Op 24 januari 2026 staat op Aruba een publieke manifestatie gepland om uiting te geven aan de groeiende bezorgdheid over de steeds verslechterende verkeersveiligheid op het eiland.

De manifestatie is niet alleen bedoeld om de zorgen die binnen de gemeenschap leven onder de aandacht te brengen, maar ook om een formeel manifest aan te bieden aan de minister van Justitie, Arthur Dowers (AVP). In dit document wordt het gevoel van urgentie benadrukt onder burgers die van mening zijn dat het huidige verkeersbeleid, de handhaving en het juridische kader onvoldoende zijn om mensenlevens te beschermen.

In de afgelopen jaren heeft Aruba een verontrustende toename gezien van ernstige verkeersongevallen, waarvan vele hebben geleid tot zwaar letsel en dodelijke slachtoffers. Deze incidenten hebben families en gemeenschappen diep geraakt en hebben op het hele eiland voor onrust gezorgd. De geplande manifestatie komt voort uit frustratie over herhaalde gevallen van rijden onder invloed, excessieve snelheidsovertredingen en hit-and-run-ongevallen, waarbij bestuurders proberen te ontkomen aan hun verantwoordelijkheid. Dit gedrag brengt niet alleen inwoners in gevaar, maar treft ook toeristen, waardoor het imago van Aruba als veilige bestemming onder druk komt te staan.

De drijvende kracht achter deze manifestatie is Edwin Willems, die aan het begin van het jaar zijn moeder en stiefvader verloor bij een fataal hit-and-run-ongeval. Voor Willems en zijn familie betekende dit verlies een enorme klap die een blijvende impact heeft op hun leven.

In een recent interview met Bon Dia Aruba gaf Willems aan dat hij de manifestatie en de overhandiging van het manifest aan minister Dowers wil organiseren, niet alleen om gerechtigheid te vragen voor zijn moeder en stiefvader, maar ook voor alle anderen die door verkeersongevallen, en in het bijzonder hit-and-run-incidenten, zijn getroffen.

De afgelopen dagen hebben Willems en een groep burgers handtekeningen verzameld binnen de gemeenschap ter ondersteuning van het manifest en het doel van de manifestatie: het realiseren van verandering in het huidige verkeersbeleid, de handhavingsmechanismen en het juridische kader.

In het manifest wordt benadrukt dat het verkeersprobleem niet louter een kwestie is van verkeersdrukte of slecht rijgedrag, maar het resultaat van structurele tekortkomingen. Verouderde verkeerswetten, inconsistente handhaving en een chronisch personeelstekort bij het politiekorps hebben geleid tot een situatie waarin gevaarlijk gedrag onvoldoende wordt aangepakt. Als reactie hierop hebben burgers zich gemobiliseerd om zowel fysieke als digitale handtekeningen te verzamelen, om brede publieke steun aan te tonen en te onderstrepen dat de roep om hervormingen vanuit de hele samenleving komt.

De manifestatie roept de overheid op tot daadkrachtig optreden door zich te committeren aan ingrijpende wetgevende en beleidsmatige hervormingen. Concreet wordt geëist dat uiterlijk op 24 juli 2026 een juridisch initiatief wordt gepresenteerd dat gericht is op een fundamentele modernisering van de verkeersregels en -handhaving op Aruba. Deze tijdslijn moet garanderen dat publieke zorgen worden omgezet in meetbare politieke actie, in plaats van te blijven steken in symbolisch protest.

Een van de centrale thema’s is de noodzaak van strengere voertuiginspecties. De organisatoren stellen in het document dat voertuigen die zonder geldig keuringscertificaat rijden een ernstig veiligheidsrisico vormen en van de weg gehaald en beboet moeten worden. Voertuigen zouden pas weer aan het verkeer mogen deelnemen nadat zij met succes zijn gekeurd door de Dienst Technische Inspectie (DTI). Daarnaast wordt het uitgeven van kentekenplaten zonder bewijs van keuring aangemerkt als een kritieke zwakte die moet worden weggewerkt om te voorkomen dat onveilige voertuigen überhaupt aan het verkeer deelnemen.

