Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Parlamentario Eduard Pieters (PPA): “BBO ta castiga pueblo y Gobierno no ta actua”

about 6 hours ago

Pa fraccion di PPA, ta importante pa enfatisa cu Aruba ta den un momento economico peligroso. Prijs di petroleo mundial ta subi door di tension den Medio Oriente, costo di transporte ta aumenta (inclusivo e reportenan di flete cu ta subi total te 25%) y e analistanan internacional ta mustra un riesgo real di recesion

www.bondia.com
news item

Parlamentario Eduard Pieters (PPA): “BBO ta castiga pueblo y Gobierno no ta actua”

about 6 hours ago

Pa fraccion di PPA, ta importante pa enfatisa cu Aruba ta den un momento economico peligroso. Prijs di petroleo mundial ta subi door di tension den Medio Oriente, costo di transporte ta aumenta (inclusivo e reportenan di flete cu ta subi total te 25%) y e analistanan internacional ta mustra un riesgo real di recesion mundial entre 30%–40%. Pa un isla cu depende mas cu 90% riba importacion, esaki no ta teoria, esaki ta realidad cu ya ta yega den cartera di pueblo. Pero segun parlamentario Eduard Pieters, loke ta mas preocupante no ta solamente e crisis global, sino e silencio hermetico di gobierno.

Pueblo di Aruba ta sinti e presion cada dia. Prijs ta subi sin control. Cuminda, transporte, construccion, tur cos ta birando mas caro. Pero te ainda, gobierno no a presenta un plan cla, ni un strategia concreto pa mitiga e impacto. Y esaki no ta aceptabel.

Un ehempel real: con sistema ta castiga pueblo

Parlamentario Eduard Pieters a comparti un ehempel simpel y personal, pero poderoso pa mustra con sistema actual ta funciona contra pueblo. Den area di construccion, un beton mat:

Dos siman pasa: 35 florin ;

E siman aki: 55 florin ;

Un aumento directo di 20 florin. Pero esaki no ta tur.

Door e sistema di BBO (belasting op bedrijfsomzetten), e prijs ta wordo multiplica den cada paso di cadena:

Distribuidor ta paga BBO;

Negoshi final ta paga BBO;

Contratista ta inclui BBO den su prijs.

 

Resultado? Un aumento inicial ta converti den un efecto acumulativo cu por yega 21% of mas riba e mesun producto. Y segun sector comercial, cu e situacion global, prijsnan por sigui subi. “Esaki ta un abuso cu nos sistema ta permiti,” Pieters a bisa. “Y gobierno no ta haci nada pa suavisa e golpi.”

Gobierno ta beneficia, pueblo ta sufri

E realidad cu hopi hende no ta mira ta cu, mientras prijsnan ta subi, ingreso di gobierno ta subi tambe door e sistema di BBO. Esaki ta crea un situacion peligroso, unda pueblo ta paga mas, e negoshinan ta lucha, pero gobierno ta recauda mas fondo.

“Si bo no ta actua ora pueblo ta sufri, pero bo ta beneficia di e situacion, bo ta wordo considera nada otro como abusador” Pieters a enfatisa. Esaki ta un problema hopi serio.

Promesa politico traiciona

Durante campaña electoral, tanto AVP como MEP a propone claramente pa elimina BBO y introduci BTW (belasting toegevoegde waarde). Pero awe, despues di eleccion, e cambio no a sosode. Segun Pieters, esaki ta un caso claramente di: promesa haci, pero no cumpli.

“Si bo tabatin e balor y honestidad cu pueblo, despues di mas cu un aña den gobierno, bo lo a cuminsa cu e cambio fiscal aki,” el a bisa.

Solucion ta existi pero falta liderazgo

PPA ta propone un caminda husto y cla: Cuminsa transicion di BBO pa BTW (no ta acumulativo y ta mas husto). Termino corto: kita BBO riba flete y invoerrechten pa proteha y alivia consumidor. Esakinan no ta teoria of djis promesa, sino medidanan ehecutabel cu gobierno por implementa.

