Recentelijk heeft Edwin Willems, zoon van Josely Paulina Vasquez Gonzalez, die afgelopen januari omkwam bij een fataal hit-and-runongeval, gereageerd op het narratief dat werd gepresenteerd in een lokaal opinieprogramma. Hij uitte kritiek op de manier waarop geprobeerd wordt het incident te karakteriseren ter verdediging van de verdachte.

Het gaat om het fatale hit-and-runongeval dat plaatsvond op 4 januari 2026 en waarbij het leven werd geëist van het koppel Josely Paulina Vasquez Gonzalez van 65 jaar en Carlos David Vialez Valerio van 54 jaar, beiden geboren in de Dominicaanse Republiek. De bestuurder in het ongeval, Chania Fernandes, zit momenteel vast terwijl de rechtszaak loopt.

De reactie van Willems kwam naar aanleiding van opmerkingen die werden gemaakt in een entertainmentprogramma, waarin de lokale presentator een pleidooi hield ter verdediging van de bestuurder van het ongeval. In zijn commentaar gaf hij een alternatieve versie van de gebeurtenissen en omschreef hij het incident als een situatie waarbij het overleden koppel “de oversteek verkeerd had ingeschat”, eraan toevoegend dat zij nog in leven zouden zijn geweest “als ze waren blijven staan.”

De presentator benadrukte dat Fernandes “op zijn eigen rijstrook reed”. Over de snelheid waarmee de bestuurder reed, zei hij dat 101 kilometer per uur “geen overdreven snelheid” was. “Het is harder dan normaal, maar niet extreem,” aldus de presentator.

Daarnaast verklaarde hij dat “de bestuurder niet wist wat hij had geraakt”, eraan toevoegend dat de chauffeur naar huis reed, familie belde en vertelde dat “hij iets had geraakt”.

De presentator vervolgde met de verklaring dat de chauffeur “had gedronken”, maar “niet dronken was. Hij had twee drankjes op. Hij blies ver onder de limiet,” waarbij hij het alcoholpromillage van de chauffeur omschreef als “300 en iets” en “bijna niets”.

Verder legde hij een deel van de verantwoordelijkheid bij de slachtoffers zelf. Volgens hem had het Openbaar Ministerie, vanwege de grote impact van het nieuws binnen de gemeenschap, besloten dat “deze persoon vast moest blijven zodat men geen gezichtsverlies zou lijden.”

Ter verdediging van Chania Fernandes zei hij: “De chauffeur reed gewoon met zijn auto – een beetje harder dan normaal – maar wel op zijn eigen rijstrook.”

Ook probeerde hij de slachtoffers medeverantwoordelijk te stellen door te zeggen: “Bij de brug van Renaissance moet je opletten hoe je oversteekt. Het is aan te raden om daar beneden bij het zebrapad over te steken en niet zomaar ergens over te steken. Dat heeft ook een rol gespeeld.”

Volgens de presentator zouden beelden tonen dat de bestuurder “op zijn eigen rijstrook reed” en dat de slachtoffers “de auto zagen aankomen en precies op dat moment begonnen te rennen”. “Als ze gewoon waren blijven staan, was er niets gebeurd,” zei hij terwijl schokkende beelden van het incident werden vertoond.

“Voor degenen die zeggen dat hij mensen heeft aangereden en is weggereden: ja, hij heeft mensen geraakt en is weggereden. Misschien had hij moeten stoppen. Maar hij had geen schuld. Dat is wat uitgelegd gaat worden. Dat is wat ik vandaag wil uitleggen,” aldus de presentator.

Hij sloot af met de mededeling dat er videobeelden en ander materiaal bestaan die tijdens de rechtszaak gebruikt zullen worden in de verdediging van de chauffeur.

De reacties vanuit de gemeenschap waren echter bijzonder fel. Veel kijkers, waaronder personen uit zijn eigen publiek, riepen de presentator op om “het niet goed te praten” en “te stoppen met het veranderen van het verhaal.”

Reactie van de familie

In een video op sociale media reageerden Edwin Willems, samen met rechtenstudent en activist Max Ng en Thomas Ruiz van een rijschoolvereniging, op de uitspraken van de presentator.

“We hebben besloten deze video te maken omdat er veel zaken rondgaan in de media waar ik het als zoon absoluut niet mee eens ben,” verklaarde Willems. “Heel vaak probeert de media de waarheid te verdraaien, terwijl de mensen waarover het gaat er niet meer zijn om zichzelf te verdedigen.”