Educatie en preventie vormen een andere belangrijke pijler van de eisen. Het manifest pleit voor nauwere samenwerking tussen instanties zoals het Korps Politie Aruba, DTI, Aruparking en de Dienst Openbare Werken om gratis educatieve cursussen en publieke bewustwordingscampagnes te introduceren. Deze initiatieven moeten burgers informeren over hun rechten en plichten als verkeersdeelnemers en tegelijkertijd de verkeersopleiding en professionele normen binnen het politiekorps versterken.

Gezien het aanhoudende tekort aan politiepersoneel benadrukken de organisatoren de noodzaak van een noodplan om de zichtbare politieaanwezigheid op straat te vergroten. Als tijdelijke maar praktische oplossing wordt voorgesteld om de bevoegdheden van DTI, City Inspector en Aruparking uit te breiden, zodat zij kunnen bijdragen aan algemene verkeerscontrole en -handhaving. Deze aanpak wordt gepresenteerd als een manier om de openbare orde te handhaven en de druk op de politie te verlichten, zonder afbreuk te doen aan juridische controle.

Het manifest kijkt verder dan directe handhaving en richt zich ook op structurele hervormingen op de lange termijn. Er wordt gepleit voor formeel overleg tussen maatschappelijke bewegingen, verkeersexperts en DWJZ om te komen tot een nieuwe verkeersverordening die beter aansluit bij de lokale realiteit van Aruba. Een van de voorgestelde maatregelen is de herinvoering van de ‘Raspa Ploeg’, met name tijdens grote evenementen, feestperiodes en weekenden, wanneer de verkeersrisico’s hoger liggen. Deze gespecialiseerde eenheid, bestaande uit ervaren verkeersagenten, zou zich richten op preventieve controles en afschrikking.

Verbetering van de infrastructuur wordt aangemerkt als een essentieel onderdeel van veiligere wegen. De eisen omvatten verhoogde investeringen in wegverlichting, vooral langs hoofdwegen en bij oversteekplaatsen voor voetgangers. Er wordt gevraagd om een realistisch implementatieplan van 18 maanden, met duidelijke specificatie van budgetten, materialen en middelen, gecombineerd met transparante publieke communicatie zodat burgers de voortgang kunnen volgen. Duidelijkere en duurzamere zebrapaden, goed zichtbaar overdag en ’s nachts, worden eveneens als noodzakelijk beschouwd om voetgangers beter te beschermen.

Technologie wordt gezien als een ondersteunend instrument en niet als vervanging van handhaving. De organisatoren pleiten voor een bredere inzet van camera’s bij verkeerscontrole en politie, met nadruk op respect voor mensenrechten en privacy. Het verklaarde doel is het verbeteren van veiligheid, verantwoordelijkheid en openbare orde, niet het binnendringen van de privésfeer. Snelheidscamera’s en aanvullende verkeersmonitoringssystemen worden voorgesteld om roekeloos en te hard rijden tegen te gaan.

Zwaardere juridische consequenties vormen eveneens een kernpunt van de geplande eisen. De manifestatie roept op tot aanpassingen van het strafrecht om strengere straffen op te leggen voor alcoholgerelateerde overtredingen, waaronder een minimale boete van 5.000 florin voor bedrijven of personen die bijdragen aan intoxicatie. Ook wordt gepleit voor verplichte alcohol- en drugstests voor bestuurders die betrokken zijn bij ongevallen, met strenge sancties voor degenen die tests proberen te ontwijken of incidenten te laat melden. Deze sancties kunnen bestaan uit boetes, tijdelijke intrekking van het rijbewijs en mogelijke strafrechtelijke vervolging.