Pueblo no por warda mas

Segun Pieters Aruba ta enfrentando un tormenta economico perfecto: prijs global ta subi, transporte ta caro y riesgo di recesion ta real. Pero loke no por acepta ta un gobierno cu ta keda keto. Cada dia di silencio ta costa pueblo mas placa. Cada siman sin accion ta aumenta presion riba nos famianan. PPA ta manda un mensahe directo: No ban laga e crisis explota prome cu actua. No ban laga pueblo sufri pa falta di decision politico. Gobierno mester move awor, no mañan. Pasobra na final di cuenta, bo no ta midi un gobierno pa su palabra, pero pa con e proteha su pueblo, ora e pueblo mas tin mester.

Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.

 

 

news_item
Click to read more

A. Faña, sospechoso den asesinato di Luz Divina Faña, a yega Aruba

about 6 hours ago

E sospechoso principal den e asesinato brutal di Luz Divina Faña Paulino, A. Faña, a yega Aruba ayera mainta, marcando un paso grandi den e investigacion di e asesinato cu a sacudi comunidad. Dos recherche di Aruba a bay busca e sospechoso na Republica Dominicana. Na su yegada CEA tabata en espera di e recherchenan

www.bondia.com
news item

A. Faña, sospechoso den asesinato di Luz Divina Faña, a yega Aruba

about 6 hours ago

E sospechoso principal den e asesinato brutal di Luz Divina Faña Paulino, A. Faña, a yega Aruba ayera mainta, marcando un paso grandi den e investigacion di e asesinato cu a sacudi comunidad.

Dos recherche di Aruba a bay busca e sospechoso na Republica Dominicana. Na su yegada CEA tabata en espera di e recherchenan hunto cu e sospechoso, kende a keda traslada pa warda di recherche na Wayaca.

E sospechoso, kende ta sobrino di e victima, a huy for di Aruba despues di e crimen y a termina na Republica Dominicana. Riba peticion di Interpol di Aruba a inicia un buskeda, loke a conduci na cu e sospechoso a entrega su mes na autoridadnan Dominicano.

Ministerio Publico (OM) anteriormente a confirma cu, a pesar cu no tin un tratado formal di extradicion entre Aruba y Republica Dominicana, ambos pais a traha hunto pa facilita su regreso. E extradicion exitoso ta subraya un cooperacion fuerte entre e dos nacionnan.

E caso a hala hopi atencion debi na su naturalesa perturbante. Luz Divina Faña Paulino a ser haya morto den su cas despues cu coleganan di trabao a tuma contacto cu autoridadnan pa motibo cu e no a presenta na trabao pa casi un luna. Investigacionnan a revela cu el a ser hinca varios biaha, y su curpa a ser haya scondi den un frishider.

E victima tabata biba na Aruba pa hopi aña. El a yega e isla cu 17 aña di edad, y a establece na e isla na 1991. E tabata doño di su propio cas, cu dos apartamento di huur.

Cu e sospechoso awor back riba e isla, ta spera cu autoridadnan por sigui cu e proceso legal, Mientras cu autoridadnan no a divulga detayenan adicional tocante e caso ainda, e yegada di e sospechoso ta ser mira como un paso crucial den e caso lamentable aki.

 

news_item
Click to read more

Husticia ta cumpli… Dia tin prevencion…

about 6 hours ago

E caso penal contra dos agente policial cu tabata responsable pa morto di un hoben mas di un aña pasa, den su promer fase a resulta den un condena di tres aña di prison, di cual uno ta condicional. Cu esey por bisa cu husticia a cumpli, un huez a mira e caso di tur

www.bondia.com
news item

Husticia ta cumpli… Dia tin prevencion…

about 6 hours ago

E caso penal contra dos agente policial cu tabata responsable pa morto di un hoben mas di un aña pasa, den su promer fase a resulta den un condena di tres aña di prison, di cual uno ta condicional. Cu esey por bisa cu husticia a cumpli, un huez a mira e caso di tur banda y a confirma loke gran mayoria di ciudadano a pensa desde inicio. Pero cu esey e asunto no a termina. Ta sigui, muy probablemente, un tratamento di e caso den apelacion y finalmente hasta un ultimo dilanti corte supremo na Hulanda. Tur esaki ta normal den cualkier sistema hudicial, aunke un tempo tormentoso pa famia di esnan envolvi.

