Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Gobierno Hulandes ta pone plan pa prohibi tapamento di cara durante manifestacion un banda

about 7 hours ago

(NLTimes) – Gobierno Hulandes a dicidi di pone un banda su plan pa prohibi pa personanan tapa nan cara durante manifestacion, un prohibicion cu mayoria den Parlamento a solicita. Den un carta na Parlamento, ministernan responsabel David van Weel di Husticia y Seguridad y Pieter Heerma di Asuntonan Interior a indica cu e legislacion actual

www.bondia.com
news item

Gobierno Hulandes ta pone plan pa prohibi tapamento di cara durante manifestacion un banda

about 7 hours ago

(NLTimes) – Gobierno Hulandes a dicidi di pone un banda su plan pa prohibi pa personanan tapa nan cara durante manifestacion, un prohibicion cu mayoria den Parlamento a solicita. Den un carta na Parlamento, ministernan responsabel David van Weel di Husticia y Seguridad y Pieter Heerma di Asuntonan Interior a indica cu e legislacion actual tocante manifestacion ta ofrece suficiente posibilidad pa interveni ora ta necesario. Nan a agrega cu nan ta dispuesto pa papia cu Parlamento tocante con pa sigui cu e prohibicion solicita.

Na 2024, un mayoria parlamentario a sostene un mocion di lider di JA21 y lider di SGP, pa prohibi pa personanan tapa nan cara durante manifestacion. E mocion a sigui despues di protestanan violento anti-Israel na diferente universidad Hulandes. Pa introduci un prohibicion asina, minister di Husticia lo mester adapta Wet openbare manifestaties (WOM), e ley cu ta regla manifestacion publico.

Sinembargo, segun documentonan cu NRC a haya di Ministerio di Husticia y Ministerio di Asuntonan Interior via Wet open overheid (WOO), trabao riba e mocion a revela rapidamente cu practicamente tur instancia envolvi den maneho di manifestacion tabata contra di e prohibicion.

Ministerio Publico (OM), polis, alcalde, regionnan di seguridad, Comisarionan di Rey y hasta funcionarionan di Ministerio di Husticia a expresa obhecion contra e plan.

Un funcionario di Ministerio di Husticia a describi e propuesta manera algo cu no a ser pensa

bon y cu por tin un efecto contrario. Funcionarionan cu a consulta cu Ministerio Publico y polis a reporta cu e autoridadnan ta considera e prohibicion innecesario y ta preocupa cu esaki por conduci solamente na mas escalacion entre polis y manifestantenan.

Alcaldenan tampoco tabata na fabor di e prohibicion. Segun e documentonan, cada restriccion adicional den Wet openbare manifestaties ta aumenta e riesgo cu autoridad local lo mescla den contenido di manifestacionnan.

Segun NRC, Van Weel a sigui traha riba e propuesta a pesar di e falta grandi di sosten entre e diferente instancianan, principalmente pasobra Parlamento a solicita e medida. Un funcionario a señala cu ignora un peticion di Parlamento ta ser considera un falta politico serio.

Awor, sinembargo, gobierno aparentemente a dicidi pa no sigui cu e plan den su forma original. Den e carta manda na Parlamento, dilanti di un debate riba e topico programa pa mas laat e siman aki, e ministernan a indica cu Wet openbare manifestaties actual, den principio, ta ofrece suficiente espacio tanto pa facilita como pa limita derecho di manifesta.

P’esey, e Gabinete no tin intencion di haci cambionan drastico na e sistema actual.

E prohibicion di tapamento di cara ta ser menciona solamente den un frase den e carta. Gobierno ta indica cu e ta dispuesto pa sigui papia cu Parlamento tocante e peticion pa introduci tal prohibicion.

 

 

news_item
Click to read more

Comunicado di gobierno: JVO ta culmina cu acuerdonan pa fortalece cooperacion pa combati criminalidad y aumenta siguridad den Reino

about 7 hours ago

Durante e ultimo Justitieel Vierlandenoverleg (JVO), e paisnan den Reino a yega na diferente acuerdo importante pa fortalece cooperacion riba tereno di husticia y enfrenta e retonan comun cu ta afecta siguridad di e paisnan. Minister di Husticia mr. drs. Arthur Dowers, hunto cu coleganan minister di husticia Nathalie Tackling di Sint Maarten, David van

www.bondia.com
news item

Comunicado di gobierno: JVO ta culmina cu acuerdonan pa fortalece cooperacion pa combati criminalidad y aumenta siguridad den Reino

about 7 hours ago

Durante e ultimo Justitieel Vierlandenoverleg (JVO), e paisnan den Reino a yega na diferente acuerdo importante pa fortalece cooperacion riba tereno di husticia y enfrenta e retonan comun cu ta afecta siguridad di e paisnan. Minister di Husticia mr. drs. Arthur Dowers, hunto cu coleganan minister di husticia Nathalie Tackling di Sint Maarten, David van Weel di Hulanda y Shalten Hato di Corsou, a atende e diferente encuentronan di JVO na Willemstad.