Willems uitte ook kritiek op de advocaat van de verdediging tijdens de pro-formabehandeling van de zaak in de rechtbank. “Ik zag een advocaat met zwakke argumenten. Ik vind het echt zielig dat wij op Aruba advocaten hebben die zich op zo’n manier uitlaten,” zei hij. “We zijn hier om mensen te verdedigen, maar doe dat op een realistische manier, niet op zo’n onmenselijke en lage manier.”

Hij verwees expliciet naar het narratief dat “mijn moeder niet stopte en dat ze begonnen te rennen toen de auto eraan kwam”, en verklaarde dat volgens hem “ze eigenlijk de schuld op de auto probeerden af te schuiven.” Willems zei dat het onmogelijk is zich voor te stellen welke angst of paniek de slachtoffers moeten hebben gevoeld toen zij moesten “rennen voor hun leven.”

Daarnaast uitte hij directe kritiek op de media, zonder het programma expliciet te noemen, maar wel verwijzend naar de uitspraken van de presentator. “Vanaf het begin voeren ze een verkeerde campagne,” aldus Willems. Hij herinnerde eraan dat het medium kort na het ongeval had beweerd dat de familie van de verdachte had aangeboden om de begrafeniskosten van de slachtoffers te betalen, wat volgens hem niet waar was.

“Je haalt advocaten naar je platform om onzin te vertellen, je trekt zelf conclusies, je speelt zelf rechter, politieagent en advocaat tegelijk,” zei Willems. Hij pleitte ervoor dat de media op Aruba neutraal blijven en zich beperken tot het verstrekken van informatie. “Dat is voor mij professionaliteit,” voegde hij eraan toe.

Met betrekking tot de uitspraak dat de bestuurder niet “extreem hard” reed, reageerde Willems emotioneel: “Denk je echt dat als die auto niet zo hard reed, mijn moeder zo ver weggeslingerd zou zijn dat haar schoen tientallen meters verder terechtkwam? Vanaf de brug werd zij meegesleurd tot bijna bij de informatiekiosk. Als die auto niet zo hard reed, zou mijn moeder dan bijna vijftig meter verder terecht zijn gekomen?”

Willems stelde ook dat hij denkt dat videobeelden die in het programma werden getoond, “gemanipuleerd” waren. Volgens hem bestaan er duidelijke verschillen tussen de eerste beelden die direct na het ongeval circuleerden en de beelden die nu worden gebruikt.

Van zijn kant verklaarde Max Ng dat, hoewel een hit-and-run normaal niet als poging tot doodslag wordt vervolgd, dit in deze zaak volgens hem wel noodzakelijk was. “De bestuurder had bijna vier mensen gedood in plaats van twee. Het feit dat twee personen ontsnapten, maakt de zaak niet minder ernstig. Dat zij het overleefden, kwam door henzelf, niet door de chauffeur.”

Hij benadrukte dat de beschuldiging van poging tot doodslag daarom een essentieel onderdeel van de zaak vormt.

Ng wees ook het argument af dat de slachtoffers fout zaten omdat zij niet via het zebrapad overstaken. “Dat is geen rechtvaardiging om twee mensen van het leven te beroven – of bijna vier,” zei hij. Volgens hem was de kans groot dat de slachtoffers zelfs op het zebrapad geraakt zouden zijn. “De bestuurder reed ongeveer 150 kilometer per uur, zat boven de wettelijke alcohollimiet en reed op die manier binnen de bebouwde kom waar maximaal 50 kilometer per uur toegestaan is. Dat men probeert het narratief te veranderen om de publieke opinie te manipuleren, vind ik oneerlijk en simpelweg een gebrek aan menselijkheid.”

Thomas Ruiz, verkeersdeskundige, verklaarde dat hun bedoeling was om “onjuiste informatie die op sociale media circuleert” recht te zetten. Volgens hem vond het ongeval plaats binnen de bebouwde kom, waar maximaal 50 kilometer per uur gereden mag worden.

Hij weersprak ook de verklaring dat de bestuurder “op zijn eigen rijstrook” reed. Volgens Ruiz tonen de videobeelden aan dat het voertuig zich op de dubbele doorgetrokken middenlijn bevond. “De wet zegt duidelijk dat je geen enkel deel van je voertuig over die lijnen mag laten gaan,” aldus Ruiz.

Daarnaast ontkrachtte hij de stelling dat een alcoholwaarde van “300 ugl” zou betekenen dat de bestuurder “niet echt dronken” was. “De wet spreekt niet over dronkenschap,” zei Ruiz. “De wet zegt simpelweg dat zodra je boven de 220 ugl zit, je niet meer geschikt bent om een voertuig te besturen. Punt.”