Despues ta sigui ehecucion di e eventual castigo, si den apelacion esey keda confirma. Esaki ta pa e persona(nan) condena sinta nan castigo y por reflexiona tocante e siguiente fase den nan bida. Reincorporacion den sociedad tambe ta parti di esey.

Pero esey no ta tur. Husticia tin otro aspecto cu hopi biaha ta keda ignora; esey ta encera e pregunta kico mester cambia pa nos no sigui haya e tipo di incidente lamentable aki. Te na e momento aki, si nos no ta equiboca, no a tende di un revision di maneho policial den caso di uso di arma. Y esey ta parce nos algo cu no por keda opcional, si autoridadnan concerni ta desea esey. Ta demasiado obvio cu tin algo cu no ta cuadra dentro di cuerpo policial. Den ultimo añanan tabatin varios caso den cual a haci uso di arma policial, unda no tabata aparece solamente toma di decision robez den situacion critico, sino tambe otro aspecto cu ta mustra riba un preparacion y guia deficiente di agente policial.

Laga nos cuminza cu e uso di arma di candela corecto. Pa esey un anecdota, conta pa un persona conoci na nos redaccion, cu ta yiu di polis. Den añanan 50 di siglo pasa un dia atardi e tata polis a sali for di warda di polis na San Nicolas y a topa cu un persona burachi cu tabata rasca e autonan di polis cu un cuchiu. El a bay reclama e persona su comportamento y a haya un corta di como cuatro pulgada na su braza. Su coleganan a sali pa yuda detene e homber. Despues, den seno familiar a surgi e pregunta na e tata, cu tabata arma pero a scoge pa no usa e arma, y pakico no? Su contesta: “Mi no a hacie pasobra e no tabata un situacion pa saca arma. Y si acaso mi mester a usa arma, mi lo a tira riba parti abao di su curpa. No tabatin motibo pa morto cay den e situacion ey.” E incidente describi aki a tuma lugar casi 70 aña pasa, y ta ilustra con mester actua semper, di forma corecto y na midi. Den e decadanan despues nos por a mira varios caso di uso di arma policial, unda den hopi di nan e uso tabata corecto y na midi, y otronan no. Y loke semper a keda un misterio kico realmente ta e instruccionnan di uso di arma policial. Por ta cu autoridadnan ta haya cu esey no ta asunto pa duna cuenta na publico, pero e ora nan ta keda cu e responsabilidad si di splica ta kico a bay robez den e incidente fatal di aña pasa. Nos no mester sa tur detaye pero nos mester por sa cu nos no ta bibando den e mundo di serie policial Mericano di television o internet, pero mas importante ainda nos mester sa cu e agente policial, en general, no ta bibando den e mundo ey…

Y esaki ta importante tambe pasobra nos ta un comunidad chikito, riba un isla. Bo por core pa autoridad pero den mayoria di caso bo no ta yega leu. Nan a capta bo number di auto, nan por regla asunto e siguiente dia. No tin motibo pa tira riba un persona cu ta huy, sin cu e tin un arma y no ta presenta peligro pa e agente(nan) policial, ta pesey e ta huy. Sin embargo, a lo largo di tanto aña nos a conoce varios caso di tiro riba persona no arma.

