di 13 aña

about 9 hours ago

(AFP)—Agencia di Salud Publico di Suecia a bisa diahuebs cu e ta recomenda pa mayornan no duna muchanan nan propio smartphone prome cu 13 aña di edad, citando varios riesgo relaciona cu uso di esakinan.

Agencia di Salud Publico di Suecia a bisa den un comunicado cu e meta di e recomendacion nobo ta “principalmente pa reduci e riesgo cu muchanan ser exponi na contenido dañino, desaroya problemanan di drumimento of desaroya un patronchi di uso similar na adiccion”.

E agencia a bisa cu, aunke entrevista cu muchanan a mustra cu nan ta aprecia e posibilidad di keda den contacto cu famia y amigonan via telefon, e riesgonan potencial ta supera e beneficionan.

“Uso ta relaciona cu distraccion, presion social y exposicion na contenido dañino y contactonan dañino,” e agencia a bisa, mientras cu e tambe a nota cu investigacionnan ta mustra cu e ta relaciona cu “drumimento di calidad mas abao”.

Si mayornan kier pa nan yiunan tin un telefon, e agencia a recomenda pa miho duna nan un “telefon simple” sin acceso na internet.

“Nos speransa ta cu e recomendacion lo sirbi como apoyo den bida diario,” Olivia Wigzell, director di e agencia, a bisa, notando cu e ta similar na recomendacionnan di bisiñanan Nordico di Suecia, Dinamarca y Finlandia.

E agencia di salud a ricibi e tarea di investiga uso di pantaya y nan impacto riba muchanan.

Na juni, el a haci un yamado na mayornan pa no usa nan telefon ora cu nan ta pasando tempo cu nan yiunan.

Na januari, gobierno di Suecia a bisa cu e lo prohibi smartphone na scolnan pa muchanan te cu grado nuebe, den otro palabra, pa muchanan te cu aproximadamente 15 of 16 aña di edad.

 

news_item
Click to read more

Parlamentario Edgard Vrolijk (MEP): Mike Eman a sigura Hulanda cu e tin 11 voto pro HOFA — sin informa pueblo

about 9 hours ago

Durante su bishita na Hulanda, Mike Eman a sigura miembronan di Tweede Kamer cu nan por conta riba aprobacion di e ley nacional (LWHO), afirmando cu e tin sosten di 11 parlamentario pa esaki. Cu e declaracion aki, Eman a señala na Tweede Kamer cu nan por prepara pa avansa cu e Rijkswet HOFA. Banda

www.bondia.com
news item

Parlamentario Edgard Vrolijk (MEP): Mike Eman a sigura Hulanda cu e tin 11 voto pro HOFA — sin informa pueblo

about 9 hours ago

Durante su bishita na Hulanda, Mike Eman a sigura miembronan di Tweede Kamer cu nan por conta riba aprobacion di e ley nacional (LWHO), afirmando cu e tin sosten di 11 parlamentario pa esaki. Cu e declaracion aki, Eman a señala na Tweede Kamer cu nan por prepara pa avansa cu e Rijkswet HOFA.

Banda di esaki, Eman a garantisa tanto Tweede Kamer como Gobierno Hulandes cu nada lo ser cambia na e leynan, no obstante e conseho di Raad van Advies di Aruba ni e observacionnan di Raad van State di Hulanda.

Un compromiso cera prome cu reces

Minister Eman a duna un compromiso formal na Hulanda cu e LWHO lo ser trata prome cu reces parlamentario, y cu Presidente di Parlamento Marlon Sneek lo percura pa esaki. E declaracion aki ta lanta preguntanan serio tocante e proceso democratico ya cu e pueblo di Aruba no tabata na altura di ningun di esaki.

Loke cu ta mas preocupante: e mesun 11 parlamentarionan cu Eman ta uza como garantia, ta hustamente esunnan cu anterior a vota pa manda e ley pa Raad van State. Nan a crea e caminda. Awe nan ta ser uza como prueba cu e caminda lo keda liber.

