Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Banco Central di Aruba a mantene e reserva obligatorio pa banconan comercial na 12,5% entrante 1 di februari 2026

about 16 hours ago

Banco Central di Aruba (BCA) a dicidi durante e reunion di MPC di 15 di januari 2026 pa mantene e tasa di reserva obligatorio pa banconan comercial na 12,5% entrante 1 di februari 2026. Puntonan principal Reservanan adecua a pesar di crecemento den credito; Te cu 26 di december 2025, reservanan a surpasa substancialmente e

www.bondia.com
news item

Banco Central di Aruba a mantene e reserva obligatorio pa banconan comercial na 12,5% entrante 1 di februari 2026

about 16 hours ago

Banco Central di Aruba (BCA) a dicidi durante e reunion di MPC di 15 di januari 2026 pa mantene e tasa di reserva obligatorio pa banconan comercial na 12,5% entrante 1 di februari 2026.

Puntonan principal

Reservanan adecua a pesar di crecemento den credito;

Te cu 26 di december 2025, reservanan a surpasa substancialmente e normanan cu BCA ta mantene, a pesar di un aumento den credito. Ademas, BCA ta anticipa cu e reservanan di divisa lo keda suficientemente adecua.

Un inflacion abao

Na november 2025, e inflacion midi na final di luna contra e mesun luna di e aña anterior a permanece na un nivel relativamente abao di -0,2%. Riba un promedio anual e inflacion a alcansa 0,1%.

Incertidumbre mundial economico

E incertidumbre mundial reinante, incluyendo un crecemento den tensionnan geopolitico, por impacta e reservanan di divisa y inflacion, cu por causa desviacionnan for di e proyeccionnan actual cu ta fungi como e punto di salida (“baseline”).

BCA ta monitor indicadornan monetario y economico di cerca y lo ahusta su posicion di maneho monetario ora ta necesario pa mantene e tasa fiho di e florin na e dollar Mericano.

news_item
Click to read more

ACF y Turtugaruba cu tips pa campistanan banda di lama

about 16 hours ago

En conexion cu Semana Santa y temporada di campamento, Bon Dia Aruba a acerca Turtugaruba pa algun tip riba con ta yuda protege naturalesa y specialmente e neishi di turtuganan. Turtugaruba, hunto cu Aruba Conservation Foundation, a crea un guia pa campistanan, cual Bon Dia Aruba por a obtene. Aki ta sigui algun tip riba

www.bondia.com
news item

ACF y Turtugaruba cu tips pa campistanan banda di lama

about 16 hours ago

En conexion cu Semana Santa y temporada di campamento, Bon Dia Aruba a acerca Turtugaruba pa algun tip riba con ta yuda protege naturalesa y specialmente e neishi di turtuganan. Turtugaruba, hunto cu Aruba Conservation Foundation, a crea un guia pa campistanan, cual Bon Dia Aruba por a obtene. Aki ta sigui algun tip riba con pa protege nos medio ambiente y percura cu bo famia ta campa di un manera responsable.

Aruba Conservation Foundation ta sugeri pa:

ACF ta recomenda pa usa sunblock cu tin solamente dos ingrediente activo, esta zinc oxide y titanium oxide, cual ta “reef-safe” y menos dañino pa bida marino. ACF ta agrega cu si e sunblock ta keda blanco riba bo cuero, esaki ta un bon indicacion.

Turtugaruba ta haci yamado pa protege nos turtuganan

Manera a menciona den nos edicion di ayera, di maart pa september, driekielnan lo subi canto di lama pa pone nan webo. Ta conoci cu e neishinan aki ta sumamente vulnerable, pues ta importante pa campistanan tene na cuenta cu mester mitiga daño y strobacion pa e turtuganan baby aki.

Turtugaruba ta informa cu tin cuatro especie di turtuga cu ta bishita Aruba. Tur cuater ta enfrentando menasa di extincion, pues ta rekeri atencion y cuido special. E driekiel (Leatherback Turtle) ta kisas esun mas conoci y mas visible pa comunidad ya cu nan sa pone neishi riba costa di Eagle Beach, entre otro.