Pero tin mas asunto pa trata cu e uso di arma so. Nos a conoce den ultimo añanan algun caso fatal unda polis mester a duna asistencia pa maneha situacion cu persona cu ta bao tratamento psiquiatrico; esun mas reciente na inicio di e aña aki. Nos no ta bay duna opinion den e ultimo caso aki, ya cu e ta bao investigacion hudicial ainda, pero nos pregunta ta mas general. Por ehemplo: por conclui cu te awe ainda aparentemente ta subestima e tipo di situacion aki, atendiendo nan cu un minimo di personal, pa via di cual uso di arma den cierto situacion ta bira e unico opcion? Den e casonan aki no ta trata tanto di e responsabilidad individual di e agente policial, cu mester sa evalua, tin ora den decimo di seconde, kico ta lo corecto pa haci den cierto situacion di emergencia. Ta trata aki di e responsabilidad di e cuerpo mes pa no pone personal policial den situacion di riesgo innecesario, entre otro evitando cu ta pone personal hoben y cu menos experiencia riba tarea cu ta requeri presencia di personal mas adulto y experimenta. Por ta cu aki tambe ta bisa cu esey no ta algo pa comparti cu publico, pero anto lo mester soporta e critica cu ta bin den e siguiente incidente, unda obviamente algo lo a bay robez, atrobe.

news_item
Click to read more

Indicadornan monetario di Aruba ta mustra crecemento continuo segun cu sector bancario ta expande na comienso di 2026

about 6 hours ago

E ultimo rapport “Monthly Tables February 2026” publica pa Banco Central di Aruba (CBA) ta duna un bista detaya di e desaroyonan financiero y monetario di e isla, indicando crecemento continuo den likides, credito y activonan stranhero durante e prome lunanan di aña 2026. E rapport, publica dia 1 di april 2026, ta delinea tendencianan

www.bondia.com
news item

Indicadornan monetario di Aruba ta mustra crecemento continuo segun cu sector bancario ta expande na comienso di 2026

about 6 hours ago

E ultimo rapport “Monthly Tables February 2026” publica pa Banco Central di Aruba (CBA) ta duna un bista detaya di e desaroyonan financiero y monetario di e isla, indicando crecemento continuo den likides, credito y activonan stranhero durante e prome lunanan di aña 2026. E rapport, publica dia 1 di april 2026, ta delinea tendencianan den henter e sector bancario, finanzas di gobierno, y agregadonan monetario, ofreciendo un bista riba e direccion economico mas amplio di Aruba.

E datonan ta mustra cu e oferta di placa di Aruba a sigui expande te na comienso di 2026, sostene pa tanto prestamo domestico como un aumento den activonan den exterior. Placa amplio (borad money), un indicador clave cu ta encera placa cash, demanda deposito, y spaarmento, a alcansa mas o menos Afl. 7.06 biyon na februari 2026. Esaki ta representa un aumento constante compara cu Afl. 6.76 biyon na fin di 2025, loke ta sugeri cu likides den economia ta keda fuerte.

E expansion aki den oferta di placa ta refleha tanto crecemento den depositonan como actividad continuo dentro di e sistema bancario. Depositonan di demanda y cuentanan di spaar a keda componentenan significante di placa amplio, indicando cu tanto negoshinan como casnan ta sigui tene saldonan substancial den institutonan financiero. E datonan ta sugeri un ambiente financiero stabiel caminda banconan ta mantene nivelnan adecua di likides mientras ta sostene actividad economico.

Na mesun momento, credito domestico a mustra un crecemento notable. E activonan domestico neto a aumenta segun cu e demandanan riba tanto sector publico como priva a subi. Prestamo na sector priva, particularmente na empresa y individuonan, ta keda un impulsor principal di expansion financiero. Pa februari 2026, e demandanan riba sector priva a subi mas leu, reflehando actividad di fiansa continuo den areanan manera credito di consumidor y hipoteca di vivienda.

Segun e rapport, e aumento den fiansa di sector priva ta mustra riba confiansa continuo bao di negoshi y consumidornan. Aumento di fiansa pa vivienda y consumo por indica demanda sosteni den economia local, aunke e ta subraya tambe e importancia di monitoria crecemento di credito pa garantisa stabilidad financiero.

