De afgelopen dagen is op sociale media een bericht opgedoken waarin een gebruiker in de groep ‘Vraag en Aanbod’ alarm slaat over vermeende diefstallen in verschillende wijken verspreid over Aruba. Dit volgt op meerdere recente incidenten waarbij ook in andere buurten sprake was van criminele activiteiten.

Volgens de gebruiker beschikt hij over informatie dat een grote groep dieven actief is op het eiland en systematisch diefstallen pleegt in diverse wijken en districten, waaronder Cumana, Pavia, Tanki Leendert, Tanki Flip, Shaba, Bubali en Noord.

De gebruiker waarschuwde dat deze personen elke nacht actief zouden zijn. Zodra zij een wijk binnengaan, blijven zij daar diefstallen plegen, aldus de publicatie. Daarnaast werd vermeld dat de dieven autoruiten inslaan om naar waardevolle spullen te zoeken en in sommige gevallen zelfs auto’s stelen om deze later illegaal te verkopen.

Bij zijn waarschuwing voegde de gebruiker ook een foto van een verdachte persoon die volgens hem rondliep in de tuin van een woning met de intentie om te stelen. Hij adviseerde anderen om bewakingscamera’s te installeren, zowel rondom als binnen hun woning, en voegde eraan toe dat deze dieven ook in huizen zouden inbreken.

Deze waarschuwing volgt op meerdere diefstalincidenten die deze maand in verschillende wijken op Aruba zijn gemeld. Onlangs werd een geval van diefstal gemeld in Alto Vista, waar beveiligingscamera’s een persoon met een capuchon vastlegden terwijl hij rond een geparkeerde auto liep. De auto stond te koop en – volgens de melding – werd de verdachte gefilmd terwijl hij probeerde in te breken, maar zonder succes.

Ook in Cumana deed zich een ander diefstalincident voor, waarbij de verdachte oog in oog kwam te staan met de huiseigenaar en vervolgens in paniek wegvluchtte. Volgens berichten over dit geval was de dief actief in de vroege ochtenduren en volgde hij een patroon dat de afgelopen dagen is waargenomen, met ook meldingen van actieve dieven in Tarabana en Sabana Blanco.

Er wordt een oproep gedaan aan de Arubaanse gemeenschap om alert te zijn op verdachte activiteiten rond de woning, waar mogelijk bewakingscamera’s te installeren, waardevolle bezittingen veilig op te bergen en ook buren te waarschuwen en te helpen.

Verschillende bewoners uitten in de reacties onder de socialemediapost eveneens hun bezorgdheid over deze ontwikkeling en riepen het Korps Politie Aruba op om alert te blijven op de gemelde gevallen, de surveillance te versterken en de handhaving te intensiveren om diefstallen in nog meer wijken te voorkomen.

Onlangs hebben verschillende burgers zich tot onze redactie gewend om hun zorgen en ongenoegen te uiten over de dienstverlening van Aruparking. Volgens hen is Aruparking begonnen met handhavingscontroles zonder eerst te zorgen voor een adequate dienstverlening aan het publiek.

Een van de lezers, die werkt in Caya Grandi, vertelde dat zij sinds de invoering van Aruparking elke maand netjes het maandbedrag betaalt om in het gebied te mogen parkeren. Deze maandelijkse betaling gaat echter niet gepaard met een toegewezen parkeerplaats dicht bij haar werk. Integendeel: de aangewezen zone ligt volgens haar op behoorlijke afstand van haar werkplek.

“Er zijn momenten dat ik met kratten flessenwater kom om voorraad aan te vullen op kantoor, en dan moet ik ver weg parkeren en helemaal naar kantoor lopen, terwijl er lege parkeerplaatsen recht voor de deur zijn,” klaagde zij. Daarbovenop komt nog de overlast van rondhangende drugsverslaafden in het gebied. Sommigen van hen gedragen zich agressief, intimideren voorbijgangers en zorgen voor een onveilig gevoel.

Op de website van Aruparking staat vermeld dat “Aruparking een specifieke zone aanwijst” waar een werknemersparkeervergunning geldig is, en dat “werknemers hun voertuig binnen die zone moeten parkeren.” Daarnaast wordt aangegeven dat “wanneer een werknemer buiten de aangewezen zone parkeert, hij of zij het standaard uurtarief moet betalen.”

De burger vraagt zich af waarom Aruparking niet simpelweg het maandbedrag int en werknemers toestaat te parkeren waar een vrije plek beschikbaar is.

Erger nog: toen zij probeerde om – ondanks het feit dat zij dan dubbel zou betalen voor dezelfde dienst – voor de deur van haar werk te parkeren, liep zij tegen het probleem aan dat de parkeerautomaat van Aruparking niet werkte. “Zelfs als ik wíl voldoen, laat hun serviceniveau dat niet toe!”

