Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Stichting Parkietenbos: Mientras mundo awe ta celebra Dia di Aire Limpi, nos barionan ta pidi auxilio

about 12 hours ago

Awe, 7 di September, United Nations ta conmemora Dia Internacional di Aire Limpi pa un Cielo Blauw. Ta un dia dedica na algo cu tur hende mester por considera normal: habri porta di bo cas, hala rosea profundamente y respira aire limpi pa un bon salud y bienestar. Pero pa hopi famia di Simeon Antonio,

www.bondia.com
news item

Stichting Parkietenbos: Mientras mundo awe ta celebra Dia di Aire Limpi, nos barionan ta pidi auxilio

about 12 hours ago

Awe, 7 di September, United Nations ta conmemora Dia Internacional di Aire Limpi pa un Cielo Blauw. Ta un dia dedica na algo cu tur hende mester por considera normal: habri porta di bo cas, hala rosea profundamente y respira aire limpi pa un bon salud y bienestar. Pero pa hopi famia di Simeon Antonio, Kas Paloma, Parkietenbos, Buena Vista y Mahuma, esaki no ta nan realidad.

For di mainta ora nan lanta, habitantenan ta sinti e biento di Aruba cu tabata fresco y limpi y nan ta puntra nan mes: Con e aire lo ta awe? Nos por habri bentana? E muchanan por hunga afo? Nos grandinan por sinta den patio?

Mientras e mal holo di Ser’I Teishi, Barcadera y Dump na Parkietenbos cu ta drenta cas no ta pidi permiso. Durante hopi aña, e barionan aki a keda confronta cu consecuencia di actividadnan di mal maneho di desperdicio den nan cercania sin tene cuenta cu e habitantenan di e barionan.

E dump bieu na Parkietenbos, deramento di sushi na Ser’i Teishi y actividadnan relaciona cu maneho di desperdicio na Barcadera a pone cu mal holo di aire sushi por yega den nan cas y nan ambiente na cualkier momento cu cualkier direccion di biento. Pa e residentenan, esaki no ta solamente un asunto di un holo desagradabel. Ta e calidad di bida y salud di famia; nan muchanan y nan grandinan.

E realidad ta particularmente doloroso pa nos muchanan y nos adultonan mayor. Muchanan nan pulmon ta ainda den desaroyo, mientras cu hopi persona di edad tin condicionnan respiratorio of otro condicionnan cu ta haci nan mas vulnerabel.

Tin famia cu, pa proteha salud y bienestar di nan sernan keri, ta biba separa di nan grandinan. Tin tambe caso reporta di miembro di famia cu mester uza mashin di oxigeno.

Gobierno tin e deber di cuida y proteha su pueblo

Mientras na otro parti di mundo hende ta papia di cielo blauw y importancia di aire limpi, den Simeon Antonio, Kas Paloma, Parkietenbos, Buena Vista y Mahuma tin famianan cu simplemente ta pidi:

“Laga nos hala rosea di aire limpi.”

Nos no ta pidi luho ni trato special. Nos ta pidi e mesun calidad di bida cu tur otro famianan na Aruba ta disfruta di dje. Ta deber di Gobierno cuida y proteha su pueblo.

Ora un situacion ta afecta salud, bienestar y calidad di bida di un comunidad, Gobierno tin responsabilidad di investiga loke ta pasando, coregi loke ta robes y percura pa e problema no sigui causa sufrimento pa e comunidad.

Nos ta pidi pa un mucha por hunga pafo sin cu su mayornan mester preocupa di e aire.

Nos ta pidi pa nos grandinan por sinta den cura di nan cas, halando rosea di aire limpi.

Nos ta pidi pa famianan por habri nan porta y bentana sin miedo di cu un mal holo lo yena nan cas.

Nos ta pidi pa hende cu problema respiratorio por sinti nan mes protegi den nan propio hogar.

Y, riba tur cos, nos ta pidi pa e famianan di Simeon Antonio, Kas Paloma, Parkietenbos, Buena Vista y Mahuma por bolbe biba un bida normal.