E conocido driekel cu ta migra pa Aruba tur temporada (Leatherback Sea Turtle) ta pone mas o menos 115 webo tur biaha cu e subi canto. Un driekel por subi canto 6 pa 8 biaha cada temporada pa traha neishi. A calcula cu apenas 1 den 1000 baby lo sobrevivi te madurez, y p’esey ta particularmente importante pa minimisa strobacion den cercania di e neishinan.

Turtugaruba ta duna algun tips riba con pa anda rond di e turtuganan:

1. E fundacion ta haci apelacion pa limita uso di luz artificial, ya cu esaki ta afecta turtuganan pasobra nan ta keda desorienta.

2. No usa vehiculo riba santo blanco, y specialmente no den cercania di neishinan. Ta conoci cu uso di vehiculo riba beach ta prohibi y no ta solamente causa daño na e neishinan di turtuga, sino tambe ta afecta e calidad di santo y ta presenta un menasa pa adulto y muchanan chikito riba beach.

3. Manera ACF tambe a enfatisa, no laga sushi atras. Turtugaruba ta splica cu esaki por causa confusion pa e driekiel. E driekiel ta prefera come jellyfish, y por confundi un saco of cup di plastic pa esaki. Turtugaruba ta sugeri cu si ta posible, kita tur obheto for di beach prome cu bay drumi anochi.

Kico por haci ora ta mira un turtuga yegando canto?

Turtugaruba tambe a duna varios tip riba kico pa haci ora ta mira un turtuga yegando canto of ta poniendo webo.

1. Ta urgi pa tuma contacto inmediatamente cu e fundacion. Por yama via e hotline na 592-9393.

2. Por fabor tene un distancia di por lo menos 10 meter for di e animal, y limita movecion den cercania di e animal pa asina no distrae of spant’e.

3. No punta luz riba dje, y ta miho pa paga tur luz den vecindario.

4. No asisti e turtuga di ningun manera, como cu esaki por stroba su proceso natural pa pone webo y drenta back lama. E fundacion ta enfatisa cu no mester preocupa pa e animal, splicando cu si no strob’e, e por haya su caminda back pa lama sin problema. A agrega cu e proceso por tuma aproximadamente dos ora, pues no interumpi.

5. Si bo ta nota cu tin hopi hende riba beach, y specialmente cerca di e turtuga, avisa nan pa tene distancia di dje y comparti algun di e tipnan aki cu nan pa asina engrandece conscientisacion mas hopi posible.

Bon Dia Aruba ta desea tur famia un temporada di Semana Santa agradable, y ta recorda na nos lectornan pa sea responsable y yuda protege nos naturalesa durante e temporada druk aki.

Potret di Turtugaruba.

 

news_item
Click to read more

Aruba mas bien ta… Highvalue, high impact…

about 16 hours ago

Tur parti di mundo politica ta funciona entre otro via lema, consigna politico cu ta yamativo y ta promove un base electoral, pa corto o largo tempo, segun cu e exito logra. Nos pais no ta nada diferente den esey y nos tambe ta consumi un cierto cantidad di lema cu ta simboliza loke tal