Van den Burg a confirma: e resultado ta cla caba

Staatssecretaris Eric van den Burg a enfatisa cu e asunto no tin su interes directo. Sin embargo, segun Parlamentario Vrolijk, e declaracionnan di miembronan di Tweede Kamer mes ta mustra un nivel di siguransa y di arogancia cu ta yama atencion. Van den Burg a bay asina leu di declara cu e tin sosten di partidonan na Hulanda pa pasa e ley.

E pregunta cu ta keda: si Aruba a reduci su debe di 117% pa 61% bou di su propio ley — e nivel mas abou desde 2011, confirma pa Raad van State mes, pakico un ley permanente di Reino ta necesario?

Eman mester bin duna cuenta

Awe, Eman ta back na Aruba participando den ArubaDoet pero no ta duna cara den Parlamento pa splica kico exactamente el a compromete nos na dje na Hulanda.

Pa e motibo aki, Parlamentario Vrolijk lo pidi formalmente un reunion publico cu Sr. Eman pa e bin aclaria su declaracionnan, pa asina e pueblo y e sindicatonan por evalua e berdad di loke a pasa.

E cuestion ta simpel: si e 11 voto ta garantisa, y si e LWHO ta pasa prome cu reces, sin debate publico, sin posibilidad di amienda, e pueblo di Aruba tin derecho di sa kende exactamente a tuma e decision aki, y riba kico e ta basa.

Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.

 

news_item
Click to read more

Segun comunicado di minister Geoffrey Wever: Gobierno ta bolbe subsidia aumento di gasolin y diesel pa mitiga e impacto pa comunidad

about 9 hours ago

Minister di Finanzas, Asunto Economico y Sector Primario, Geoffrey Wever (Futuro) a anuncia cu Gabinete AVP-FUTURO ta subsidia e prijs di gasolin y diesel pa e luna di juni 2026. E inversion ta aproximadamente Afl. 2.5 miyon pa e luna aki, dirigi pa proteha e poder di compra di nos consumidornan y comerciantenan. Desde 10

www.bondia.com
news item

Segun comunicado di minister Geoffrey Wever: Gobierno ta bolbe subsidia aumento di gasolin y diesel pa mitiga e impacto pa comunidad

about 9 hours ago

Minister di Finanzas, Asunto Economico y Sector Primario, Geoffrey Wever (Futuro) a anuncia cu Gabinete AVP-FUTURO ta subsidia e prijs di gasolin y diesel pa e luna di juni 2026. E inversion ta aproximadamente Afl. 2.5 miyon pa e luna aki, dirigi pa proteha e poder di compra di nos consumidornan y comerciantenan.

Desde 10 di juni 2026, consumidornan lo paga Afl. 2,765 pa liter di gasolin y Afl. 2,57 pa liter di diesel. Prijs di kerosin ta baha di Afl. 3,02 pa Afl. 2,72 pa liter. Sin e subsidio di Gobierno, un liter di gasolin lo a costa Afl. 3,05 — esaki ta Afl. 0,28 mas pa liter. Pa diesel e diferencia ta Afl. 0,35 pa liter.

“Pa nos ta sumamente importante pa keda yuda nos consumidornan y comerciantenan. E subida di prijs di gasolin y diesel ta pisa hopi riba gastonan di nos ciudadanonan y nos negoshinan. Pa e motibo ey, nos a dicidi di aloca fondo nobo pa baha e prijs pa e luna di juni.” segun Minister Geoffrey Wever.

Gabinete AVP-FUTURO ta logra esaki door di prolonga e reduccion di accijns cu tabata vigente den luna di april y mei 2026. E bahada total di accijns ta 24,6 cen pa liter riba gasolin y 29,8 cen pa liter riba diesel. Accijns ta un herment clave den maneho economico cu Gobierno ta uza pa proteha nos comunidad contra subidanan drastico di prijsnan internacional di productonan petrolero.