Un di e resultadonan importante ta e Plan di Accion 2026-2029 pa atende cu criminalidad hubenil. Riba iniciativa di Corsou y cu sosten di Aruba, a trece e tema aki dilanti y bin cu un plan concreto pa atende cu e preocupacionnan relaciona cu hobennan cu ta cay den criminalidad. E plan ta crea un base pa e paisnan traha mas coordina y efectivo riba preveni y combati criminalidad hubenil.

E paisnan a acorda tambe pa mehora intercambio di informacion tocante personanan señala y pa organisa operacionnan di regreso conhuntamente pa personanan cu no tin estadia legal riba e islanan.

Proteccion di frontera ta un necesidad y no un opcion. Un bon control di frontera ta importante no solamente den cuadro di migracion, sino tambe pa preveni criminalidad transfronteriso y proteha siguridad di nos paisnan.

Intensifica lucha contra criminalidad organisa

Un otro punto importante di e JVO ta e compromiso pa intensifica accionnan contra criminalidad organisa. E meta ta pa preveni cu organisacionnan criminal por haya influencia of control den barionan, empresanan, aparato gubernamental of infrastructura critico manera waf y aeropuerto.

Ademas a acorda cooperacion structural cu partnernan den Reino contra traficacion di arma y droga, pero tambe contra organisacionnan criminal cu ta mina autoridad y integridad di institucionnan.

E magnitud di e reto ta grandi. Durante 2025, Kustwacht a intercepta mas cu 11 mil kilo di droga den awanan territorial. Esaki ta mustra e presion cu criminalidad transfronteriso ta pone riba e region y e necesidad pa sigui inverti den operacionnan conhunto.

Den e cuadro aki, un otro acuerdo importante ta pa sigui fortalece e lasonan di cooperacion entre Kustwacht, RST, Aduana, Koninklijke Marechaussee y partnernan internacional.

Minister Dowers a enfatisa cu cooperacion entre e paisnan no ta kita e responsabilidad propio cu cada pais tin pa su sistema di husticia.

“Husticia no ta un responsabilidad di Reino. Nos a dicidi boluntariamente pa traha hunto, paso nos sa cu si nos traha hunto, nos ta mas exitoso,” Minister Dowers a expresa.

Segun e Minister, cooperacion ta esencial pa logra resultado grandi riba tereno di husticia. Hustamente durante e Justitieel Vierlandenoverleg ta importante pa keda consciente cu e paisnan tin mester di otro.

Loke no por haci nos so, por logra hunto cu nos partnernan. E determinacion di esnan cu ta kere den siguridad y cu ta consciente di e necesidad pa traha hunto, ta esencial pa nos por enfrenta e retonan cu tin dilanti di nos.

ICT den cadena di husticia mester mehora

Un punto importante di atencion durante e deliberacionnan tabata e infrastructura di ICT entre e cuerponan policial den Reino. Na e momento aki tin espacio considerabel pa mehoracion y e partnernan den JVO a expresa cu nan no ta satisfecho di con esaki ta cana.

Pa atende cu esaki, un comision lo analisa e situacion y traha riba mehoracionnan necesario. Un infrastructura di ICT confiabel y moderno ta indispensabel pa intercambio di informacion y pa por garantisa funcionamento optimal di departamentonan den cadena di husticia.

Criminalidad organisa ta exigi mas capacidad y fondo

Finalmente, e aumento di gastonan den cadena hudicial tambe a haya atencion. Organisacionnan criminal awendia ta dispone di recursonan financiero considerabel, mientras cu paisnan chikito manera esnan den Caribe Hulandes mester uza nan fondonan limita na manera mas eficiente posibel pa enfrenta e organisacionnan aki.