Auxilio

Stichting Parkietenbos ta spera cu awe cu ta Dia Internacional di Aire Limpi y Shelo Blauw 2026 no lo pasa como simplemente otro fecha riba calendario. Laga e dia aki marca e momento cu nos pais a scucha e grito di auxilio di e barionan y Gobierno cuminsa cu e trabou necesario pa yuda e habitantenan di e barionan concerni recupera nan derecho di biba y hala rosea normal di aire limpi.

news_item
Click to read more

Ministerio Publico (OM) ta tuma nota di estafa di SMS; Ta urgi ciudadanonan pa no cay den trampa

about 12 hours ago

Diadomingo mainta Ministerio Publico a publica riba red social un advertencia contra estafanan cu ta bayendo rond via mensahenan di SMS. E estafanan aki ta inclui mensahenan den Hulandes cu ta bisa falsamente cu e victima mester paga boet regla otro cuenta financiero cu ta instancia. Ademas a splica cu e mensahenan ta dirigi victimanan

www.bondia.com
news item

Ministerio Publico (OM) ta tuma nota di estafa di SMS; Ta urgi ciudadanonan pa no cay den trampa

about 12 hours ago

Diadomingo mainta Ministerio Publico a publica riba red social un advertencia contra estafanan cu ta bayendo rond via mensahenan di SMS.

E estafanan aki ta inclui mensahenan den Hulandes cu ta bisa falsamente cu e victima mester paga boet regla otro cuenta financiero cu ta instancia. Ademas a splica cu e mensahenan ta dirigi victimanan na website no oficial, por ehempel omarubapasa.ink.

OM ta splica cu e mensahenan aki sa bin di numbernan stranhero cu ta cuminsa cu por ehempel ‘+212…’ y a afirma cu esakinan ta completamente fraudulento. Segun a splica, OM NO ta manda mensahe tocante pago di boet ni ta dirigi ciudadanonan na websitenan cu ta caba cu ‘.ink’. P’esey ta urgi tur esnan cu por a haya e mensahenan aki pa no cay pa e trampa y elimina e mensahe inmediatamente. No duna ningun dato personal y no click riba e linknan duna. Pa cualkier pregunta of dato, e instancia hudicial ta urgi pa tuma contacto pa asina verifica.

Website oficial di Ministerio Publico ta www.omaruba.aw y por yama nan na +297 521-4100.

 

news_item
Click to read more

Aruba a traha riba autonomia politico pero no riba autonomia economico; Lago tabata mas cu un refineria, e tabata un pais organisa riba su mes, estableci na San Nicolas

about 12 hours ago

No por soluciona e reto di San Nicolas, pero tampoco tur otro area di Aruba sin sa kico a conduci na e desaroyonan. Ta pa tal motibo mes cu investigado y Nation Builder Suzette Dumfries a dedica cinco aña ta analisando con San Nicolas a funciona pa hopi decada, cua tabata e sistema cu a

www.bondia.com
news item

Aruba a traha riba autonomia politico pero no riba autonomia economico; Lago tabata mas cu un refineria, e tabata un pais organisa riba su mes, estableci na San Nicolas

about 12 hours ago

No por soluciona e reto di San Nicolas, pero tampoco tur otro area di Aruba sin sa kico a conduci na e desaroyonan. Ta pa tal motibo mes cu investigado y Nation Builder Suzette Dumfries a dedica cinco aña ta analisando con San Nicolas a funciona pa hopi decada, cua tabata e sistema cu a pone e area draai cu te ainda haci falta pa hopi desde cu Lago a cera.

Manera ta conoci, Dumfries recientemente a tene tres dia di presentacion di e conclusionnan di su investigacion y ta preparando pa un tayer durante cual e lo ilustra con e mes ta visualisa e posibilidadnan pa San Nicolas y area basa riba e plan cu tentativamente e ta yama ‘Plan Dumfries.’