Prijsnan di petroleo na nivel mundial ta keda halto. E situacion di guera na Iran y e incertidumbre riba apertura di e Estrecho di Hormuz ta sigui crea volatilidad den mercado internacional di petroleo. Esaki ta haci e decision di Gobierno mas importante ainda pa comunidad Arubiano.

E decision aki ta en linea cu e Programa di Gobernacion AVP-FUTURO 2025–2028, cu riba pagina 36 ta stipula cu e meta ta baha prijs di gasolin y diesel door di reduci accijns. Gabinete AVP-FUTURO lo sigui monitor e situacion y lo comunica na tempo cualkier decision nobo pa mitiga e impacto di prijsnan internacional riba e poder di compra di tur Arubiano.

 

news_item
Click to read more

Realidad Economico ta Complica

about 9 hours ago

Na e momentonan aki nos por sinti hopi tension den aire, rond mundo henter. Esaki ta debi na e nivel halto rond mundo di inflacion. Aunke nos autoridadnan local ta bisa cu esaki no ta e caso riba nos Isla. Data di por ehempel Estados Unidos di Merca, unda inflacion CPI ta 4.2% y esun

www.bondia.com
news item

Realidad Economico ta Complica

about 9 hours ago

Na e momentonan aki nos por sinti hopi tension den aire, rond mundo henter. Esaki ta debi na e nivel halto rond mundo di inflacion. Aunke nos autoridadnan local ta bisa cu esaki no ta e caso riba nos Isla. Data di por ehempel Estados Unidos di Merca, unda inflacion CPI ta 4.2% y esun di PPI ta na 6.5%, ta contradeci loke nos ultra-kader local ta bisa den un manera obvio.

Inflacion ta un cancer societal, como cu splica den placa chikito, e fenomeno di inflacion ta e causa, pa por ehempel crisis di vivienda pagabel, crisis di costo bida, crimininalidad, impacto masivo riba salud mental y mas. Localmente nos ta wak hopi rabia, frustracion y tension. Pero tur esakinan ta sintomanan di e fenomeno di inflacion.

E meta di e columna aki, ta pa splica den terminonan mas simpel cu mi por, pa lectornan compronde, ta dicon prijs di tur cos ta hisando asina drasticamente. Tambe kico lo pasa den termino intermedio y con e problema global di debe y inflacion lo culmina, usando historia como base di mi analisis.

Kico ta Causa Inflacion?

Splica den un manera cu hende por compronde, den e perspectiva di Austrian Economics, inflacion ta un fenomeno cu ta wordo causa a largo laso door di debe excesivo. En berdad nos wak e nivel global di debe rond mundo henter, esaki ta na un nivel record, y espantoso.

E fenomeno di debe excesivo no ta nada nobo, Imperionan mane SPQR (Roma), y Babylon tambe a maak mee e fenomeno dinamico aki. Fast forward pa nos dia actual ultra-moderno, nos por observa tanto riba tanto ehempel unda paisnan grandi ta cay den un trampa di debe excesivo.

Pero dicon esaki? Wel simpel, e ta publicamente y como resultado politicamente hopi atractivo pa parti regalonan. Pension garantisa, proyectonan di infrastructura grandi, edificionan impresionante y mas. E politico en cuestion lo wordo anhela. Pero esaki ta bin na e prijs di debe.

Ora esaki yega un nivel excesivo, nos ta cuminsa yega na e fase cu nos ta aden awo. Esta “Debt Monetization”, cual ta ora Banconan Central rond mundo ta artificialmente tene interes riba staatsobligaties abou en/of te hasta cumpra staatsobligaties riba mercado publico.

Nos a Drenta e Fase Final.

Sin necesidad di formulanan ultra-complica, nos por simplemente conclui cu e nivel di debe actual mundialmente no por wordo paga. Esaki ta crea 2 opcion pa lidernan financiero mundialmente. Opcion #1: Un “Debt Reset”, unda lo bin kwijtschelding masivo coordina internacional di debenan existente. Opcion #2: Print Placa y wanta e tasa di interes artificialmente abou.