Pa Minister Dowers, esaki ta exigi no solamente un uzo eficiente di e recursonan disponibel, sino tambe disposicion pa inverti extra unda esaki ta necesario. Den situacionnan cu ta rekeri fondo adicional, lo mester por demonstra y convence e partnernan den Gobiernonan di e necesidad pa haci e inversionnan necesario pa logra miho resultado.

E acuerdonan firma durante e JVO ta confirma e importancia di cooperacion entre e paisnan. Criminalidad organisa, traficacion di droga, control di frontera y otro retonan moderno no ta limita nan mes na frontera di un pais. Pa enfrenta nan efectivamente, intercambio di informacion, capacidad suficiente y cooperacion sostenibel entre e partnernan den Reino y internacional ta indispensabel.

 

news_item
Click to read more

Comunicado di Parlamentario Evelyn Wever-Croes: “Parlamento no mester bay corte pa por haci su trabou”

about 7 hours ago

Durante e reunion publico dialuna ultimo, lider di oposicion y parlamentario Evelyn Wever-Croes a pone enfasis riba un problema cu, segun e, ta mucho mas profundo cu pregunta cu no ta wordo contesta y reunion cu no ta wordo yama den Parlamento. “Nos ta un Parlamento. Nos tin un tarea constitucional pa controla Gobierno, pa

www.bondia.com
news item

Comunicado di Parlamentario Evelyn Wever-Croes: “Parlamento no mester bay corte pa por haci su trabou”

about 7 hours ago

Durante e reunion publico dialuna ultimo, lider di oposicion y parlamentario Evelyn Wever-Croes a pone enfasis riba un problema cu, segun e, ta mucho mas profundo cu pregunta cu no ta wordo contesta y reunion cu no ta wordo yama den Parlamento.

“Nos ta un Parlamento. Nos tin un tarea constitucional pa controla Gobierno, pa haci pregunta, pa busca informacion y pa representa e pueblo. Pero pa por haci e trabou aki, nos ta wordo obliga pa busca recurso legal. Esey ta inaceptabel den un pais democratico.”

Wever-Croes a señala cu Parlamento ta wordo obliga pa recuri na e Landsverordening Openbaarheid van Bestuur (LOB) y e Landsverordening Administratieve Rechtspraak (LAR), y den algun caso te pa involucra e Gobenador y e Corte den prome instancia. “Y pa kico? No pa haci oposicion. No pa haci show politico. Sino simplemente pa haya informacion cu nos mester pa por haci nos trabou constitucional.” Segun Wever-Croes, esaki ta pone e funcionamento di nos democracia bou di presion.

“Un Parlamento no mester haci su trabou door di cuminsa caso legal contra su propio Gobierno. Un parlamentario no mester bai Corte pa obliga un minister pa duna informacion cu ta esencial pa e Parlamento por controla Gobierno. Wever-Croes ta adverti cu esaki no por bira e normal nobo.

“Transparencia y dunamento di cuenta no ta un fabor. Ora Parlamento no por haya e informacion cu e mester, su capacidad di controla Gobierno ta debilita.”

Pa Wever-Croes, e solucion ta den un cambio di actitud y di cultura di gobierno. “Nos mester un Gobierno cu ta respeta Parlamento, cu ta contesta y cu no tin miedo di duna cuenta. Y nos mester un Parlamento cu ta firme den su tarea di control.”

“Un democracia fuerte mester un parlamento fuerte. Nos pueblo merece respet, control y responsabilidad. Cambio ta necesario. Cambio ta posibel.”

 

news_item
Click to read more

Aña parlamentario 2026-2027 a habri cu agenda amplio enfoca riba economia, inversion y bienestar

about 7 hours ago

Parlamento di Aruba a habri oficialmente su aña parlamentario 2026-2027 ayera diamars 8 di september, cu e discurso anual di Gobernador di Aruba, SE Alfonso Boekhoudt. E apertura ta marca comienso di un periodo nobo cu un agenda amplio, incluyendo presupuesto 2027, inversion publico, vivienda, salud y mercado laboral. Den su discurso, Gobernador a presenta

www.bondia.com
news item

Aña parlamentario 2026-2027 a habri cu agenda amplio enfoca riba economia, inversion y bienestar

about 7 hours ago

Parlamento di Aruba a habri oficialmente su aña parlamentario 2026-2027 ayera diamars 8 di september, cu e discurso anual di Gobernador di Aruba, SE Alfonso Boekhoudt. E apertura ta marca comienso di un periodo nobo cu un agenda amplio, incluyendo presupuesto 2027, inversion publico, vivienda, salud y mercado laboral. Den su discurso, Gobernador a presenta e prioridadnan di gobierno, cu enfoke riba prosperidad comparti, sostenibilidad financiero y preparacion di Aruba pa e retonan futuro.