Tot slot verwierp Ruiz het argument dat de slachtoffers verantwoordelijk zouden zijn omdat zij niet via het zebrapad overstaken. “Iedereen die ook maar een beetje verkeerswetgeving kent, weet dat er geen enkele wet bestaat die iemand verplicht om uitsluitend via een zebrapad over te steken,” aldus Ruiz.

De zaak staat gepland voor behandeling in de rechtbank in juli. Tijdens die zitting zullen zowel het Openbaar Ministerie als de verdediging alle beschikbare bewijzen presenteren om hun standpunten te onderbouwen.

Uitspraken van staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties Eric van der Burg hebben opnieuw een politieke discussie losgemaakt op Aruba over de betekenis van de Status Aparte en de voorgestelde Rijkswet HOFA.

De controverse ontstond nadat Van der Burg in een video verklaarde dat Aruba niet langer een “Status Aparte” heeft zoals vroeger, maar tegenwoordig simpelweg een land binnen het Koninkrijk is. Volgens hem veranderde de betekenis van de Status Aparte nadat Curaçao en Sint Maarten in 2010 eveneens de status van land binnen het Koninkrijk kregen.

De opmerkingen kwamen kort nadat Aruba veertig jaar Status Aparte had gevierd. Oppositiepartij MEP reageerde fel. Parlementariër Shailiny Tromp-Lee noemde de uitspraken “constitutioneel onjuist” en benadrukte dat Aruba niets heeft verloren sinds 2010. Volgens haar bereikten Curaçao en Sint Maarten toen slechts dezelfde positie die Aruba al sinds 1986 had.

Ook MEP-leider Evelyn Wever-Croes reageerde kritisch en stelde dat Status Aparte en de status van land binnen het Koninkrijk hetzelfde betekenen. Xiomara Maduro verklaarde daarnaast dat de opmerkingen aantonen dat Nederlandse autoriteiten onvoldoende begrijpen wat de Status Aparte voor Aruba vertegenwoordigt.

De politieke spanningen hangen nauw samen met het debat rond de voorgestelde Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba (HOFA). De wet moet zorgen voor een nieuw kader van financieel toezicht en begrotingsdiscipline, terwijl Aruba tegelijk kan profiteren van goedkopere leningen via Nederland.

Voorstanders van HOFA stellen dat Aruba hierdoor jaarlijks tientallen miljoenen florin kan besparen op rentelasten. Volgens hen kan dat geld vervolgens worden gebruikt voor onder meer zorg, onderwijs en infrastructuur. Zij benadrukken ook dat Aruba sinds 2015 al onder bepaalde vormen van financieel toezicht opereert en zien HOFA daarom als een modernisering van bestaande afspraken.

Critici blijven echter bezorgd dat de wet verder gaat dan louter financieel toezicht. Constitutioneel deskundige Douwe Jan Elzinga waarschuwde in een juridische analyse dat de voorgestelde wet de autonomie van Aruba aanzienlijk kan beperken. Tegenstanders vrezen dat Nederland via de Rijksministerraad meer invloed zal krijgen op Arubaanse begrotingen en financiële wetgeving.

Daarmee is het debat inmiddels uitgegroeid tot meer dan alleen een discussie over financiën. Voor veel Arubanen raakt de kwestie direct aan nationale identiteit, autonomie en de betekenis van de Status Aparte zelf.

(CuraçaoChronicle) – Residentenan di Corsou lo mira un otro aumento den nan cuenta di electricidad cuminsando 1 di juni, mientras tarifanan di awa lo baha solamente di manera marginal, segun e ultimo ahustenan di tarifa di utilidad anuncia pa gobierno.

E tarifanan nobo ta nifica cu casnan lo paga mas pa electricidad den tur categoria di consumo, siguiendo un tendencia di costo energetico creciente cu a afecta consumidor nan durante e ultimo lunanan.

Pa casnan cu ta consumi te 250 kilowatt-ora (kWh) pa luna, tarifa di electricidad lo subi for di casi 59 cen te casi 61 cen pa kWh. Clientenan cu nivel di consumo mas halto lo enfrenta cargonan ainda mas halto.

Den e categoria di consumo mas halto, tarifa lo subi for di poco menos cu 74 cen te casi 76 cen pa kWh.

Casnan cu ta usa te nuebe meter cubico di awa pa luna awor lo paga 8.32 florin pa meter cubico. Prijsnan di awa den categorianan di consumo mas halto tambe lo baha, aunke e reduccionnan ta solamente un fraccion di un cen.