De geplande manifestatie sluit af met een bredere oproep aan regering en parlement om hun verantwoordelijkheid te erkennen en te handelen in het belang van de openbare veiligheid. De organisatoren benadrukken dat de manifestatie niet draait om straf, maar om preventie, verantwoordelijkheid en de bescherming van mensenlevens. Een lijst van sympathisanten zal het verzoek ondersteunen en onderstrepen dat de eisen een collectieve en democratische oproep weerspiegelen voor veiligere wegen op Aruba.

Naarmate de datum nadert, staat de manifestatie symbool voor het feit dat verkeersveiligheid is uitgegroeid tot een nationale zorg. Burgers eisen niet alleen verandering, maar reiken ook concrete voorstellen aan om samen te werken aan een veiliger en verantwoordelijker Aruba voor zowel inwoners als bezoekers.

Shoco Wellness stelt individuen in staat om de overgang te maken van zones van angst naar het opbouwen van veerkracht en uiteindelijk tot bloei te komen, zowel academisch als in hun persoonlijke leven. Dat vertelde dr. Juliet Chiew, projectcoördinator, deze week aan onze redacteur.

Zoals zij toelichtte, is Shoco Wellness een project dat wordt gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en is gericht op het ondersteunen van de mentale gezondheid van studenten van de Universiteit van Aruba, het Instituto Pedagogico di Aruba (IPA) en het middelbaar beroepsonderwijs (EPI). Het initiatief is ontstaan vanuit de behoefte die mentoren en docenten aan de Universiteit van Aruba signaleerden.

Juliet Chiew geeft aan zeer dankbaar te zijn voor alle psychologen die deel uitmaken van het Shoco Wellness-netwerk. “Ze zijn fantastisch om mee samen te werken, maar bovenal bieden ze echt steun aan mensen die dat hard nodig hebben. We komen op een punt waarop er een bredere erkenning is dat mentale gezondheid enorm belangrijk is.”

Gezien de grote behoefte biedt Shoco Wellness workshops en sessies aan, zodat meer mensen kunnen deelnemen. Omdat Shoco Wellness in het eerste schoolsemester van start ging, nog vóór de coronapandemie, was het project genoodzaakt om in de daaropvolgende periode sessies online aan te bieden. “We konden die sessies opnemen en ze staan nu op onze website.” Dit maakt het mogelijk dat iedereen die behoefte voelt aan psychologische ondersteuning, via de website de sessies kan volgen. “We hebben een breed aanbod aan workshops. We zijn ook verzoeken gaan ontvangen voor individuele sessies en hebben ervoor gezorgd dat die eveneens online plaatsvinden.”

In de loop van de tijd kwamen er steeds meer aanvragen voor individuele begeleiding. Om te kunnen bepalen of de psychologische ondersteuning daadwerkelijk impact heeft, is echter een analyse noodzakelijk. Hetzelfde geldt voor het personeel van de Universiteit van Aruba.

Chiew lichtte toe dat er een samenwerkingsafspraak is met Respaldo, waarbij een beperkt aantal Shoco Wellness-studenten kan worden doorverwezen. Normaal gesproken is een verwijzing van een huisarts vereist om bij Respaldo terecht te kunnen, maar omdat het hier gaat om personen die al onder behandeling zijn van een psycholoog, is afgesproken deze extra stap te schrappen. Het aantal plaatsen blijft echter beperkt. “Respaldo baseert zich op de diagnose van de counselor. Dit pilotproject is gestart in augustus 2025 en betreft uitsluitend gevallen van psychiatrische behandeling en specialisaties die de psychologen van Shoco Wellness zelf niet kunnen behandelen.”

Dit betekent dat Shoco Wellness inmiddels diensten aanbiedt binnen alle vier de zones van mentale gezondheid. Daarnaast worden activiteiten georganiseerd die het welzijn bevorderen, zoals wandelingen en mindfulness. Voor de gele zone zijn er preventieve sessies, bewustwording en ‘early intervention’, via workshops die door psychologen worden verzorgd. In de oranje zone zijn psychologen actief, waaronder professionals uit Costa Rica. “De sessies kunnen plaatsvinden in het Papiamento, Nederlands, Engels en Spaans. We hebben een grote groep studenten en zelfs personeel die Spaanssprekend zijn.” Voor de rode zone is er de samenwerking met Respaldo. “Ik heb ook met stichting Hunto gesproken om tot samenwerking te komen, maar zij zitten eveneens vol. Stichting Hunto is ooit begonnen zonder wachtlijst en heeft er inmiddels wel een.”