Banda di e desaroyonan domestico, e activonan di exterior cu e sistema monetario di Aruba ta den poder a aumenta significantemente. Segun e rapport, e activo total di exterior neto a alcansa mas o menos Afl. 3.92 biyon na februari 2026, mas halto cu lunanan anterior. E crecemento aki a ser impulsa den parti pa un posicion mas halto di oro y reservanan di divisa na banco central, y tambe aumento di activonan stranhero cu banconan comercial tin.

E acumulacion di activonan stranhero ta ser mira generalmente como un señal positivo, ya cu e ta fortalece e posicion externo di e pais y su habilidad pa maneha stabilidad di tasa di cambio. E moneda di Aruba ta mara na e dollar Mericano, haciendo reservanan den exterior un componente esencial di politica monetario y resiliencia economico.

E balansa consolida di institutonan cu ta crea placa tambe ta refleha e expansion di e sistema financiero. E activo total a subi te riba Afl. 13 biyon pa februari 2026, impulsa pa aumentonan den activonan stranhero, fiansa di sector priva, y otro activonan domestico. Riba e parti di pasivo, placa amplio ta sigui representa e componente mas grandi, subrayando su rol central den e sistema financiero.

Den e sector bancario, banconan comercial a mantene un crecemento constante den tanto activo como deposito. E rapport ta mustra cu e totalidad di fiansa emiti pa banconan comercial a aumenta, particularmente den fiansa na persona y empresanan. Depositonan, incluyendo spaarmento y depositonan di tempo, tambe a crece, indicando confiansa continuo den e sistema bancario bao di residentenan.

E datonan ta revela mas aleu cu e proporcionnan di likides y posicionnan di capital den e sector bancario ta keda stabiel, aunke e rapport ta señala cu e proporcionnan di supervision no por ser deriva directamente for di e balansa consolida. No obstante, e tendencia general ta sugeri cu banconan ta operando dentro di un cuadro financiero relativamente sano.

Finanzas di gobierno tambe ta forma un parti clave di e rapport. Entrada total di gobierno a yega Afl. 1.9 biyon na 2025, cu entrada di belasting contando pa e mayoria. Impuesto riba entrada, mercancia y servicio ta keda e fuentenan principal di entrada, cu impuesto riba omzet y invoerrechten ta contribui significantemente.

Pa comienso di 2026, cifranan mensual ta mustra algun fluctuacion den entrada di gobierno. Na februari 2026, e entrada total tabata Afl. 121.3 miyon, un poco mas abao cu e Afl. 167.0 miyon registra na januari. Entrada di impuesto a keda e componente dominante, mientras cu entrada no-impuesto a contribui cu un parti mas chikito.

E posicion di gobierno cu e sistema monetario tambe a cambia durante e periodo aki. E rapport ta indica cambionan den deposito y obligacionnan, reflehando e operacionnan financiero continuo di gobierno. Na februari 2026, e pasivonan neto pa e sistema monetario a aumenta compara cu januari, resaltando ahuste den saldonan fiscal y maneho di likides.

Un otro aspecto importante di e rapport ta e analisis di e causa tras di cambionan den e oferta di placa. E datonan ta mustra cu aumentonan den credito domestico, particularmente fiansa na sector priva, tabata un impulsor clave di expansion monetario. Adicionalmente, entrada di fondonan di exterior a contribui na e crecemento den placa amplio, aunke e fluhonan aki por varia di luna pa luna.

E interaccion entre credito domestico y entrada di exterior ta ilustra e fuentenan dobel di likides den economia di Aruba. Mientras cu fiansa local ta stimula actividad economico interno, activonan stranhero ta provee ​​sosten y stabilidad externo.

Aunke e rapport di februari 2026 no ta inclui datonan actualisa di turismo of indice di prijs di consumidor pa e luna specifico ey, tendencianan historico inclui den e documento ta duna un contexto util. Turismo ta keda un pilar central di economia di Aruba, cu crecemento constante observa den añanan anterior. Pa 2025, e isla a registra mas cu 1.5 miyon bishitante di estadia y aumentonan significante den entradanan relaciona cu turismo.