www.bondia.com
news item

Aruba mas bien ta… Highvalue, high impact…

about 16 hours ago

Tur parti di mundo politica ta funciona entre otro via lema, consigna politico cu ta yamativo y ta promove un base electoral, pa corto o largo tempo, segun cu e exito logra. Nos pais no ta nada diferente den esey y nos tambe ta consumi un cierto cantidad di lema cu ta simboliza loke tal o cual partido kier promove. Nos tin tambe e lemanan ‘obligatorio’ cu practicamente tur partido ta apoya y usa, lamentablemente mas tanto sin exito den ehecucion. Lema manera ‘desaroyo sostenible’ y desaroyo duradero’ y, specialmente orienta riba turismo, ‘high value, low impact’, cu por scucha na tur momento, sin cu ta mira un profundizacion y mucho menos accion concreto den ehecucion, mas tanto faltando accion gubernamental.Pa atende e ultimo aki, un analisis mas di cerca lo resulta pronto den e descubrimento di un realidad contradictorio, cu no ta keda clarifica ni contradeci. Loke ta haci ta keda ripiti e lema incansablemente, sperando cu esey lo hiba na su realizacion. Sin embargo, bida no ta bay asina y mester duna claridad unda realmente nos ta para. Kico ta e caso? Laga nos cuminza cu puntra nos mes: kico ta ‘high value’? Nos ta comprende cu valor halto tin dos cara: un di e bendedor di servicio y un di e cliente. High value percibi pa e empresario no necesariamente ta ocasiona e mesun percepcion faborable di e cliente. E empresario, un hotel of otro forma di acomodacion, tin den su man e propio producto. Aki e tin e posibilidad di haci loke e ta desea, dentro di e limite cu inversion posible ta impone. E ta ‘bende’ su producto como ‘high value’, pero en berdad esey e ta? Den cierto sentido si y den otro: no. Laga nos splica. Cu nos tin bon y hasta sublime acomodacion aki, sin duda algun y merito na esun cu merece. Pero, den e totalidad di posibilidad den nos region nos acomodacion mas costoso ta cualifica automaticamente como ‘high value’? E contesta ta ‘no completamente’, pero pakico no? E mihor acomodacion na Aruba ta parcialmente ‘top’ na Aruba y den region. Den region tabatin e desaroyo den direccion di ‘niche market’ di valor halto, di unidad chikito, mas tanto cu playa priva y amenidad exclusivo. Esakinan ta e lugarnan elite, cu ta forma e top di e piramide di turismo di alto valor. Pa tur claridad, tin pais cu tin tanto turismo mas masivo di calidad bon te mediano, banda di resort exclusivo ‘top’ manera indica anteriormente.

Awor, e pregunta clave: unda Aruba ta posiciona? Aruba ta entre e destinonan grandi, cu tin mas di un miyon turista pa aña. Nan ta Cancun, Cuba, Jamaica, Republica Dominicana, Puerto Rico, Bahamas y Aruba. Den e club exclusivo aki Aruba ta esun mas chikito, cu Bahamas esun mas cerca cu mas di 400.000 habitante. Ademas Aruba no tin participacion den e negoshi di resortexclusivo, pasobra nos realidad, cu costa publico, salvo algun excepcion pa puerto y algun otro excepcion, ta diferente y no ta duna base pa tal tipo di actividad. Nos ta anto den e ‘top contendernan’ di turismo di masa y nos ta hopi bon den esey, manteniendo un prijs averahe considerable. Sin embargo, e lema ‘high value’ no ta significa automaticamente e cualificacion, sigur no di banda di e cliente.

‘Low impact’?

E aspecto di ‘low impact’, riba su mes ta un obhetivo honorable, pero nos politico y representantenan di e sector turistico no por djis tira e lema aki den laira y kere cu esey ta suficiente. Si nos por bisa cu na e parti di ‘high value’ nos ta mira punto positivo, esey no ta e caso ora ta papia di ‘low impact’, pasobra esey no ta existi. E problema fundamental ta cu, manera bisa anteriormente, e empresario mas tanto ta responsable pa su propio empresa, unda e por considera pa mehora loke e ta ofrece, pero fuera di su alcance ta loke ta toca na gobernacion pa actua. Aki tin hopi cos pa haci, si gobierno no kier logra solamente e ‘low impact’ den diferente sentido, sino tambe e metanan mas general di ‘desaroyo sostenible’ cu a bira parti indispensable di e repertorio di cualkier partido politico.

Laga nos limita nos aki na e impacto riba medio ambiente. Ora nos a move di 1 miyon bishitante pa aña pa 1,5 miyon turista, kico a tuma como medida di precaucion pa limita daño, por ehemplo riba naturaleza? Mitar miyon mas hende ta significa tanto auto mas, tanto ATV/UTV den mondi sin un reglamentacion cu merece e cualificacion ey pa e vehiculonan aki. Nos a mira algun medida pa ‘phase out’ vehiculo di gasolin y pasa pa vehiculo electrico, cu ta causa hopi menos boroto y gas dañino? No. Nos a mira algun reglamentacion di ruta, acompaña pa limitacion di huur ATV/UTV individual, pa limita daño na naturaleza, pasobra ta conoci cu aki tin e aventureronan cu ta kere cu nan ta haci nos un fabor ‘inventando’ ruta nobo den naturaleza?No, loke por mira ta cu e falta di supervision y sancion ta encurasha e tipo di comportamento aki.Ultimamente nos a cuminza mira tambe e impacto grandi cu turismo crucero tin riba cierto playanan, cu pronto lo perde nan certificacion como integrante di e lista di mihor beachnan na mundo. Y tur loke nos por mira ta politico cu ta tira culpa riba otro pa e falta di accion, cu ta exactamente nan falta di accion tempo cu nan tabata den gobierno. E problema ta cu solamente esun actualmente na poderpor actua…