Manera custumber, apertura oficial di aña parlamentario 2026-2027 a tuma lugar un dia despues cu Parlamento a cera e aña parlamentario 2025-2026 cu un reunion publico. Durante e reunion di ciere dialuna, parlamentarionan a vota tambe pa scoge e presidente y vice presidente di Parlamento pa e periodo nobo.

Como resultado di e votacion, Marlon Sneek (AVP) a ser reeligi como presidente di Parlamento cu 12 voto, mientras Ruthlyn Lindor (Futuro) a ser eligi como vice presidente, tambe cu 12 voto.

Den su discurso di apertura, Gobernador di Aruba a subraya 2026 manera un aña simbolico pa Aruba, cu celebracion di 40 aña di Status Aparte y 50 aña di Himno y Bandera. Gobernador a conecta e momentonan historico aki cu responsabilidad di cada generacion pa conserva loke Aruba a logra y, na mesun momento, prepara e pais pa futuro den un mundo cu ta cambia constantemente.

Un di e temanan central den e discurso tabata sostenibilidad di finanzas publico. Gobernador a indica cu Gobierno lo sigui cu un maneho financiero prudente y uzo responsabel di recursonan publico. Tambe gobierno kier introduci gradualmente un manera di prepara presupuesto basa mas directamente riba maneho, metanan y resultado, mientras mas uzo di dato mester contribui na transparencia y decisionnan mihor fundamenta.

Riba tereno economico, Gobernador a indica cu gobierno kier sigui amplia e base economico di Aruba, creando oportunidad den agricultura, tecnologia financiero, economia blauw, industria creativo y energia limpi, entre otro. Turismo lo sigui hunga un rol esencial, pero Gobernador a señala cu e meta di Gobierno no ta crecemento continuo. Enfoke lo ta riba un sector turistico sostenibel y den balansa cu capacidad di Aruba, cu calidad, participacion local y calidad di bida como puntonan central.

Inversion publico ta otro tema importante pa e periodo nobo. Gobernador a indica cu, despues di aprobacion di e ley pa crea r Fondo di Inversion, Parlamento lo trata e prome presupuesto di e fondo durante e aña parlamentario 2026-2027. Gobierno tin intencion di presenta inversionnan cu por inclui un MFA na San Nicolas, mehoracion di bario, renobacion di scol y monumento, reforestacion y embeyecemento di centronan di ciudad.

Vivienda pagabel tambe ta un prioridad. Gobernador a indica cu Gobierno a desaroya un maneho nobo pa stimula construccion di mas cas pagabel den cooperacion cu sector priva. Na mesun momento, gobierno kier sigui inverti den espacio publico y facilidadnan comunitario, como tambe den revitalisacion di Oranjestad y San Nicolas.

Riba tereno social, Gobernador a indica cu gobierno lo sigui dedica atencion na poder di compra, seguridad social y oportunidad pa famianan progresa. Den su discurso el a menciona diferente medida implementa anteriormente, entre otro aumento di pensioen y bijstand, eliminacion di prima di AZV pa pensionadonan, reestablecemento di e pakete completo di remedi y ampliacion di sosten pa personanan cu discapacidad y famianan cu yiu na scol. E direccion general, segun e discurso, ta pa progreso economico di Aruba yega mas directamente cerca ciudadano.

Den salud y cuido, Gobernador a indica cu gobierno lo sigui reforma y fortalece e sistema, cu mas enfasis riba prevencion, deteccion trempan, cuido di prome liña y salud mental. Un di e pasonan importante anuncia ta introduccion di Landsverordening Langdurige Zorg, cu mester crea un base financiero duradero pa cuido continuo, incluyendo cuido den casnan pa adultonan mayor y rehabilitacion.

Un revision di Landsverordening Algemeen Pensioen tambe lo yega Parlamento pronto. Ademas, Gobernador a anuncia cu gobierno lo presenta un ley nobo pa duna asistencia financiero adicional na famianan cu muchanan cu necesidadnan special. Prevencion y deteccion trempan di pobresa, violencia domestico, mal uso di alcohol y otro retonan social lo sigui haya atencion.