E sistema, e organisacion di San Nicolas y area manera prome Standard Oil y despues Exxon a crea no tabata djis e refineria, mientras cu despues cu Exxon a bay, Gobiernonan y otro organisacionnan a keda enfoca unicamente riba e actividad petroleo. “E sistema no tabata visibel. A reemplasa e operacion di refineria cu otro, pero no a reemplasa e sistema. Y mas ainda, ora cu a reemplasa e industria di refineria pa turismo, tampoco a pone cu turismo a reemplasa e sistema cu tabata existi pa motibo di e refineria,” Dumfries a mustra. “E no tabata algo delibera, e no tabata un fout. Pero Lago a funciona manera un nacion den un nacion. Gobierno no mester a traha caminda, cas, of un sport park. Ta Lago a haci esakinan. Lago tabata manera un gobierno paralelo. Y ora refineria a bay, no a integra nacion ‘Aruba’ pafo di Lago cu e nacion cu Lago a crea.”

Gobierno a reemplasa cierto elemento di e sistema, por ehempel un seguro medico pa tur hende, un IMSAN, pero e integracion manera e tabata existi no ta un realidad ainda. “Nos no a logra trece un doño di trabou cu a percura cu nos hendenan por sigui traha nan mesun cas.”

Dumfries a bisa cu e dos nacion a sigui. Tin dos Aruba: uno cu mester a lanta riba su mes y San Nicolas cu pa 70 aña tabata haya tur cos regla pa e habitantenan. “Tabata kier un sportclub, un club social, un cas? Lago tabata percura pa esey. Esey tabata e realidad pa cinco generacion, cu tabatin tur cos regla pa nan. Nan tabata haya beurs, nan tabata haya training na trabou. Nan tabata cuminsa nan carera den funcion abou y na final, nan tabata den top. Tabata organisa tur cos pa nan y ora cu Lago a cera, a bin un bashi, un scuridad unda a crea e sentimento cu ningun hende ta haci algo pa nan.” Dumfries a bisa cu aki no ta trata di un compleho, pasobra pa cinco generacion, tur cos tabata planifica pa esnan cu tabata afilia na e refineria. “Tin storia di hende cu a cuminsa traha como sirvienta na Colony pero nan yiunan a bira profesional danki na beursnan di Lago.”

E modelo di Lago a keda replica pa Suralco na Surnam, pero na ningun pais un compania a bay asina leu manera na Aruba, unda a haya un luga bashi, y por a traha un comunidad pa su trahadonan Mericano, esta Colony y tambe pa su trahadonan cu a bin di e otro islanan. “Lago tabata controla tur movecion den e area cu el a haya. Lago tabata indica unda ken ta biba, cua scol ta bay, unda cua Misa (traha dor di Lago) ta bin. Ta e ingenieria social den e miho forma. Por a mira e diferencia entre e hendenan cu ta biba na Colony, na Village, na Essoville. Duaneronan, polis tabatin nan bario. A pone barnan pa esnan cu no tabata casa. E modelo di Lago ta hopi fascinante.”

Si mester reactiva kico San Nicolas tin na infrastructura, e potencialnan ta inmenso, Dumfries ta mustra. Ehempel ta deportistanan cu a produci danki na e infrastructura Deportivo cu Lago a crea, cu Lago a financia. Awor deporte ta luchando pa haya placa.” Dumfries a mustra cu por ehempel, si Aruba a pone Secrets responsabel pa e aspecto aki, cu enbez di duna e hotel un tax holiday, e hotel por a asumi e cargo aki como parti di un ingenieria social cu tabata existi tempo di Lago.