 

news_item
Click to read more

Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo: Un yamado nacional pa inclusion y sosten

about 16 hours ago

Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo, observa anualmente riba 2 di april, ta sirbi como un momento importante pa refleha riba inclusion, comprension y sosten pa individuonan riba e spectrum di autismo. Na Aruba, e dia aki ta carga un significado creciente segun cu e conscientisacion ta aumenta y stakeholdernan den tur sector ta reconoce

www.bondia.com
news item

Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo: Un yamado nacional pa inclusion y sosten

about 16 hours ago

Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo, observa anualmente riba 2 di april, ta sirbi como un momento importante pa refleha riba inclusion, comprension y sosten pa individuonan riba e spectrum di autismo. Na Aruba, e dia aki ta carga un significado creciente segun cu e conscientisacion ta aumenta y stakeholdernan den tur sector ta reconoce tanto e progreso realisa como e retonan cu ta keda.

Autismo ta un spectrum cu ta afecta individuonan di diferente manera, influenciando comunicacion, comportacion y interaccion social. Como tal, inclusion significante ta rekeri mas cu conscientisacion so, e ta boga pa accion coordina, politica informa, y un sociedad compasivo dispuesto pa adapta y crece.

Ultimo añanan, Aruba a tuma pasonan importante pa reconoce autismo como un prioridad nacional dentro di enseñansa y desaroyo social. Scol, dunadornan di cuido di salud y gruponan di defensa a colabora mas y mas pa crea trayectonan pa sosten. Sinembargo, e realidad pa hopi famia ta keda compleho. Acceso na diagnostico trempan, servicio specialisa y sosten consistente ainda ta desigual, y nabega e recursonan disponibel por ta un reto. Pa muchanan riba e spectrum, intervencion trempan ta crucial, sinembargo retrasonan den identificacion y referencia hopi biaha ta nifica oportunidadnan perdi durante fasenan clave di desaroyo.

Un logro significativo den e esfuersonan continuo di Aruba a sucede recientemente. Dia 24 di maart ultimo Comision Nacional di Autismo a presenta e rapport “Stand van Zaken: Onderwijs en Inclusie op Aruba” na varios minister y stakeholders, resaltando retonan structural continuo den deteccion, diagnostico, referencia y sosten di autismo trempan. Mientras cu e sector di enseñansa ta mustra boluntad pa inclusion, scolnan ta enfatisa e necesidad pa condicionnan mas fuerte manera aumento di experticio profesional, sosten den klas, colaboracion multidisciplinario, y guianan mas cla. E rapport tambe ta señala cu envolvimento di mayornan ta esencial pero hopi biaha ta ser stroba pa falta di informacion, limitacion di tempo y flexibilidad limita di trabao. E rapport lo ta disponibel publicamente entrante 2 di april 2026, Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo.

E rapport aki ta subraya un realidad cu hopi famia na Aruba conoce caba: inclusion no ta simplemente pone muchanan den klasnan mainstream. Inclusion di berdad ta rekeri preparacion, recursonan y sosten continuo pa tanto studiante como educadornan. Hopi biaha maestronan ta den e liñanan di frente di inclusion, sinembargo hopi ta expresa e necesidad pa training mas specialisa y hermentnan practico pa sostene studiantenan cu necesidadnan di enseñansa diverso. Sin sosten adecua den klas, hasta e educadornan mas dedica por lucha pa cumpli cu e exigencianan di educacion inclusivo.

E enfasis riba colaboracion multidisciplinario ta particularmente importante. Autismo no ta existi den isolacion for di otro aspecto di bida di un mucha. Sosten efectivo hopi biaha ta encera coordinacion entre educador, psicologo, logopedista, ergoterapeuta y famianan. Ora e profesionalnan aki traha hunto, nan por crea un sistema di sosten mas holistico y consistente. Sinembargo, construi y mantene e colaboracion ey ta rekeri un cuadro di trabao cla, canalnan di comunicacion y inversion.