Onvoldoende aanbod voor de vraag

In dezelfde lijn vertelde ook een ondernemer in het gebied aan onze redactie dat hij sinds de invoering van de handhavingsacties van Aruparking met problemen kampt. Deze ondernemer besloot het maandabonnement te betalen zodat zijn werknemers met de auto naar het werk kunnen komen en daar kunnen parkeren. Toen hij hierover contact opnam met Aruparking, kreeg hij te horen dat er momenteel geen parkeerplaatsen beschikbaar zijn en dat hij op een wachtlijst geplaatst moest worden.

Onze redactie bevestigde dit in een telefonisch gesprek met Aruparking: momenteel is het inderdaad noodzakelijk om eerst op een wachtlijst te staan voordat een maandelijkse parkeervergunning in het gebied kan worden verkregen. Afhankelijk van het specifieke gebied kan dat “erg lang” duren, aldus Aruparking.

De ondernemer uitte zijn frustratie over het feit dat er geen werkbare oplossing wordt geboden voor zijn personeel. Eén uur parkeren kost twee florin. Voor een werknemer die acht uur per dag werkt, exclusief lunchpauze, betekent dit een minimum van 16 florin per dag. De meeste werknemers in het gebied werken zes dagen per week, wat neerkomt op een uitgave van Afl. 384 per maand – enkel om te kunnen parkeren en te werken. Aruparking biedt ook een dagtarief van Afl. 20 aan, wat voor de gemiddelde werknemer nog minder aantrekkelijk is.

De ondernemer had felle kritiek op een beleid dat Aruparking zelf niet kan waarmaken. Er wordt een maandelijkse parkeeroptie voor werknemers aangeboden, maar zonder voldoende beschikbaarheid om dit ook daadwerkelijk mogelijk te maken. Het gevolg: werknemers blijven achter met buitensporige en onrechtvaardige kosten.

Gebrek aan alternatieven

Wat alle burgers die zich tot onze redactie hebben gewend gemeen hebben, is het feit dat er geen realistisch alternatief bestaat om zonder auto en zonder Aruparking op het werk te komen.

Een van hen vertelde dat hij deze week zijn auto had geparkeerd op de enige plek die hij kon vinden, maar dat een medewerker van Aruparking hem waarschuwde dat zijn auto zou worden weggesleept als hij daar bleef staan. Hij kon niet urenlang rondrijden op zoek naar een vrije plek, omdat hij op tijd op zijn werk moest zijn.

Daarnaast bestaat er op Aruba geen haalbaar alternatief in de vorm van openbaar vervoer.

“Ik zou best met de bus gaan,” zei een van de burgers. “Maar ik moet om 6.45 uur op mijn werk zijn, en er rijdt geen enkele bus in de buurt van mijn huis die me op tijd naar mijn werk kan brengen.”

Het gebrek aan openbaar vervoer krijgt de laatste tijd steeds meer aandacht op Aruba, terwijl de prijzen van auto’s extreem hoog zijn, de benzineprijzen blijven stijgen, de koopkracht daalt en mensen op zoek zijn naar alternatieven om zich te verplaatsen, te werken en hun dagelijkse activiteiten uit te voeren. De busroutes van Arubus bieden onvoldoende connectiviteit om iedereen te bedienen. Dat heeft grotendeels te maken met de manier waarop Aruba zich heeft ontwikkeld: in vergelijking met andere landen wonen mensen veel meer verspreid over het eiland in plaats van geconcentreerd in specifieke gebieden. Dit maakt het moeilijk om een openbaar vervoersnetwerk op te zetten dat voor iedereen betaalbaar en efficiënt is.

Hoewel er begrip kan zijn voor deze realiteit, stellen burgers de vraag waarom ervoor is gekozen om Aruparking in te voeren. “Welk probleem moest dit eigenlijk oplossen?” vroeg de ondernemer zich af, wijzend op het feit dat betaald parkeren er in de praktijk toe leidt dat minder mensen Caya Grandi bezoeken, in vergelijking met andere winkelcentra op Aruba waar parkeren gratis is en meer plaatsen beschikbaar zijn.

Wie profiteert hiervan?

In dezelfde context vroeg een van de burgers zich af of Aruparking uitsluitend is ingevoerd om “geld uit het centrum te trekken.”

“Hoeveel werknemers heeft Aruparking, en wat doen ze eigenlijk?” vroeg zij. “Ze komen me niet helpen wanneer de automaat niet werkt, ze zorgen niet voor veiligheid in het gebied en ze garanderen niet dat ik een fatsoenlijke parkeerplek kan vinden. Ze komen alleen stickers plakken en de takelwagen bellen,” zei zij. “En ondertussen betalen wij hun salaris via onze belastingen, terwijl hun enige bijdrage is dat ze ons leven moeilijker maken.”