Di mesun manera, inflacion a keda relativamente abao den e ultimo añanan. E indice di prijs di consumidor a mustra aumentonan modesto, cu tasanan di inflacion anual stabilisando rond di nivelnan abao pa 2025. Esaki ta sugeri cu presionnan di prijs a ser conteni, contribuyendo na un ambiente economico stabiel pa consumidor y negoshinan.

En general, e datonan monetario di februari 2026 ta pinta un imagen di expansion economico gradual pero consistente. E aumento den oferta di placa, crecemento den credito domestico, y acumulacion di activo stranhero tur ta mustra riba un sistema financiero stabiel cu actividad continuo den tanto sector publico como priva.

Sinembargo, e datonan tambe ta enfatisa e importancia di monitoreo continuo. Nivelnan di credito cu ta aumenta, aunke ta sostene crecemento, mester ser maneha cuidadosamente pa evita riesgonan potencial. Di mesun manera, fluctuacion den entrada di gobierno y entradanan externo ta subraya e necesidad pa politicanan fiscal y monetario prudente.

E rapport di Banco Central di Aruba ta sirbi como un herment clave pa esnan cu ta traha politica, negoshinan y e publico, ofreciendo un bista amplio di e salud financiero di e isla. Door di sigui e indicadornan aki, stakeholders por compronde miho e tendencianan profundo cu ta forma economia di Aruba y tuma decisionnan informa bayendo dilanti.

Segun cu Aruba ta sigui den 2026, e combinacion di operacionnan bancario stabiel, reservanan creciente, y prestamo activo ta sugeri cu economia ta keda riba un caminda stabiel. Rapportnan den futuro lo duna mas claridad riba con e tendencianan aki ta evoluciona, particularmente relaciona cu condicionnan economico mundial y desaroyonan den sectornan clave manera turismo.

Pa awor, e ultimo cifranan ta indica cu e sistema financiero di Aruba ta keda resiliente, sosteni pa institucionnan fuerte y un mix balansa di impulsornan economico domestico y externo.

 

news_item
Click to read more

Ley di Reino nobo ta modernisa y fortifica reglanan di extradicion na Aruba, Corsou y Sint Maarten

about 6 hours ago

Gobierno di Reino Hulandes a entrega un proposicion legislativo cu e intencion pa restructura radicalmente e reglanan pa loke ta trata extradicion na Aruba, Corsou y Sint Maarten. Aunke e nucleo di e regulacionnan existente lo keda vigente, e proposicion ta marca un paso significante den e hancramento huridico y modernisacion di ley di extradicion

www.bondia.com
news item

Ley di Reino nobo ta modernisa y fortifica reglanan di extradicion na Aruba, Corsou y Sint Maarten

about 6 hours ago

Gobierno di Reino Hulandes a entrega un proposicion legislativo cu e intencion pa restructura radicalmente e reglanan pa loke ta trata extradicion na Aruba, Corsou y Sint Maarten. Aunke e nucleo di e regulacionnan existente lo keda vigente, e proposicion ta marca un paso significante den e hancramento huridico y modernisacion di ley di extradicion dentro di e parti Caribense di Reino.

Esaki ta regarda e asina yama Ley di Reino pa Extradicion pa Aruba, Corsou, y Sint Maarten. E Ley aki ta reemplasa e actual Decreto di Extradicion, cu te awor tabata forma e base pa atende peticionnan di extradicion. Segun gobierno e amienda ta necesario pa cumpli cu ahuste recien den Statuut pa Reino Hulandes y pa fortifica e cuadro legal.

Extradicion ta un asina yama asunto di Reino dentro di Reino. Esaki ta nifica cu e reglanan no ta ser estableci pa paisnan individual, pero ta aplica na nivel di Reino. Te cu awor, e reglanan aki pa Aruba, Corsou, y Sint Maarten tabata poni den un medida di administracion nacional, esta e Decreto di Extradicion.