“E falta di a compronde e sistema aki a haci cu Aruba a habri man pa inversionistanan nobo, particularmente cadenanan hotelero, sin cu a reactiva e sistema aki. No a pone nan responsabel pa sigui cu e infrastructura social crea pa Lago. “

Den otro palabra, no ta cuestion di djis bin cu un proyecto pa San Nicolas, sino pa percura cu e proyecto ey ta tene cuenta cu tur e necesidadnan social pa carg’e. For di e aspecto economico te di enseñansa, di asuntonan social te na salud, pa no lubida transporte y comunicacion. “Nos mester ta cla con e arkitectura di Gobierno ta hinca den otro. Nos Ministerionan ta traha segun un Ley Instelling Ministeries. Aruba a bira autonomo pero cu un organisacion cu ta un herencia colonial. Aruba no a crea e arkitectura necesario pa haya autonomia economico.” E ta nifica cu Aruba a sigui funciona den forma administrativo manera tabata di tur tempo colonial y no a desaroya esun necesario pa crece den direccion di autonomia economico. “Lago a cera, e tereno tabata di nos, pero e infrastructura no tabata di nos. E petroleo no tabata di nos. Nos no a crea e arkitectura pa nos bira doño pa dicidi riba futuro economico. A pone e infrastructura di Lago disponible pa Coastal, despues Valero y apenas ta doño di dje awor. Pero unda e autonomia economico a keda.

E otro ehempel ta cu Aruba no ta doño di ningun aerolinea, no ta doño di ningun di e hotelnan grandi y ta depende di maneho di otro pais. “Un Presidente loco por dicidi cu ya no mag bula pa Caribe Hulandes y nos economia a kibra sin opcion. No ta bay tin Crucero, no ta bay tin avion y hotelnan ta cera. Esey ta mustra nos dependencia economico.” Aruba pa hopi tempo a enfoca solamente riba autonomia politico y no a traha riba autonomia economico. “Henter e discusion di Hofa ta riba autonomia politico. Ami no tin problema di supervision financiero. Mi tin forma problema den e forma con e ta proponi. No ta consulta pueblo cu ta confundi. El a bira un instrumento politico.”

Mientras cu Suzette Dumfries no ta un politico, hecho ta cu pa construi y reconstrui un nacion ta mishi politica tambe. Pero pa por percura cu e proceso di reconstrui patria y yega na sistemanan cu ta funciona manera con e tabata bou tempo di Lago, mester compronde e conexionnan y e rekisitonan. Bon Dia Aruba lo amplia riba e combersacion cu Dumfries kende ta trahando riba su Academia ‘Anker’ pa netamente crea mas conocemento riba e area aki.

 

news_item
Click to read more

Comision di LAR: Minister Croes mester a duna MEP oportunidad pa drecha peticion di LOB en bes di pone esaki un banda

about 12 hours ago

E conseho oficial di Bezwaaradviescommissie LAR di 10 di juli 2026, cu fraccion di MEP a publica recientemente, ta mustra cu e comision a considera e obhecion di parlamentarionan Evelyn Wever-Croes y Rocco Tjon funda den e caso di nan peticion pa informacion tocante e biahe di minister Gerlien Croes den jet priva pa Corsou.

www.bondia.com
news item

Comision di LAR: Minister Croes mester a duna MEP oportunidad pa drecha peticion di LOB en bes di pone esaki un banda

about 12 hours ago

E conseho oficial di Bezwaaradviescommissie LAR di 10 di juli 2026, cu fraccion di MEP a publica recientemente, ta mustra cu e comision a considera e obhecion di parlamentarionan Evelyn Wever-Croes y Rocco Tjon funda den e caso di nan peticion pa informacion tocante e biahe di minister Gerlien Croes den jet priva pa Corsou. Segun e comision, minister Croes mester a duna nan oportunidad pa drecha e falta den e peticion, en bes di pone esaki un banda. P’esey, e comision a recomenda revoca e decision di minister di 18 di februari y tuma un decision nobo bao di Landsverordening openbaarheid van bestuur (LOB).

E conclusion ta aparece den e conseho di ocho pagina cu Bezwaaradviescommissie Landsverordening administratieve rechtspraak a emiti dia 10 di juli 2026. E documento ta duna un bista mas detaya riba e disputa procedural cu a surgi despues cu e parlamentarionan a busca informacion y documentacion relaciona cu e biahe di minister Croes pa Corsou.