Riba mercado laboral, Gobernador a indica cu gobierno lo presenta un proyecto di ley pa acopla salario minimo na bestaansminimum. E cambio lo bay hunto cu sosten pa empresanan mediano y chikito, cu intencion di sostene nan fortalesa mientras salario di empleadonan ta mehora. E propuesta por bira un di e proyectonan legislativo cu lo haya atencion particular durante e periodo nobo.

Educacion y hubentud ta forma otro parti importante di e agenda. Gobernador a indica den su discurso cu gobierno lo sigui transforma enseñansa pa crea un sistema mas integra, cu mihor conexion entre educacion, cuido y trabao. Profesionalisacion di maestro y multilingualismo ta parti di e proceso. Pa hobennan, atencion particular lo bay pa prevencion di criminalidad hubenil y cooperacion entre diferente instancia pa evita cu hobennan cay den cadena hudicial.

E discurso tambe a dedica atencion na medio ambiente y seguridad. Gobernador a indica cu gobierno lo sigui cu recuperacion di ecosistema y e programa nacional di reforestacion, cu ambicion pa planta 100.000 mata durante e periodo actual di gobernacion. Riba seguridad, gobierno lo sigui inverti den polis, brandweer, control di frontera y otro servicio, mientras seguridad cibernetico y preparacion pa crisis tambe lo haya mas atencion.

E apertura di e periodo nobo ta tuma lugar, sinembargo, despues di un aña parlamentario den cual fraccionnan di oposicion a expresa critica tocante e relacion entre gobierno y Parlamento, particularmente riba transparencia, acceso na informacion y tardansa pa contesta pregunta. Recientemente, PPA a critica cu un peticion presenta mas cu un aña pasa pa tene un vragenuur cu minister di Asuntonan Economico, Geoffrey Wever, tocante Free Zone Aruba no a conduci na e reunion solicita prome cu ciere di e aña parlamentario.

Otro discusionnan durante e periodo anterior tambe a pone atencion riba e responsabilidad di gobierno pa duna Parlamento informacion necesario pa por ehecuta su funcion di control. E criticanan aki ta forma un otro contexto pa e aña parlamentario nobo: banda di tratamento di presupuesto y e diferente proyectonan di ley anuncia, e manera cu gobierno lo contesta pregunta y peticion di informacion for di Parlamento probablemente lo keda un tema di atencion.

Cu apertura di aña parlamentario 2026-2027, e prioridadnan presenta door di Gobernador awor ta pasa pa Parlamento. Debate, disponibilidad di recurso y implementacion lo determina cuanto di e metanan di gobierno por ser transforma den resultado concreto. Gobernador a declara oficialmente e aña parlamentario habri conforme cu Staatsregeling.

 

news_item
Click to read more

CAft: Aruba ta proyecta surplus di Afl. 203 miyon pa 2027, pero ta pidi plan concreto pa AIOF y mas atencion pa inversion publico

about 7 hours ago

Aruba ta proyecta un surplus di Afl. 203 miyon pa sector colectivo den 2027, cual ta ekivalente na 2.3% di e Producto Interno Bruto (GDP). Segun College Aruba financieel toezicht (CAft), cu esaki e proyecto di presupuesto pa 2027 ta cumpli, pa awor, cu e norma financiero estableci den e Landsverordening Aruba tijdelijk financieel toezicht

www.bondia.com
news item

CAft: Aruba ta proyecta surplus di Afl. 203 miyon pa 2027, pero ta pidi plan concreto pa AIOF y mas atencion pa inversion publico

about 7 hours ago

Aruba ta proyecta un surplus di Afl. 203 miyon pa sector colectivo den 2027, cual ta ekivalente na 2.3% di e Producto Interno Bruto (GDP). Segun College Aruba financieel toezicht (CAft), cu esaki e proyecto di presupuesto pa 2027 ta cumpli, pa awor, cu e norma financiero estableci den e Landsverordening Aruba tijdelijk financieel toezicht (LAft). Sinembargo, CAft ta señala varios punto cu mester haya atencion, particularmente e nivel limita di inversion publico, e fondo nobo pa inversion cu ainda no ta activo, e carga grandi di interes y e necesidad pa Aruba tene un bista mas completo riba su sector colectivo.