Sinembargo, cu e amienda di e Statuto entrante 1 di januari 2024, e structura ey pa gran parti no ta permiti mas. For di awor pa dilanti mester pone reglanan nobo den un Ley di Reino, y mester cambia of revoca reglamentonan existente sin base legal dentro di cuater aña.

E proposicion legislativo nobo ta zorg pa e ahuste aki door di adopta e reglanan existente den un ley formal casi sin cambio. Esaki ta cumpli cu e rekisitonan constitucional nobo mientras cu simultaneamente ta garantisa continuidad den practica.

Di acuerdo cu e memorandum di splicacion cu ta compaña e proposicion legislativo, a haci un escogencia deliberadamente pa un conversion tecnico, den cual ta tene cambionan substancial na un minimo. E intencion ta cu polis, poder hudicial, y huesnan na Aruba, Corsou, y Sint Maarten lo sigui traha segun e proceduranan cu nan ta conoce caba.

Gobierno ta enfatisa cu no ta deseabel pa haci cambionan drastico den practica di extradicion. Door di adopta e reglanan existente y aclaria of modernisa nan solamente riba algun punto, e transicion mester sigui sin problema.

No obstante, e ley nobo ta contene varios adicion y aclaracion importante, cu ta surgi principalmente for di hurisprudencia di Corte Supremo y obligacionnan internacional.

Un di e adicionnan mas importante ta e inclusion explicito di cierto motibonan pa nengamento. Esakinan ta situacionnan den cual un peticion di extradicion mester ser rechasa.

Por ehempel, e principio “ne bis in idem” ta hancra den ley. Esaki ta nifica cu un persona no por ser extradita si el a ser persigui of husga caba pa e mesun delito. E principio aki tabata existi caba den practica pero awor ta ricibi un base huridico cla.

Ademas, ta stipula cu mester nenga extradicion si tin un sospecho bon funda cu e persona concerni lo ser persigui den e pais cu ta haci e peticion riba basenan discriminatorio, manera rasa, religion of conviccion politico.

E circunstancianan personal di e persona busca tambe ta hunga un rol. Gobernador por nenga extradicion si e consecuencianan pa e persona concerni lo ta particularmente severo, por ehempel pa motibo di salud malo of edad avansa.

Un otro adicion importante ta regarda condenanan den ausencia. Si un hende a keda condena sin tabata presente na e huicio, extradicion por tuma luga solamente si e persona ey tabatin, of lo ricibi ainda, suficiente oportunidad pa defende su mes.

E proteccion di derechonan humano ta forma un principio central den e proposicion legislativo. E reglanan ta cuadra estrechamente cu tratadonan internacional, particularmente e Convencion Europeo di Derechonan Humano (ECHR).

Esaki ta nifica, entre otro, cu extradicion no ta permiti si tin un riesgo real di tortura, trato inhumano, of un huicio inhusto. E derecho riba bida y derecho riba un huicio husto tambe ta hunga un rol importante den e evaluacion di peticionnan di extradicion.

Un ehempel specifico ta e asina yama excepcion di castigo di morto. Si e castigo di morto ta posibel den e pais cu ta haci e peticion, mester garantisa cu e sentencia aki lo no ser ehecuta prome cu extradicion por tuma luga. Di acuerdo cu e notanan di splicacion, derechonan humano por ser evalua den varios fase di e procedura. Tanto Gobernador como Corte Comun di Husticia ta hunga un rol den esaki.

E ley nobo no ta haci ningun cambio na e division di responsabilidadnan existente. Corte Comun di Husticia ta keda responsabel pa e evaluacion huridico di e peticionnan di extradicion.

Corte ta analisa si tur e condicionnan statutario y di tratado a ser cumpli y ta declara si e extradicion ta admisibel of no. Haciendo esaki, Corte por atende tambe defensanan lanta pa e persona pidi, por ehempel a base di derechonan humano.