Den historia humano semper nos a wak cu lidernan ta scoge pa Opcion #2, como cu Opcion #1 ta encera un suicidio politico. Ta te ora e efectonan di Opcion #2 bira asina malo, cu tin instabilidad social, nos ta wak cu ta kies pa Opcion #1.

Sorry: Pero e Tsunami mes di Inflacion no a yega ainda.

Nos ta wak cu globalmente e nivel di interes riba staatsobligaties a cuminsa hisa barbaramente, esta na Hapon, Europa, Estados Unidos di Merca, enz. Aunke semper nos lidernan ta indica cu tin mercadonan liber, e nivel halto di interes aki simplemente no por wordo acepta riba plaso intermedio. Kico lo pasa eora? Y kico esaki lo haci cu inflacion cu ya caba ta horcando nos pueblo?

E siguiente fase, ta wordo yama den terminonan academico “Yield Curve Control”, esta cu Banconan Central lo cumpra staatsobligaties riba mercado liber, pa ta sigur cu e tasa di interes no lo subi riba un porcentahe pre-defeni.

Esaki ta e fase final den tur cyclus di debe monetario. Kico ta sigui lo no ta bunita: Inflacion hopi mas severo, mas problema cu vivienda inpagabel, criminalidad y crisis di salud mental mas visibel y mas. Aunke e denkvermogen di nos ultra-kader local, ta laga hopi di desea. Nos tin cu bisa cu, Aruba no ta su so, den loke nos ta enfrentando, y e consecuencianan social di tur esaki.

Ta solamente ora cu e presion social riba politiconan internacional yega un nivel sumamente halto, nos lo yega na Opcion #1, cual lo encera un Kwijtschelding Global di Debe. Mientras tanto, prijs di tur cos lo sigui hisa, mas cu poder di compra.

Aunke esaki ta un pintura hopi scur, tin masha speransa despues di un “Great Reset”. Innovacion lo por brinda espacio pa crea un Paretotopian Society, unda tecnologia avansa, manera nanotechnologie, inteligencia artificial, energia renovabel, y mas lo brinda nos un calidad di bida sumamente halto mes. Pero ta e fase di transicion aki, cu e fenomeno di debe y inflacion, lo ta uno masha dificil pa sociedad.

 

news_item
Click to read more

Hof a registra stabilidad den cantidad di caso, pero no den carga di trabao

about 9 hours ago

E cantidad di caso trata pa Gemeenschappelijk Hof van Justitie (Hof) di Aruba, Corsou, Sint Maarten y Boneiro, Sint Eustatius y Saba a keda practicamente igual na 2025 compara cu 2024. Segun e Relato Anual 2025 di Hof, aunke e volumen total di caso a keda stabiel, e naturalesa di hopi caso ta bira cada

www.bondia.com
news item

Hof a registra stabilidad den cantidad di caso, pero no den carga di trabao

about 9 hours ago

E cantidad di caso trata pa Gemeenschappelijk Hof van Justitie (Hof) di Aruba, Corsou, Sint Maarten y Boneiro, Sint Eustatius y Saba a keda practicamente igual na 2025 compara cu 2024. Segun e Relato Anual 2025 di Hof, aunke e volumen total di caso a keda stabiel, e naturalesa di hopi caso ta bira cada biaha mas compleho, loke ta exigi mas recurso y atencion cu no semper ta ser refleha den cifranan solamente.

E relato anual ta mustra cu e cantidad total di caso civil, administrativo y penal den prome instancia a baha un poco, di 35.400 caso na 2024 pa 35.288 na 2025. Segun Hof, e diferencia aki ta insignificante y ta indica cu e carga general di trabao hudicial a keda relativamente stabiel den tur pais y isla cu e institucion ta sirbi.

Sinembargo, Hof ta enfatisa cu midi e carga di trabao solamente a base di cantidad di caso nobo no ta duna un bista completo di e realidad. Huesnan y personal hudicial ta trata cu caso cu ta cada biaha mas compleho legalmente, ta dura mas tempo y ta exigi mas preparacion y analisis cu antes. Pa e motibo ey, Hof ta trahando riba un sistema pa incorpora complehidad di caso den calculacionnan di carga di trabao y presupuesto den futuro.