Dit alles illustreert hoe groot de behoefte aan psychologische ondersteuning op Aruba is en hoe sterk de gemeenschap om hulp vraagt.

Daarnaast heeft Shoco Wellness contact gezocht met het Centro Multi Disciplinario om zorg te bieden aan docenten, wat wettelijk tot de verantwoordelijkheid van dat centrum behoort. “Binnen Shoco Wellness hebben we alle diensten beschikbaar die mogelijk zijn.”

Shoco Wellness is een project en geen organisatie, wat betekent dat het een begin en een einde heeft. Aanvankelijk werd financiering toegekend voor vier jaar, nadat Chiew een projectvoorstel had ingediend. “Die financiering is gegarandeerd op basis van het Vierlanden Overleg van de vier onderwijsministers van het Koninkrijk. Een van de thema’s was de zorgstructuur binnen het onderwijs.”

De Universiteit van Aruba vroeg Chiew om het project voor te bereiden. Het startbedrag bedroeg aanvankelijk 25.000 euro, maar gaandeweg wist zij de waarde van het project aan te tonen. Het ministerie van OCW verhoogde het budget uiteindelijk naar 270.000 euro, zelfs boven het oorspronkelijke maximum van 250.000 euro. “Ik heb het bedrag stap voor stap opgebouwd, omdat ik erin geslaagd ben ook EPI binnen het programma op te nemen. EPI valt niet onder het hoger onderwijs (red.: het project valt onder de zorgstructuur voor hoger onderwijs). Toen ik in 2023 een presentatie gaf bij EPI, vroeg de toenmalige directeur Ryan Maduro om hulp voor de oranje en rode zones. EPI had dertig studenten die geen enkele uitweg meer zagen.”

Shoco Wellness kreeg goedkeuring van de toezichthoudende commissie en reserveerde middelen zodat psychologen uit het netwerk deze studenten konden behandelen. “Toen dat goed bleek te werken, hebben we EPI officieel in het project opgenomen en extra financiering aangevraagd. Ik heb het voorstel onderbouwd met het argument dat EPI-studenten op weg zijn naar het hoger onderwijs en dat de sessies dus een preventief karakter hebben.”

De huidige projectperiode van Shoco Wellness loopt tot eind 2027. Dat betekent dat het belangrijkste werk van Juliet Chiew nu bestaat uit het vinden van nieuwe financiering, zodat het project ten minste tot 2031 kan worden voortgezet. “Dat maakt het impactonderzoek van Shoco Wellness ontzettend belangrijk.”

Daarnaast bestaat de intentie om studenten die naar Nederland vertrekken te ondersteunen bij hun mentale voorbereiding, zodat zij beter in staat zijn de uitdagingen van wonen en studeren in Nederland aan te gaan. Dit initiatief is nog niet volledig uitgewerkt, maar er zijn duidelijke redenen om het als belangrijk te beschouwen.