Siguientemente Gobernador ta tuma e decision final. Si Corte declara e extradicion no admisibel, Gobernador ta obliga di nenga e peticion. Den otro casonan, ainda Gobernador por evalua independientemente si extradicion ta deseabel, por ehempel a base di consideracion politico of humanitario.

E division aki ta describi mas explicitamente den e ley nobo, haciendo mas cla ken ta responsabel pa cual decisionnan.

E ley ta confirma varios principio basico importante di ley di extradicion. Por ehempel, e principio basico ta keda cu extradicion ta posibel solamente a base di un tratado internacional. Ningun extradicion por tuma lugar sin un base di tratado. Ademas, e principio di dobel criminalidad ta aplica. E ofensa pa cual ta pidi extradicion mester ta castigabel tanto na e pais cu ta haci e peticion como na Aruba, Corsou, of Sint Maarten. Es mas, e mester concerni delitonan serio, pa cual normalmente por impone un castigo di prison di por lo menos un aña.

Ademas, pa extradicion pa metanan di ehecucion, caminda un persona ta ser transferi pa sinta un castigo, e castigo cu ta sobra mester ta por lo menos cuater luna.

E regla cu ciudadanonan Hulandes en principio no ta ser extradita tambe ta keda na vigor, a menos cu cumpli cu condicionnan specifico. Den e caso ey, por ehempel, mester garantisa cu e castigo por ser sirbi finalmente den nan pais natal.

E procedura rond di extradicion ta keda pa gran parti mescos, pero ta structura mas cla den e ley nobo. Por ehempel, e varios fasenan di e procedura ta cla organisa, for di aresto provisional te na e decision final.

Un elemento nobo ta e posibilidad explicito pa usa videoconferencia durante interogacionnan. Esaki ta cuadra cu practica actual y ta haci posibel pa conduci proceduranan mas eficiente, specialmente den casonan internacional. Ademas, e opcion di un procedura di extradicion acelera ta keda na luga. Den e caso ey, e persona busca por duna su consentimento pa extradicion inmediato, haciendo un procedura completo na Corte innecesario.

A pesar di e grandura di e proyecto di ley, gobierno no ta premira consecuencianan practico grandi. Como cu mayoria di e reglanan ta keda substancialmente mescos, e cantidad di peticionnan di extradicion ta improbabel pa cambia.

Ademas, no ta anticipa gastonan adicional of problemanan di implementacion. Primeramente e ley ta destina pa huridicamente clarifica y fortifica e situacion existente.

Durante e fase di consulta, e proyecto di ley a ser entrega na diferente instancia, entre otro Corte Comun di Husticia, Ministerio Publico, y Orden di Abogado.

En general, e contesta riba e structura mehora y claridad di e ley tabata positivo. Sinembargo, a base di e consehonan ricibi, a haci algun ahuste, manera aclaracionnan den e notanan di splicacion y cambionan textual chikito.

Ademas, como contesta riba comentarionan, a inclui cu Gobernador mester dicidi riba peticionnan di extradicion “mas pronto posibel.” Esaki mester contribui na un maneho mas eficiente di casonan

Cu introduccion di e Ley di Reino riba extradicion, Reino ta tumando un paso importante pa un sistema huridico cu ta cla pa futuro. Door di codifica reglanan existente den un ley formal, no solamente ta cumpli cu rekisitonan constitucional, pero seguridad huridico tambe ta ser mehora.

Pa Aruba, esaki ta nifica cu e reglanan rond di extradicion lo bira mas cla y mas accesibel, sin cambia e practica diario drasticamente. Na mesun momento, garantianan importante, manera proteccion di derechonan humano, ta ser estableci mas explicitamente.

Si aproba e proposicion di ley, e actual Decreto di Extradicion lo ser revoca y reemplasa pa e Ley di Reino nobo. Esaki ta introduci un fase nobo den cooperacion dentro di Reino pa loke ta trata derecho penal y asistencia huridico internacional.