Het personeel van Aruparking is bovendien niet verantwoordelijk voor de veiligheid van de voertuigen in het gebied; dat is een taak van de politie. Op de website van Aruparking staat expliciet vermeld dat “Aruparking N.V. uitsluitend parkeerplaatsen beheert. Parkeren is op eigen risico. Wij zijn niet aansprakelijk voor verlies of schade aan voertuigen of eigendommen.”

Zoals eerder genoemd komt een deel van het veiligheidsrisico voort uit de rondhangende drugsverslaafden. Naast het betalen van twee florin aan Aruparking voelen veel burgers zich ook geïntimideerd en gedwongen om geld te geven aan deze personen. Een van de lezers die zich deze week tot onze redactie wendde, vertelde dat zij de politie weliswaar heeft zien optreden tegen de rondhangende drugsverslaafden, maar zij betwijfelde de effectiviteit van die aanpak. “Gaan ze die ‘chollers’ elke dag wegjagen?”

“Ik heb het gevoel dat dit beleid is ingevoerd zonder begrip van de realiteit van het leven van werkende mensen,” zei een van de werknemers. “Er wordt totaal geen rekening gehouden met onze dagelijkse werkelijkheid.”

Ondertussen gaan de controles van Aruparking onverminderd door en blijven de autoriteiten het publiek waarschuwen: betalen, of geconfronteerd worden met boetes en wegslepen.

Diabierna mainta a tuma lugar parada escolar na diferente districto rond Aruba. Cuerpo Policial tabata presente pa cu e orden publico y seguridad. Diferente team di polis tabata presente pa asina percura pa e seguridad di tanto e participante y mirones. 

Polisnan presente tabata Mobiele Eenheid (ME), polis uniforma, polis di bario, K-9, SBV, planologie, OCC, y Flex team.

Na comienso di e parada na Avenida Milio Croes a surgi un bringamento entre algun hoben. Di biaha polis a presenta y a bay over na detencion. Ta trata di dos menor di edad (masculino) cu a keda deteni y ora a ristra nan a topa cu arma blanco riba nan (boksbeugel y sambechi).

Cuerpo Policial un biaha mas ta recorda cu nos ta drentando e ultimo simannan di carnaval na unda nos ta pone enfasis riba e control y tambe polis t’ey pa e seguridad pa cada persona cu lo ta sea den parada of na banda.

Corda FAYA BO HAYA ta bay ta na vigor como tambe controlnan den trafico prome durante y despues di cada parada. Si bo ta bebe, no stuur. Percura pa bo tin Bo Amigo Respondabel. Un trafico sigur ta responsabilidad di nos tur.

Minister di Turismo, Transporte y Labor, mr. Wendrick Cicilia (AVP) a anuncia oficialmente e instalacion di un comision special estableci pa dedica nan mes na fortalecemento di conectividad di transporte aereo entre Aruba, Boneiro y Corsou.

Segun Minister Cicilia, transporte aereo interinsular ta un pilar fundamental pa economia, turismo, comercio y mobilidad di e Rubianonan y nos rumannan di Boneiro y Corsou. “Un conectividad eficiente, confiabel y pagabel entre e islanan ABC ta esencial pa continua fortalece nos cooperacion regional y crea mas oportunidad economico pa nos pueblo”, asina Minister Wendrick Cicilia a expresa.

Segun un comunicado di gobierno, e comision lo enfoca riba:

Analisa e situacion actual di e vuelonan interinsular;

Identifica obstaculo operativo y regulatorio;

Evalua structura tarifario y nivel di frecuencia;

Presenta recomendacionnan concreto y implementable a corto y mediano plaso.

E comision ta consisti di e representantenan di:

Directie Luchtvaart Aruba

Edwin Kelly – Directeur Directie Luchtvaart

Albert Boekhoudt – Medewerker Luchttransport

Aruba Tourism Authority

Ronella Croes – CEO

Tirso Tromp – Area Director

Aruba Airport Authority N.V.

Johnny Andersen – CEO

Jo-Anne Arends – Aviation Business Development Executive.

Ministerio di Turismo, Transporte y Labor

Christiaan G. Dammers – Presidente di e comision

Sonaly A. Fernandez-Acosta – Miembro

Minister Cicilia a expresa su plena confiansa den e profesionalismo y compromiso di e miembro nan. El a enfatisa cu e obhetivo principal ta logra un sistema di transporte aereo interinsular cu ta sostenibel, competitivo y directamente na beneficio di nos pueblo y nos economia regional.

E comision lo cuminsa cu su trabounan dentro di poco tempo y lo presenta su prome informe conforme e planificacion estableci.