Den e edicion aki di nos column tocante Papiamento nos ta bay den actualidad, dunando atencion na e lenguahe unico di nos parlamentarionan, unda un mezcla special ta surgi di pronunciacion y ortografia di varios termino. Siman cu a caba tabatin un sesion informativo den parlamento, unda eventual futuro di e refineria, o e tereno di esaki, tabata obheto di discusion. Loke a keda expresa di e topico mes ta interesante pero no di interes aki; nos ta trata solamente e diversidad cu un solo palabra a brinda nos den e reunion menciona. Probablemente esnan cu ta pro un ‘riqueza’ mas amplio di nos idioma a base di mas tanto posible diferente forma di pronuncia y/o skirbi, lo a keda contento cu loke por a scucha. Pero esun cu ta desea di mira mas uniformidad den uso di nos idioma lo a keda decepciona. En todo caso, aki un intento pa trece claridad den e asunto. Den e caso specifico aki, e posible confusion ta bin di uso y mezcla di ‘refinería’ (Spaño) y ‘raffinaderij’ (Hulandes). Laga nos cuminza cu bisa loke nos Vocabulario oficial ta duna como posibilidad reconoci. Nan ta ‘refineria’ y tambe ‘rafinaderia’. Tambe e verbo ‘refina’ y ‘rafina’, igualmente ‘refinamento’ y ‘rafinamento’, y como gerundio di e verbo ‘refina’: ‘refinando’ y ‘rafinando’. Aki tin varios cos pa clarifica. Pa cuminza cu e referencia na Spaño; e verbo ‘refinar’ ta referi na e proceso quimico di cambia, adapta o purifica un cierto materia. E sustantivo pa e proceso corespondiente ta ‘refinación’. Sin embargo, nos no ta haya ‘refinacion’ den nos Vocabulario, pero si ‘refinamento’, cu ta existi similarmente den Spaño tambe: ‘refinamiento’. Idioma Portugues conoce ‘refinaria’, cu en realidad ta e aplicacion consecuente di e verbo ‘refinar’, loke na Spaño pa un of otro motibo ta diferente (refinería), aunke e verbo ta existi igualmente den ambos. E pregunta cu nos a keda cune ta pakico e Vocabulario no ta menciona ambos: ‘refinamento’ y ‘refinacion’ unda e ultimo aki segun nos opinion ta existi na Papiamento tambe y ta e termino apropia pa e proceso quimico di refinacion, similar na tanto Spaño como Portugues. E termino ‘refinamiento’ (refinamento) den e dos idiomanan menciona ta referi hustamente na otro proceso di logra un producto o articulo mas ‘refina’, unda no ta trata di un refineria. E termino ‘refinación (refinação) ta referi den ambos idioma na loke ta haci specificamente den un refineria.

Awor e herencia Hulandes. Aunke e ‘raffinaderij’ Hulandes, y e verbo corespondiente ‘raffineren’ tin nan origen den e mesun Latin cu e version Spaño y Portugues, idioma Hulandes a hereda esaki di Frances: ‘raffinerie’. Nos Vocabulario oficial ta menciona e version Hulandes tanto den e sustantivo (rafinaderia) como e verbo (rafina). Pa loke ta e proceso, idioma Hulandes a hereda e ‘raffinage’ di Frances tambe, cu ta similar na e ‘refinación’ di Spaño. Pero e version aki no a logra drenta Papiamento. Sin embargo, ta importante señala cu, segun nos opinion, e version Hulandes a haci su entrada mas recientemente den Papiamento, mientras e version Spaño tabata esun presente caba, por lo menos den añanan cincuenta di siglo pasa. Nos por ta quiboca pero e version Hulandes a nace mas recientemente, talvez bao di influencia fuerte di e migracion (y remigracion) pa Hulanda di gran parti di e poblacion den añanan 80, despues di ciere di e refineria. Cu e influencia renoba di idioma Spaño den e decadanan mas reciente, no ta ilogico cu e custumber di antaño pa sigui idioma Spaño, a haya un impulso nobo, hibando nos na un preferencia pa e version aki, aunke e Vocabulario ta indica ambos alternativa como corecto. Na e momento aki anto, atrobe segun nos opinion, e version mas scucha ta ‘refineria’ y ‘refina’. Esaki nos ta conclui tambe a base di e caranan sorprendi ora un persona papia di ‘rafinaderia’ o ‘rafina’, y cu hasta ta causa reaccion corectivo, aunke te ainda nos no ta custumbra coregi otro den asunto di idioma, semper di manera cortes y respetuoso.

E CPI pa luna di December 2025 ta 109.47, loke ta representa un subida di 0.4% compara cu e indice di November 2025 (109.03).