Mas recientemente, fraccion di MEP a pidi Parlamento yama minister Croes pa duna cuenta despues cu e partido a haya tanto e conseho di LAR como e decision di e minister riba e conseho.

E conseho di LAR mes, sinembargo, ta concentra principalmente riba un pregunta diferente: si minister por a considera e peticion di LOB como no presenta legalmente y, a base di esaki, laga e peticion sin tratamento adicional.

E caso administrativo a cuminsa cu e peticion presenta dia 19 di december 2025. E peticion a ser presenta na presidente di Parlamento pa despues ser pasa pa minister. Parlamento a manda e documento pa ministerio na januari.

Minister Croes a reacciona dia 20 di januari y a informa cu e lo prolonga e periodo pa tuma un decision riba e peticion, haciendo uzo di e posibilidad cu LOB ta ofrece pa extende e termino. Sinembargo, dia 18 di februari minister Croes a cambia e curso di e tratamento. E mandatario a informa presidente di Parlamento cu e peticion no a ser entrega di acuerdo cu e forma prescribi y, consecuentemente, no por a ser considera como un peticion di LOB presenta legalmente.

Wever-Croes y Tjon a presenta obhecion contra e decision ey dia 30 di maart. Un audiencia di Bezwaaradviescommissie LAR a tuma lugar dia 26 di mei, caminda tanto e parlamentarionan como representante di minister a presenta nan posicion.

Un di e prome puntonan cu e comision mester a determina tabata si e carta di 18 di februari por ser considera un decision administrativo contra cual por presenta obhecion. Minister a argumenta cu e carta no tabata un decision den sentido di LAR, entre otro pasobra, segun su posicion, e peticion original no a ser presenta corectamente.

Bezwaaradviescommissie no a acepta e rasonamento ey.

Segun e comision, decision pa no sigui trata e peticion di LOB tin consecuencia huridico pa e solicitantenan. Door di pone e peticion un banda, minister a termina e tratamento di e solicitud y a nenga pa tuma un decision tocante contenido di e peticion. P’esey, segun e comision, e carta di 18 di februari si mester ser considera un decision administrativo contra cual Wever-Croes y Tjon por presenta obhecion.

Despues, e comision a analisa e pregunta principal tocante validez di e peticion di LOB.

Regulacion aplicabel ta establece diferente informacion cu un peticion electronico mester contene, entre otro nomber y adres di solicitante, minister na kende e peticion ta dirigi, un descripcion cla di e informacion of documento solicita y informacion di contacto. E regulacion ta contempla tambe cu peticionnan electronico mester ser entrega mediante un formulario digital of via un loket destina pa esaki cerca Bureau Interne Diensten.

Minister su posicion tabata cu e peticion di MEP no a ser presenta di acuerdo cu e procedemento ey.

Bezwaaradviescommissie a reconoce cu e manera di entrega no tabata completamente conforme e regulacion. E peticion a ser entrega na presidente di Parlamento pa despues ser entrega na e minister, en bes di directamente via e canal indica den e regulacion.

Pero pa e comision, e constatacion ey solamente no tabata suficiente pa termina tratamento di e peticion.

Un elemento importante den e evaluacion ta loke a pasa despues cu e minister a ricibi e solicitud. Segun e documento, minister a ricibi e peticion na januari y despues a manda un carta caminda el a invoca e posibilidad legal pa prolonga e periodo di decision.

E comision ta considera esaki relevante, pasobra e accion di e minister a crea e impresion cu e peticion tabata ser trata manera un solicitud di LOB. Solamente despues, den su carta di 18 di februari, minister a informa cu e solicitud no a ser presenta corectamente.

Segun Bezwaaradviescommissie, minister Croes mester a actua diferente unabes cu el a considera cu tabatin un fayo den e manera di entrega.

E comision ta señala cu ni LOB ni e regulacion aplicabel ta duna minister expresamente e autoridad pa simplemente laga un peticion sin tratamento pa un falta formal di e tipo aki. Ademas, e regulacion mes ta contempla un procedemento pa situacionnan caminda un peticion no ta cumpli cu cierto rekisito. Den tal caso, e solicitante por haya oportunidad pa completa of drecha su peticion.