Segun gobierno, e reduccion modesto ta resultado di costonan di electricidad mas abao relaciona cu produccion di awa potabel. Sinembargo, funcionarionan ta reconoce cu impacto riba consumidor nan lo ta minimo, ya cu e reduccion probablemente no lo produci un diferencia notabel riba cuentanan mensual di utilidad.

E ultimo ahustenan ta destaca influencia continuo di costonan energetico riba prijsnan di utilidad na Corsou, unda fluctuacionnan den prijs di combustible por afecta directamente tanto generacion di electricidad como costo di produccion di awa.

E tarifanan nobo ta drenta na vigor riba 1 di juni.

“Mi no por pidi dispensa pa bisa cu solo ta sali y ta baha,” ta e reaccion di Secretario di Estado pa Asuntonan di Reino Eric van der Burg riba e demanda di sindicatonan na Aruba pa e duna dispensa pa su declaracionnan na Hulanda.

Manera ta conoci Van der Burg a declara cu HOFA, esta e rijkswet riba financiamento sostenibel di Gobierno di Aruba (houdbare overheidsfinancien Aruba) ta nifica cu e ley lo haci tur e cuater paisnan di Reino igual. E comentario aki a cay na mal tera na Aruba pa motibo cu e autonomia di Aruba y e derechonan adkiri ta diferente cu esun di Corsou y St. Maarten na 10-10-10. Aruba a haya su autonomia na 1986 bao circunstancianan dificil y sin dispensacion di debenan manera tabata e caso pa Corsou y St. Maarten na 10-10-10 pa cual si mester a bin un rijkswet di supervision.

Sindicatonan den Union di Aruba a haci un declaracion forma contra e ponencia di Van den Burg unda a enfatisa cu no ta de acuerdo cu e ponencia, y cu ta ignora e diferencia historico fundamental y constitucional den Reino Hulandes. E supervision financiero basa riba ley di Reino pa Corsou y St. Maarten tabata e condicion pa e paisnan ey haya nan autonomia. Aruba for di 1986 ta maneha su propio finanzas, den forma autonomo. “Elimina of debilita e distincion bao argumento di igualdad ta mina e realidad historico y constitucional di Aruba den Reino,” e sindicatonan a ilustra.

Ayera Secretario di Estado Van der Burg a enfatisa cu desde cu el a bira e mandatario encarga, e ta papia di cuater pais den Reino cu ta completamente igual na otro. “No ta cuestion di ta un mama y tres ruman, sino cuater ruman. E no ta bisa nada di e Status Aparte cu ta apenas un poco mas cu un luna a celebra na Aruba hunto cu Rey.” Van der Burg ta bisa cu berdad ta cu Aruba a haya su autonomia na 1986 y cu na 2010 a bin dos pais nobo.

Pero, Van der Burg a bisa cu ningun momento el a mara e autonomia di Aruba y esun di Corsou y St. Maarten na otro cu e HOFA. “Ta trata di dos asunto separa. E HOFA a keda acepta pa tur cuater gabinete di Reino Hulandes, cu awor ta na Raad van State pa conseho. Y banda di dje, mester bin un landsverordening cu Parlamento di Aruba mester acepta si kier pa e rijkswet haya su funcion. Parlamento tambe por vota contra. Ta ora cu Parlamento acepta cu e rijkswet lo bin.”

Van der Burg ta enfatisa cu e mes ta hopi positivo pa e rijkswet pasobra e lo ta na beneficio di Aruba. “E rijkswet lo nifica inversion den e funcionamento di e cuater paisnan, pero mas tanto cu Aruba por presta segun e mesun tarifanan cu St. Maarten y Corsou ta presta, cu ta tarifanan Hulandes. No tin un pais mas cu no ta Hulanda cu por otorga prestamo mas barata. Hulanda tin e rating mas halto y e interes lo ta hopi mas abao di e prijs di mercado.”

E protesta di sindicatonan cu Hulanda lo ta mina autonomia di Aruba como tal no ta na su luga y como tal, Van der Burg no ta mira e necesidad pakico e mester expresa palabranan di dispensa.

Den edicion di Dialuna Bon Dia Aruba lo amplia mas riba e ponencia di Secretario di Estado Eric van der Burg riba e tema di HOFA.

Den e edicion aki di nos column semanal tocante Papiamento nos ta repasa algun tema cu den pasado nos a trata caba, pero ta trata di eror cu nos ta mira bolbe cada biaha atrobe. Como cu e momento cu a trata e tema particular ey por ta facilmente tres o cuatro aña pasa, por supone cu no tur persona a cera conoci cu e tema. Aki anto algun di e erornan mas comun cu nos ta haya den publicidad.