E cambio di e CPI pa e ultimo diesdos (12) luna (December 2024 te cu December 2025) ta 0.4%, un subida di 0.1 punto di porcentahe (ppt) compara cu e periodo corespondiente di aña pasa (0.3%).

E promedio anual (ultimo 24 luna) di e tasa di inflacion pa e periodonan di December 2022 te cu December 2023 y December 2024 te cu December 2025 ta 0.1%, un caida di 1.6 ppt compara cu e 1.7% registra den e periodonan di December 2021 te cu December 2022 y December 2023 te cu December 2024.

Durante e luna aki, ocho (8) di e diesdos (12) sectornan a registra subida di prijs. E subidanan cu tabatin e mayor efecto riba e CPI a ser registra pa e sectornan di “Recreacion y cultura” (1.6%), “Restante bienes y servicio” (1.0%) y “Restaurant y hotel” (1.8%), causando un efecto di respectivamente, 0.13, 0.12 y 0.09 ppt. E subidanan den e sectornan restante a contribui cu un efecto di 0.15 ppt riba e CPI di December 2025.

E subidanan aki a ser contraresta parcialmente door di principalmente caida den e indicenan di e sectornan di “Comunicacion” (-0.4%) y “Transporte” (-0.2%) cu a contribui cu un efecto di respectivamente, -0.04 y -0.03 ppt riba e CPI di December 2025. E caida den e sector restante a contribui cu un efecto di -0.02 ppt riba e CPI di December 2025.

E subida den e sector di “Recreacion y cultura” a ser causa principalmente door di un subida di 11.7% den e categoria “Vacacion”, causando un efecto di 0.21 ppt. E subida den e sector di “Restante bienes y servicio” a ser causa principalmente door di un subida den e categoria “Otro articulonan personal” (6.8%), causando un efecto di 0.09 ppt. E subida den e sector di “Restaurant y hotel” a ser causa principalmente door di un subida di 52.2% den e categoria “Servicio di alohamento”, causando un efecto di 0.08 ppt.

E caida den e sector di “Comunicacion” a ser causa door di un caida di 6.5% den e categoria “Ekipo di telefon y fax”, causando un efecto di -0.04 ppt. E caida den e sector di “Transporte” a ser causa door di un caida den e categoria “Compra di vehiculo” (-3.7%), causando un efecto di -0.17 ppt.

E siman aki a tuma lugar un reunion den parlamento pa tuma nota di e splicacion ministerial di e situacion regional, a raiz di e sucesonan na Venezuela y specificamente e posible consecuencia riba mercado petrolero. Manera nos a expresa den un Editorial di e siman anterior, nos temor cu e debate lo a carece di informacion, disponible pero no usa, a bira realidad. Principalmente di banda di e parlamentarionan e asunto a termina den un lamento constante di loke industria petrolero a significa pa nos pais den pasado y absolutamente no basa riba informacion actual di e sector petrolero mundial y regional, salvo e ilusion cu e accionnan di gobierno Mericano lo a habri porta pa ‘negoshi’ pa nos tambe. E mandatario yama pa duna splicacion tabatin e dificil tarea di defende decision di gobierno pa desmantela e refineria y usa e area pa otro actividad, desconoci ainda, y di otro banda atende cu cierto diplomacia e speranza cu e sucesonan menciona a lanta den seno politico na Aruba.