E punto aki a pisa den conclusion di e comision.

Segun Bezwaaradviescommissie, e minister mester a informa Wever-Croes y Tjon cu e peticion no a ser entrega di e manera corecto y duna nan suficiente tempo pa corigi esaki y presenta e peticion via e canal indica.

E comision a considera cu, door di no haci esaki y pone e peticion un banda, minister a actua den conflicto cu principio di debido diligencia y apertura den gobernacion.

E conseho ta importante tambe pasobra e comision no a determina cu un falta procedural automaticamente ta haci tur contenido di un peticion invalido. Su evaluacion ta enfoca mas bien riba con un autoridad administrativo mester actua ora e identifica un fout cu por ser drecha.

Otro punto cu e comision a trata ta e posicion special di un miembro di Parlamento.

Durante e procedemento, e minister a argumenta cu Wever-Croes y Tjon, como miembronan di Parlamento, tin otro medionan pa solicita informacion. Reglament van Orde di Parlamento ta duna parlamentarionan posibilidad di haci pregunta na minister, y minister a plantea cu uzo di LOB den e contexto aki no tabata e caminda apropia.

Bezwaaradviescommissie no a sigui e argumento ey tampoco.

Segun e comision, e hecho cu un parlamentario tin derecho di haci pregunta den cuadro di su funcion parlamentario no ta elimina e posibilidad pa e mesun persona haci uzo di LOB. E dos mecanismo tin un base y funcion diferente. LOB ta regula acceso na informacion administrativo y no ta exclui un miembro di Parlamento di e posibilidad pa presenta un peticion.

E comision a aclaria, sinembargo, cu derecho na apertura di informacion no ta absoluto. LOB mes ta contene motibonan specifico pa cual gobierno por nenga entrega di cierto informacion of documento, completamente of parcialmente. E evaluacion di tal excepcionnan mester tuma lugar ora autoridad trata e contenido di e peticion.

Den e caso aki, segun e conseho, e minister no a yega na e fase ey. E mandatario a limita su decision na e manera cu e peticion a ser presenta y no a duna un evaluacion substancial di e informacion solicita.

P’esey, Bezwaaradviescommissie tampoco a determina cu tur documento solicita mester ser publica. E comision no a duna un opinion tocante si cada documento individual ta cay bao di LOB ni si algun excepcion legal por aplica. Su conclusion ta cu minister mester trata e peticion y tuma un decision nobo teniendo cuenta cu e marco legal aplicabel.

Na final di su conseho, e comision a recomenda tres paso concreto: declara e obhecion di Wever-Croes y Tjon funda, revoca e decision di 18 di februari y tuma un decision nobo riba e peticion di LOB teniendo cuenta cu contenido di e conseho.

Minister Croes despues a dicidi pa no sigui e recomendacion. Den su decision di 28 di augustus, e mandatario a declara e obhecionnan infunda y a mantene su decision anterior. E diferencia entre e conseho di e comision y e decision final di minister a conduci MEP na pidi Parlamento trata e asunto.

E conseho di 10 di juli no ta determina ken a paga e biahe ni cua documento mester bira publico. E punto central ta cu, segun e comision, minister mester a duna e solicitantenan oportunidad pa drecha e falta den nan peticion en bes di pone esaki un banda.

 

news_item
Click to read more

CAft: Aruba ta baha debe y mantene surplus, pero inversion publico ta sigui keda atras

about 12 hours ago

Finanzas publico di Aruba ta sigui mustra un desaroyo faborabel, cu un surplus considerabel na final di 2025 y perspectiva pa bolbe termina 2026 cu entrada mas halto cu gasto. Alabes, proporcion di debe publico ta sigui baha. Sinembargo, College Aruba financieel toezicht (CAft) ta señala un contraste importante: mientras resultado financiero y reduccion di

www.bondia.com
news item

CAft: Aruba ta baha debe y mantene surplus, pero inversion publico ta sigui keda atras