Uso di ‘nan’ innecesariamente

Un di e erornan mas comun den skirbimento di nos idioma ta e uso innecesario di e adicion ‘nan’ na un sustantivo. Papiamento tin e regla – no skirbi – cu ora e contexto di e frase ta indica ‘plural’ (meervoud), anto no ta pone ‘nan’ tras di e palabra. Aki ta trata di un eror cu nos ta mira hopi, unda ta desvia talvez pasobra tur e otro idiomanan cu nos ta usa regularmente no conoce e concepto aki y ta usa – casi semper – e forma plural. Un ehemplo: na Hulandes ta bisa: “Die man heeft vier honden.” A pesar cu e cantidad (vier) ta indica plural, semper ta usa plural pa e sustantivo (honden). Manera semper, tur idioma tin nan excepcion y Hulandes tambe tin algun: “Een paar jaar”, cu na Papiamento lo ta “Un par di aña.” Loke ta keda un estorbo pa lesa ta un frase cu varios sustantivo tras di otro y ta pone ‘nan’ tras di cada palabra. Ehemplo: “ A invita tur atletanan, entrenadornan y dirigentanan deportivo pa participa na e evento.” Na bon Papiamento esaki mester ta: “A invita tur atleta, entrenador y dirigente deportivo pa participa na e evento.” Esaki ta duna un frase mas economico, mas conciso y mas agradable pa lesa.

E adicion di ‘nan’ no ta solamente pa indica plural. E ta den uso tambe pa duna enfasis na algo cu nos ta bisa. Por ehemplo, pa pone enfasis ora nos kier bisa ‘aki’, nos ta bisa ‘akinan’. Esey ta posiblemente e origen di nos ‘nan’ tambe, anteror na e uso pa indica plural. Pakico nos ta pensa esaki? Pasobra den e idiomanan cu a sirbi como e promer donantenan pa nos Papiamento, manera e idioma crioyo di Guine Bissau (y Cabo Verde), cu tabata existi algun siglo promer cu Papiamento a surgi, ‘nan’ ta conoci como forma pa enfatiza algo, pero no ta conoci como forma pa indica plural, manera den Papiamento. En todo caso, nos Papiamento tin tres diferente forma pa usa e palabra ‘nan’ pasobra el a bira tambe e palabra pa indica e tercer persona plural, algo unico cu nos no a topa ainda den otro idioma di referencia.

Lamentablemente ta usa e ‘nan’ awendia hopi sin mester, y ta bay un stap mas leu, usando e forma di enfasis como esun normal y ta pone un ‘nan’ extra su tras: ‘akinan’ ta bira anto ‘akinanan’ como e forma enfatiza nobo. Realmente nos no mester di esaki y nos por usa ‘aki’ normalmente y ‘akinan’ den caso cu e ta necesario. Igualmente nos ta usa ‘ey’ y ‘eynan’ y no ‘eynanan’…

Cune, cu ne, cun’e of cunele?

Con pa skirbi esaki corectamente? Pa comprende bon con pa skirbi esaki mas corecto posible, ta importante conoce su origen. Esaki ta origina den Portugues y/o Spaño: ‘com ele’ o ‘con él’. Den pasado, y te awe, nos Papiamento conoce e forma ‘cunele’ cu ta e forma original, posiblemente for di Portugues (‘com ele’). Segun nos custumber di haci palabra mas cortico, esaki cu tempo a bira ‘cune’. Pero hopi biaha nos ta mira cu ta skirbi ‘cu ne’, o ‘cun’e’. Pa e ultimo forma aki nos por tin argumento, den e sentido cu loke ta indica cu e apostrof (‘) ta e ‘el’ cu a desaparece. Loke ta parce nos sigur incorecto ta ‘cu ne’ ya cu e ‘n’ originalmente ta pertenece na e ‘cu’ y no na e ‘e’. Pa tene e asunto mas simple posible, nos ta propone skirbi ‘cune’.

El a bay, e la bay, of?

Mescos den e ehemplo di ‘cune’, aki anteriormente nos idioma tabata conoce e palabra ‘el’, loke den curso di tempo a keda abrevia na ‘e’. Sin embargo, den e caso aki unda e ‘e’ cu tabata ‘el’ a haya su tras e ‘a’ cu ta representa e pasado di e verbo cu ta sigui; pa facilidad den pronunciacion ta bisa ‘ela bay’ pero e forma corecto di skirbi esaki ta ‘el a bay’, y no ‘e la bay’. Nos conoce e palabra ‘la’ den Papiamento, pero solamente den musica…