Segun e relato anual, responsabilidad di Hof ta bay mucho mas leu cu solamente dicidi caso den sala di husticia. Ademas di caso civil, penal y administrativo, Hof tambe tin supervision di curatela, tutela, administracion di patrimonio, y procedementonan disciplinario relaciona cu profesionnan manera abogado, notario, farmaceutico, medico y deurwaarder.

Ademas, Hof ta carga cu training di futuro hues y profesionalnan legal, y cu mantene e calidad di e sistema hudicial den su totalidad. Tur e tareanan adicional aki ta exigi tempo y recurso humano, pero no ta aparece den e estadisticanan regular di caso. Hof a indica cu for di 2026 pa dilanti e aspecto aki lo ser inclui mas claramente den evaluacion di carga di trabao y planificacion financiero.

Aunke e cantidad total di caso a keda stabiel, algun movemento interesante por ser observa den diferente categoria.

Un di e tendencia mas notable ta e crecemento continuo den procedementonan di orden di pago. Segun Hof, e aumento aki ta relaciona principalmente cu innovacionnan procesal introduci den añanan recien, incluyendo procedemento di credito pa consumidor na Corsou y introduccion di audiencia pa reclamonan chikito den diferente hurisdiccion.

E procedementonan simplifica aki ta permiti cu conflicto financiero relativamente chikito ta ser resolve mas lihe y eficientemente, dunando e partidonan involucra mas seguridad legal den menos tempo.

E crecemento aki tabata particularmente notable na Corsou, caminda e cantidad di peticionnan pa orden di pago a subi considerablemente. Aruba, di otro banda, a registra un reduccion despues di algun aña cu volumen relativamente halto.

Mientras tanto, e cantidad total di asunto civil y extrahudicial a baha un poco. E disminucion tabata principalmente concentra den categorianan mas chikito manera sentencianan di incumplimento y procedementonan di beslag. Sinembargo, otro asuntonan extrahudicial a sigui crece, particularmente den area di herencia.

E relato anual ta señala un aumento continuo den peticionnan relaciona cu herencia. Segun Hof, cambionan den practica notarial y un aumento den reparticion di herencia cu tabata para durante hopi aña ta contribui na e tendencia aki.

Hopi di e caso aki ta huridicamente compleho y ta exigi investigacion extensivo, coordinacion cu diferente heredero y analisis profundo di documentacion historico. Como resultado, nan ta representa un peso considerable pa e sistema hudicial.

Otro area cu a ricibi atencion den e relato ta e cantidad di peticionnan pa declaracion di autoridad parental. E documento aki ta frecuentemente necesario ora un mayor di edad ta biaha cu un menor di edad y mester comproba legalmente cu e tin derecho di custodia of autoridad riba e mucha.

Despues di un crecemento fuerte durante 2023 y 2024, e cantidad di peticionnan a baha un tiki na 2025. Na 2024 mas cu 3.700 peticion a ser presenta, mientras cu na 2025 e cifra a baha pa un poco mas cu 2.500. A pesar di e reduccion, e volumen ainda ta considerablemente mas halto cu e nivelnan observa prome cu 2023.

Den e area penal, e cantidad total di caso a keda casi mescos compara cu e aña anterior. Algun movemento a ser registra entre diferente isla y categoria. Por ehempel, Aruba a mira un reduccion den caso di delito menor, mientras cu Corsou a registra un aumento. No obstante, e total general di caso penal a keda practicamente sin cambio.

Den conhunto, aproximadamente 24.000 caso penal a ser procesa den 2025, un cifra casi identico na e esun di 2024.

E cantidad di caso administrativo tambe a keda relativamente constante. Dentro di e categoria aki, Aruba y Sint Maarten a registra mas apelacion administrativo segun e Ley di Derecho Administrativo (LAR), mientras cu e cantidad di caso fiscal a baha.