CAft a publica su conseho riba e proyecto di presupuesto 2027 di Aruba recientemente. E Colegio di supervision ta conclui cu e presupuesto ta cumpli cu e norma pa saldo financiero di sector colectivo y tambe cu e obligacion pa compensa deficit di añanan anterior. Pa periodo di 2028 te 2031, Aruba ta proyecta un surplus anual di por lo menos 1.5% di GDP.

Di e surplus di Afl. 203 miyon proyecta pa 2027, Afl. 87 miyon ta coresponde cu e surplus minimo di 1% di GDP exigi pa ley. E otro Afl. 116 miyon ta destina pa compensa parti di e deficit acumula den periodo 2015-2022.

Na nivel di pais solamente, gobierno ta calcula cu entrada total lo yega Afl. 2.005 miyon den 2027, compara cu Afl. 1.950 miyon pa 2026. Esaki ta un aumento di Afl. 55 miyon, of aproximadamente 3%. Ta proyecta un aumento di entrada di impuesto di Afl. 656 miyon pa Afl. 685 miyon, mientras impuesto indirecto ta subi di Afl. 903 miyon pa Afl. 930 miyon. Otro entrada ta keda practicamente mescos, na Afl. 391 miyon.

Di otro banda, gastonan total di e pais ta proyecta na Afl. 1.916 miyon, un aumento di Afl. 82 miyon of 4% compara cu 2026. Un parti importante di e aumento ta bin di gasto pa producto y servicio, cu ta subi cu Afl. 56 miyon, y di subsidio y pago destina pa metanan specifico, cu ta aumenta cu Afl. 22 miyon. Gasto di personal ta subi cu Afl. 16 miyon pa yega Afl. 532 miyon.

A pesar di e aumento den gasto di personal, CAft ta indica cu Aruba ta proyecta pa keda dentro di e norma legal. Cuminsando cu 2027, gasto di personal den sentido amplio mester keda bao di 10% di PIB. E calculacionnan inclui den e proyecto di presupuesto ta mustra cu te 2031 Aruba ta keda bao di e limite aki.

Un punto cu si ta sigui pone presion riba finanzas publico ta pago di interes. Pa 2027, Aruba ta proyecta Afl. 293 miyon na gasto di interes. CAft ta pone e cifra aki den perspectiva indicando cu aproximadamente 15 cent di cada florin cu gobierno ricibi lo bay pa pago di interes. E proyecto di presupuesto ta calcula refinanciamento riba un tasa di interes di 6%.

CAft ta señala cu e presupuesto ainda no ta tene cuenta cu posibilidadnan di refinanciamento y facilidad di prestamo cu por bira disponibel bao di Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba (HOFA). Segun e Colegio di supervision, uzo di e posibilidadnan aki por crea espacio adicional significativo den presupuesto.

Na mesun momento, Aruba ta proyecta cu su debe publico lo sigui baha den añanan binidero. Pa final di 2027, debe di sector colectivo ta calcula na Afl. 4.568 miyon, ekivalente na aproximadamente 53% di GDP. Si economia sigui crece y Aruba paga debe segun e plan, e porcentahe aki por baha te 39% na 2031. Cu e desaroyo aki, Aruba ta riba caminda pa cumpli cu e norma di LAft, cu ta exigi pa debe baha bao di 50% di GDP prome cu 2040.

Tin un diferencia chikito entre e porcentahe di debe cu Aruba mes ta reporta y esun calcula pa CAft. Gobierno ta yega na 54% pa 2027, mientras CAft ta calcula 53%. E diferencia ta resultado di un proyeccion diferente di e GDP cu cada instancia ta uza: Aruba ta basa su calculacion riba cifra di Directie Economische Zaken, Handel en Industrie, mientras CAft ta uza e proyeccion di Fondo Monetario Internacional di april 2026.

Un di e puntonan principal di preocupacion den e conseho ta inversion publico. Aruba tin intencion di pone mayoria di su inversionnan den e Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds (AIOF) nobo. Pa 2027, gobierno ta reserva Afl. 11 miyon pa e fondo. Den presupuesto 2026 ya tabatin Afl. 2.5 miyon reserva pa AIOF, y intencion ta pa sigui pone placa den e fondo den añanan binidero.

E problema, segun CAft, ta cu AIOF ainda no ta activo y su presupuesto ainda no a ser presenta na e Colegio. CAft tampoco a ricibi un agenda di inversion pa varios aña. Como resultado, ainda no ta suficientemente cla con y na unda e placa den e fondo lo ser gasta. Fuera di AIOF, Aruba ta presupuestando solamente Afl. 3.5 miyon na inversion pa 2027, un nivel cu CAft ta considera minimo compara cu e necesidadnan grandi di inversion cu e pais tin.