about 12 hours ago

Finanzas publico di Aruba ta sigui mustra un desaroyo faborabel, cu un surplus considerabel na final di 2025 y perspectiva pa bolbe termina 2026 cu entrada mas halto cu gasto. Alabes, proporcion di debe publico ta sigui baha. Sinembargo, College Aruba financieel toezicht (CAft) ta señala un contraste importante: mientras resultado financiero y reduccion di debe ta positivo, ehecucion di inversion publico ta keda atras. Parti di e surplus registra na 2025 ta precisamente consecuencia di fondo destina pa inversion cu no a ser uza, mientras e fondo nobo cu mester centralisa gran parti di inversionnan pa 2026 ainda no tabata operacional durante prome mitar di aña.

Esaki ta sali for di Halfjaarrapportage di Colleges financieel toezicht pa januari te juni 2026. Den e documento, CAft ta presenta e puntonan principal cu a haya atencion den su supervision di finansa publico di Aruba durante prome seis luna di aña. E rapport ta dedica atencion, entre otro, na ehecucion di presupuesto, debe publico, inversion, maneho financiero y entrada di belasting.

Segun CAft, Aruba a cera 2025 cu un miho resultado financiero cu loke inicialmente a ser proyecta. Surplus di financiamento di sector colectivo a yega na 6% di Producto Interno Bruto (GDP), mientras cu den e di dos cambio di presupuesto tabata conta cu 3.9%.

E diferencia positivo a representa aproximadamente Afl. 150 miyon. CAft ta atribui esaki, entre otro, na Afl. 88 miyon menos den gasto y na un nivel persistente di fondo di inversion cu no a ser uza. Den e ultimo categoria aki, aproximadamente Afl. 50 miyon a keda sin ser ehecuta.

E cifranan ta mustra cu e resultado faborabel no a bin solamente di mas entrada, pero tambe di gasto cu a keda atras. Particularmente den caso di inversion, CAft ta pone atencion riba e fenomeno aki pasobra e problema di no ehecuta inversionnan presupuesta ta existi pa algun tempo caba.

Pa 2026, e panorama presupuestario ta sigui positivo. Aruba ta conta cu un surplus di aproximadamente 2.6% di GDP. Esaki ta riba e norma legal cu ta exigi un surplus minimo di 1%. Segun CAft, e prome resultado di 2026 ta den liña cu e expectativa aki.

A pesar di e posicion faborabel, CAft ta señala cu Aruba tin varios reto cu ta importante riba termino mediano. Entre nan tin embehecemento di poblacion, necesidad di fortalece institucionnan, diversificacion di economia y control di gastonan structural. E puntonan aki ta importante den contexto di sostenibilidad di finanzas publico, particularmente ora resultado economico actual ta fuerte.

Un di e otro desaroyonan positivo cu e rapport ta subraya ta reduccion di proporcion di debe publico. Na final di 2025, debe publico tabata representa 64% di GDP. Pa final di 2026, Aruba ta proyecta cu e porcentahe aki lo baha pa 57%.

Segun CAft, cu e trayectoria actual Aruba por yega na e norma di debe di 50% di GDP prome cu 2040. Dos factor a contribui na e reduccion den ultimo periodo: crecemento continuo di economia y uzo di resultado financiero mas faborabel cu loke a spera pa paga debe.

Sinembargo, CAft ta indica cu continuacion di e reduccion ta keda depende di crecemento economico. Economia Arubiano ta fuertemente dependiente di turismo y, como consecuencia, ta vulnerabel pa shock economico. Un cambio fuerte den turismo por afecta actividad economico, entrada di gobierno y e relacion entre debe publico y GDP.

Ademas di e nivel di debe, costo di interes ta keda un punto di atencion. CAft ta relaciona e carga relativamente halto di interes, entre otro, cu financiamento di debe publico riba mercado di capital. E expectativa ta cu entrada na vigor di e Rijkswet houdbare overheidsfinanciën Aruba (HOFA) por permiti Aruba financia su mes na un costo mas abao, cu eventualmente por reduci gasto di interes.