E cifranan ta indica cu aunke e demanda pa revision administrativo ta creciendo den algun area, e carga total den e sector aki a permanece relativamente balansa.

Un di e observacionnan mas importante den e relato anual ta cu e tipo di caso cu ta yega Hof ta bira cada biaha mas compleho.

E sistema di clasificacion di Hof ta dividi caso den cuatro categoria: hopi leve, leve, promedio y pisa.

Na 2025, e cantidad di caso clasifica manera “pisa” a aumenta di 2.311 na 2024 pa 2.514 na 2025. Tambe tabatin un aumento chikito den caso di complehidad promedio, mientras cu e cantidad di caso leve a baha.

Segun Hof, e tendencia aki ta confirma cu e carga real di trabao no por ser midi solamente cu cantidad di dossier. Un caso compleho por exigi hopi biaha mas preparacion, audiencia y analisis cu varios caso relativamente simpel.

Na nivel di apelacion, Hof a registra un bahada modesto den cantidad di caso nobo. Durante 2025, un total di 1.181 apelacion a ser presenta, compara cu 1.227 na 2024. E reduccion tabata principalmente consecuencia di un bahada fuerte den apelacion administrativo, particularmente den asunto relaciona cu servicio civil.

Na mesun momento, apelacion civil a aumenta significativamente, e categoria aki a subi di 483 pa 578 caso. Segun e relato, gran parti di e aumento aki ta relaciona cu apelacion den procedementonan di orden di pago. Apelacion penal tambe a registra un aumento leve.

Hof a informa cu durante 2025 un total di 1.287 caso den apelacion a ser conclui, compara cu 1.123 na 2024. E resultado ta cu e cantidad di caso resolvi a supera e cantidad di caso nobo cu a drenta den sistema, permitiendo reduccion di e acumulacion den diferente categoria, incluyendo caso civil, administrativo y fiscal.

Specialmente na Aruba, un cantidad considerable di disputa aduanero cu a cuminsa na 2023 finalmente a ser resolvi aña pasa.

E relato anual tambe ta analisa cuanto tempo diferente tipo di caso ta tuma prome cu nan ser finalisa. Algun categoria a mustra mehoracion, mientras cu otro a dura mas largo.

E aumento mas significante a ser registra den procedementonan di bancarota. Hof a señala cu huesnan tin influencia relativamente limita riba duracion di e tipo di casonan aki pasobra e procedemento ta conclui solamente ora un bancarota ser termina formalmente.

Casonan di seguridad social y algun asunto fiscal tambe a registra periodonan promedio mas largo. Di otro banda, procedementonan urgente manera kort geding generalmente a ser procesa mas lihe compara cu e aña anterior.

Durante 2025, Hof a ricibi 19 keho formal. Di nan, seis a bin for di Aruba, dies for di Corsou y tres for di Sint Maarten. Hopi di e kehonan a ser declara inadmisibel pasobra nan tabata enfoca riba contenido di decisionnan hudicial y no riba conducta di Hof mes.

Ademas, 13 peticion pa recusacion (un instrumento legal pa medio di cual un partido den un procedemento legal por pidi un hues pa retira di e caso durante un procedemento hudicial) di hues a ser presenta durante e aña. Mayoria di nan a origina na Corsou. Algun a ser rechasa, algun a ser acepta door di e huesnan concerni, mientras cu otro a ser declara inadmisibel.

Aunke e cifranan general ta mustra stabilidad, e analisis di Hof ta indica cu e sistema hudicial ta enfrenta un carga di trabao cada biaha mas exigente. Casonan mas compleho, tarea adicional di supervision y expectativa creciente tocante calidad y accesibilidad ta pone mas presion riba personal y recurso disponible.

Pa e motibo ey, Hof ta plania pa optimisa e manera con carga di trabao ta ser midi y financia for di 2026 pa dilanti. E meta ta pa sigura cu planificacion, personal y presupuesto ta refleha di un miho manera e realidad di practica hudicial moderno den e parti Caribense di Reino.