Por bisa cu e pensamento casi general tabata cu e accionnan di gobierno Mericano ta brinda oportunidad pa un desaroyo nobo di industria petrolero na Venezuela y cu Aruba di algun manera lo mester por probecha di e situacion aki, pues pakico anto desmantela e refineria? Ban cuminza cu e situacion na Venezuela, kico e ta y kico no. E acuerdo provisional cu aparentemente ta existi ta tocante e parti confisca di crudo, cu ta ser bendi via intermediario internacional, cu e beneficionan riba un cuenta den exterior unda no ta sigur si Tesoro Mericano tin e debido control riba esaki. Ultimo palabra den e asunto aki no ta bisa ainda. Banda di esey lo ta logico cu e parti di produccion di crudo actual Venezolano cu por exporta, por bay pa refinerianan na costa di Golfo Mericano, cu ta diseña pa procesa e tipo di crudo aki y cu ademas den pasado ya tabata ricibi crudo Venezolano. Pa e produccion actual, di poco mas di 1 miyon bari pa dia (bpd), di cual un parti ta pa procesa na Venezuela mes, no tin mester di extra capacidad di refinacion. Pa loke ta inversion pa aumenta produccion di crudo actualmente no tin claridad, ya cu e empresanan grandi di e sector a mustra nan duda pa drenta un pais pa inverti, practicamente bao di e mesun regimen, e mesun legislacion y e mesun sistema legal cu a percura pa nan perde nan propiedadnan, sin recompensa completo. Esaki ta e caso di ConocoPhilips y ExxonMobil. E inversion di sigur US$100 biyon cu Trump ta propone por lo pronto no tin ningun posibilidad di realizacion. E actual productornan na Venezuela, Chevron por ehemplo, por percura pa un aumento modesto di produccion, cu por hiba esaki na 1,5 miyon bari pa dia (bpd) envez di e actual 1,1 miyon bpd. Esaki di ningun manera ta exigi lugar adicional di refinacion den nos region, unda ademas Aruba no lo ta e promer opcion. Tin otro posibilidad mas atractivo den nos region manera Corsou, St Croix (teritorio Mericano) y Trinidad & Tobago. Pa corona obra, gobierno di Corsou a caba di anuncia cu no ta bay habri e refineria mas, lo concentra solamente riba transshipment di petroleo. Pakico Corsou ta descarta reapertura di nan refineria, cu ta den hopi mihor condicion cu e esun di Aruba? Pasobra finalmente ta reconoce, aunke nan no lo bisa esey, cu en realidad no tin espacio mas den nos region pa refineria grandi di exportacion, pues tampoco pa uno na Aruba… Nos a tende nos apreciable parlamentarionan tuma nota di e realidad aki, cu nos tambe como medio ta adquiri via medionan internacional cu ta disponible na nos tur…?

Loke nos por a scucha tambe ta e opcion – ilusorio – di un refineria completamente nobo. Nos ta bisa ilusorio pasobra ni den caso di un demanda mundial creciente no lo tin mester mas capacidad di refinacion, cu no por maneha cu loke tin na refineria existente. Como prueba ‘cerca di cas’ por mustra riba e refinerianan na Venezuela, cu ta pa gran parti daña o sub-utiliza. Rehabilitacion di esakinan, di un capacidad combina di mas di 1,5 bpd, semper lo tin prioridad, di banda Venezolano en todo caso. Pa 2050, International Energy Agency (IEA) ta anticipa un crecemento di demanda petrolero cu 13 miyon bpd, 13% mas cu e 100 miyon bpd di 2024. Y pakico no mas? Pasobra gran parti di mundo ta sigui promove produccion di energia renovable, aunke actual gobierno Mericano ta bayendo den direccion contrario, den nan afan pa no solamente explota tur produccion petrolero na nan propio pais, sino tambe podera di e reservanan petrolero cu ta pertenece na otro nacion di nos continente.

Finalmente, e mandatario a yega mas o menos na un acuerdo cu e sala pa instala un comision cu ta bay sigui e acontecimentonan riba e tereno aki. Esey ta un bon manera pa apacigua e actual preocupacionnan, pero di igual manera lo mester yega un biaha na reconoce e realidad existente, unda e comision por haci bon trabao treciendo e informacion actualiza y detaya, cu obviamente awor no ta den poder di e parlamentarionan. De paso e comision lo por contempla e posibilidadnan mas amplio di e tereno di refineria, entre otro di e uso di e facilidadnan portuario, incluyendo un posible adicion di un puerto di transshipment di container, si e situacion di transporte mundial, cu vista riba canal di Panama, ta faborable pa esaki. En todo caso, obsesion cu un refineria no ta yuda mira nos futuro cu realismo.