P’esey CAft ta pidi gobierno pa presenta e presupuesto di AIOF pa 2027 prome cu e proyecto di presupuesto nacional bay Parlamento. CAft tambe ta recomenda gobierno pa presenta un agenda di inversion pa varios aña, conecta cu prioridadnan di politica publico y cu capacidad real di gobierno pa ehecuta e proyectonan.

Segun CAft, un plan di inversion pa varios aña por yuda identifica necesidadnan den infrastructura y otro tereno cu por contribui na productividad y capacidad di Aruba pa genera entrada. Un plan asina tambe por yuda determina cua inversion tin mas beneficio pa comunidad. CAft ta considera cu ta importante pa mantencion forma parti di e planificacion, pa inversionnan haci awe por sigui genera beneficio riba termino largo.

Otro punto importante ta definicion di sector colectivo. Na juni 2026, sector colectivo di Aruba pa añanan 2023 y 2024 a ser amplia di seis pa 34 entidad. Sinembargo, e proyecto di presupuesto 2027 ainda ta basa su calculacionnan riba e composicion anterior. Esaki ta nifica cu algun entidad publico importante cu awor ta forma parti di sector colectivo ainda no ta inclui den calculacion di debe presenta den e presupuesto.

CAft ta indica cu, segun LAft, composicion di sector colectivo pa 2027 mester tabata determina no mas laat cu 1 di april 2026. E ampliacion pa 34 entidad ainda no ta procesa den proyecto di presupuesto, haciendo cu efecto completo riba presupuesto y cumplimento cu normanan financiero ainda no ta cla. CAft ta pidi gobierno pa determina sector colectivo pa periodo 2025-2028 mas pronto posibel y uza e definicion mas reciente pa calcula saldo financiero y debe.

Segun e composicion anterior di sector colectivo, e surplus di Afl. 203 miyon pa 2027 ta consisti di un resultado positivo di Afl. 84 miyon pa pais y Afl. 119 miyon di e otro entidadnan. AZV ta proyecta un surplus di Afl. 74 miyon, SVb Afl. 40 miyon y Aruba Tourism Authority Afl. 17 miyon. Despues di coreccionnan di Afl. 12 miyon, esaki ta resulta den e surplus colectivo di Afl. 203 miyon.

E surplusnan di AZV y SVb ta importante tambe pa reduccion di debe. Aruba ta inclui den su proyeccion cu surplus di pais y di e dos fondo social lo ser uza pa paga debe. Acuerdonan entre gobierno y e fondonan social ta ser prepara pa regla esaki. CAft ta considera e paso aki importante, tanto pa cumpli cu LAft como pa reduci gasto di interes.

Sinembargo, CAft ta señala cu embehecemento di poblacion lo pone presion creciente riba AZV y SVb. Aunke ambos fondo ta proyecta surplus den añanan binidero, nan resultado ta baha gradualmente. E surplus di AZV, por ehempel, ta proyecta pa baha di Afl. 74 miyon na 2027 pa Afl. 9 miyon na 2031. Pa SVb, e reduccion ta di Afl. 40 miyon pa Afl. 11 miyon den mesun periodo. CAft ta considera cu ta necesario pa Aruba tuma medida na tempo pa mantene gastonan di cuido y seguridad social sostenibel riba termino mediano.

Finalmente, CAft ta mira progreso den manera cu e presupuesto ta presenta informacion. E colegio ta positivo cu Aruba ta move den direccion di un presupuesto basa riba politica publico, unda ta establece un conexion mas cla entre placa gasta y e metanan cu gobierno kier logra. CAft ta recomenda pa sigui desaroya esaki, entre otro door di inclui indicadornan cu por ser midi y evaluacionnan pa determina si gasto publico di berdad ta logra e resultado desea.

E proyecto di presupuesto tambe ta inclui informacion financiero di 15 compania y entidad cu participacion di gobierno. CAft ta considera esaki un paso positivo, pero ta señala cu pa un gran parti di e entidadnan ainda no tin cuenta anual di 2024 disponibel. Segun e colegio, informacion actualisa ta necesario pa identifica y controla riesgonan financiero cu eventualmente por tin consecuencia pa presupuesto nacional.