Den e edicion aki di nos column tocante Papiamento nos ta bolbe na algun tema, trata den pasado caba, cu sin embargo merece atencion atrobe. Ta trata di e uso di algun expresion fiho den cual ta usa e palabra Spaño ‘en’, trata den nos edicion di 21 di januari 2023. Nos conoce un cantidad limita di combinacion di ‘en’ cu otro palabra, manera ‘en general’, ‘en total’, ‘en conexion’, ‘en todo caso’ y ‘en principio’. Esaki mientras e palabra ‘en’ (un preposicion)mes no a drenta nos Papiamento, pero nos antepasadonan a opta pa ‘den’ cu por cierto tambe tin su origen den sea Portugues o Spaño. E origen exacto por ta di ‘dentro’ cu di algun manera a keda abrevia te ‘den’.

Por pensa cu su uso tabata conoci tambe for di Portugues, ya cu ta trata di un palabra clave den un vocabulario inicial limita na inicio di desaroyo di e idioma. Banda di esaki nos tin un cantidad – mas grandi – di combinacion di palabra, unda si ta usa ‘den’ na lugar di ‘en’. Ehemplo: “Nan tabata den comunicacion continuo cu e autoridadnan responsable.” Igualmente: ‘den contacto’; ‘den consulta’; ‘den oracion’, etc. Tambe mester tuma na cuenta cu tur otro variante cu e palabranan ‘caso’, ‘total’, etc., nunca ta usa ‘en’. Ehemplo: “den cualkier caso”; “den e total di caso”; “tabatin un fayo den e conexion”. Aunke ta trata solamente di un man yen di caso unda ta usa ‘en’, ta importante mantene esaki asina. Un motibo ta cu trata di “papiamentiza’nan ta causa confusion. Ehemplo: ‘en todo caso’ no ta mesun cos cu ‘den tur caso’, cu lo ta e equivalente na Spaño di ‘en todos los casos’. Di igual manera: ‘en principio’ ta algo totalmente diferente cu ‘den principio’. Pakico? Pasobra por comprende ‘den principio’ como sinonimo di ‘den inicio’ o ‘na inicio’. Por ta cu tin persona cu e impresion cu ‘principio’ tin, mescos na Hulandes o Ingles, un solo significado: ‘in principe’ (‘in principle’ na Ingles) ta referi exclusivamente na ‘principio’ como punto di salida, norma etico, etc. Pero na Spaño y tambe Papiamento ‘principio’ ta referi tambe na ‘inicio’, ‘comienzo’. Ta p’esey nos mester haci un distincion entre ‘en principio’ y ‘den principio’. Ademas, aki nos mester introduci e siguiente punto di discusion, entre ‘den’ y ‘na’, algo cu nos a trata caba den nos edicion di 14 di juni 2024, disponible riba internet. Aunke nos no ta considera ‘den principio’ incorecto, lo ta mas probable cu nos ta bisa ‘na principio’. Por ehemplo: “Na principio di siglo 18 no tabata existi ainda industria di escala mayor.”

Nos a splica e origen di e preposicion ‘den’ caba; awor e ‘na’. Su origen ta den Portugues, unda a combina e palabranan ‘em’ y ‘a’, unda ‘em’ ta e equivalente di Spaño: ‘en’ y ‘a’ ta equivalente di e articulo ‘la’, e forma femenino di ‘el’. No ta nada straño anto cu nos ta haya momento unda por intercambia ‘na’ y ‘den’ pasobra nan ta referi na algo similar. Pero, den hopi expresion fiho tin un preferencia pa un di dos. Por ehemplo: “Na inicio di aña nos ta celebra na grandi.” Aki, si bo bisa “den inicio di aña”, bo por topa cu e conocido cortesia di nos hendenan, cu no ta desea di ofende bo, pues ningun lo coregi bo, bisando cu e expresion ta ‘na inicio’. E uso di ‘na’ o ‘den’ hustamente relaciona cu tempo, manera ‘aña’ y ‘luna’ ta un tereno dificil, cu ta costa nos tambe pa splica ki ora ta usa cual y ki ora tur dos ta OK. En general, ora nos ta referi na un aña o luna, sin cu explicitamente nos kier mustra riba e lapso di tempo ey, nos ta usa ‘na’. Ehemplo: “Na aña 2010 tabatin varios temblor grandi.” Nos ta usa ‘den’ ora explicitamente nos ta referi na e periodo di un aña. Ehemplo: “Den un aña di tempo el a debolbe henter e prestamo.” Aki nos por mira e relacion di nos ‘den’ cu e ‘dentro’ di Spaño, menciona anteriormente. E frase aki por tabata tambe: “Dentro di un aña el a debolbe e prestamo.” Di tur manera nos ta keda cu un cantidad di posibilidad intermedio, unda tanto ‘na’ como ‘den’ ta posible, banda di e casonan unda si tin un diferencia clave: ‘na cas’ ta algo otro cu ‘den cas’.