Mientras CAft ta evalua desaroyo di surplus y debe positivamente, inversion publico ta presenta un imagen diferente. Segun e colegio di supervision, ehecucion di inversion ta kedando atras pa un periodo largo, parcialmente como consecuencia di problema den ehecucion.

E Afl. 50 miyon di fondo di inversion cu no a ser uza na 2025 ta un ehempel concreto di esaki. E fondo no gasta a contribui na e surplus mas halto di e aña, pero na mesun momento ta indica cu un parti di e inversionnan cu tabata planifica no a ser ehecuta.

Pa 2026, gran parti di e fondo pa inversion a ser coloca den Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds. Segun planificacion, e fondo mester tabata operacional mas tarda den e prome kwartaal di 2026. E Halfjaarrapportage, sinembargo, ta indica cu esaki ainda no tabata e caso.

CAft a pidi pa acelera e establecemento di e fondo. Ademas, e colegio di supervision ta considera importante pa e fondo ta conecta na un agenda solido di inversion pa varios aña.

E situacion ta pone dos parti di politica financiero di Aruba banda di otro. Di un banda, gobierno ta registra surplus y ta reduci su posicion di debe. Di otro banda, fondo cu ta destina pa inversion no semper ta ser converti den proyectonan ehecuta dentro di e periodo planifica.

Inversion publico tambe tin un papel importante den fortalece economia. Segun CAft, un posicion financiero saludabel mester crea suficiente espacio pa haci inversionnan cu por yuda economia crece y ta mas prepara pa enfrenta shocknan externo cu e isla por enfrenta. Esaki ta particularmente importante pa economianan cu ta depende fuertemente di turismo.

Na mesun momento, Aruba a registra progreso den su maneho financiero. CAft ta constata cu e pais ta sigui cu un ciclo presupuestario ordena. Documentonan presupuestario ta ser presenta na tempo y rapportnan di ehecucion ta actual atrobe. Tambe e cuentanan anual cu tabata atrasa a ser entrega na Algemene Rekenkamer Aruba, algo cu CAft ta considera un paso importante pa elimina atraso den e proceso financiero.

Entrada di belasting ta otro elemento cu a contribui na e resultado fuerte. Segun CAft, entrada fiscal a desaroya faborablemente den ultimo periodo y ta un motor importante tras di e resultado presupuestario di Aruba.

Pa 2025, entrada di belasting a ser presupuesta cautelosamente, teniendo cuenta, entre otro, cu tension geopolitico y incertidumbre tocante economia mundial. Sinembargo, crecemento economico a continua y entrada finalmente a resulta mas halto cu loke a ser proyecta. Esaki a contribui na e surplus mas grandi cu loke inicialmente tabata spera.

Pero CAft ta aplica e mesun advertencia na entrada fiscal cu na desaroyo di debe: dependencia di turismo ta mantene Aruba vulnerabel pa shock economico. Si actividad economico baha, entrada di belasting por ser afecta tambe.

E Halfjaarrapportage di CAft, por lo tanto, ta presenta un panorama cu dos banda. Resultado financiero di Aruba ta fuerte, surplus ta riba e norma legal y proporcion di debe ta sigui baha. Alabes, CAft ta sigui señala cu e capacidad pa ehecuta inversionnan planifica mester mehora. Cu gran parti di fondo di inversion pa 2026 concentra den e Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds, operacionalidad di e fondo y un agenda di inversion pa varios aña ta forma parti importante di e siguiente pasonan.

E reto ta pa mantene e progreso den reduccion di debe y disciplina presupuestario, mientras fondo cu ta destina pa inversion por ser uza efectivamente. Segun e panorama cu CAft ta presenta, e posicion financiero faborabel ta crea espacio pa Aruba sigui fortalece su finanzas publico, pero resultado positivo riba papel mester bay compaña di capacidad pa ehecuta e inversionnan cu ta planifica.