Envolvimento di mayornan ta un otro factor clave cu a subraya den e rapport. Mayornan hopi biaha ta e defensornan mas fuerte pa nan yiunan, y toch nan ta enfrenta nan propio bareranan. Acceso limita na informacion tocante autismo, combina cu orarionan di trabao exigente y insuficiente flexibilidad na lugar di trabao, por haci’e dificil pa mayornan participa completamente den desaroyo y educacion di nan yiu. Atende e bareranan aki ta esencial, no solamente pa e bienestar di e mucha pero tambe pa fortifica e sistema di sosten en general.

Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo na Aruba pues no ta solamente simbolico, e ta un yamado pa accion, y un invitacion na comunidad pa bay mas leu cu campañanan di conscientisacion y pa cambio real. Esaki ta inclui mehoracion di procesonan di screening trempan, reduccion di tempo di espera pa diagnosis, y garantisa cu sistemanan di referencia ta cla y eficiente. E ta nifica tambe inverti den formacion di maestro, amplia servicio di sosten dentro di scolnan, y crea ambientenan caminda tur studiante por prospera.

Mesun importante ta e rol di conscientisacion publico den reduccion di stigma. Mal concepcionnan tocante autismo por conduci na exclusion, mal comprondemento y oportunidadnan perdi pa individuonan riba e spectrum. Door di fomenta un cultura di aceptacion y respet, Aruba por crea un sociedad unda diferencianan no solamente ta ser reconoci pero balora. Campañanan di conscientisacion, eventonan di comunidad, y combersacionnan habri tur ta contribui na e cambio cultural aki.

Dunadornan di trabao y lugarnan di trabao tambe ta hunga un rol importante. Segun cu muchanan cu autismo ta crece bira adulto, oportunidadnan pa empleo significante ta bira crucial. Lugarnan di trabao inclusivo cu ta reconoce e forsa y potencial di individuonan riba e spectrum por haci un diferencia significante den nan calidad di bida. Flexibilidad, comprension y acomodacionnan rasonabel por habri portanan cu di otro manera lo por keda cera.

E discusion y acuerdonan cu a sigui e presentacion di e rapport di e Comision Nacional di Autismo ta ofrece un sentido di optimismo. Nan ta sugeri un compromiso comparti entre esunnan cu ta traha politica, educador y stakeholdernan pa atende e bareranan existente y construi un sistema mas inclusivo. Sinembargo, progreso lo depende di esfuerso continuo, responsabilidad y colaboracion den tur sector.

Mientras cu Aruba ta marca Dia Mundial di Conscientisacion di Autismo, e ta para na un crusada importante. E fundeshi pa cambio ta ser poni, pero e trayecto pa inclusion completo ta continuo. E no ta rekeri solamente politica y rapportnan, pero tambe accionnan di tur dia—dentro di klas, lugarnan di trabao y comunidadnan—cu ta refleha un compromiso genuino pa inclusion.

Finalmente, e meta ta cla: pa crea un sociedad caminda individuonan cu autismo ta ser sosteni, compronde y empodera pa alcansa nan potencial. E vision aki ta beneficia no solamente esnan riba e spectrum pero henter comunidad, inclusion ta enrikece sociedad door di brasa diversidad, fomenta empatia, y reconoce cu tur hende tin algo valioso pa contribui.

Dia Mundial di Conscientisacion Autismo ta recorda Aruba cu conscientisacion ta solamente e comienso. E trabao real ta sinta den converti e conscientisacion ey den accion, sigurando cu cada individuo, sin importa nan luga riba e spectrum, tin e oportunidad pa pertenece y tin exito.

 

news_item
Click to read more

Rapport riba bishita parlamentario Hulandes a subraya finanzas, economia y sostenibilidad na Aruba

about 16 hours ago

E rapport recientemente publica riba e bishita di trabou di e delegacion parlamentario Hulandes na Aruba ta cubri e resultadonan di e bishita ku a tuma luga na februari den cuadro di e Consulta Interparlamentario di Reino (IPKO), den cual Parlamento di e cuater paisnan dentro di Reino ta coopera. E rapport ta enfoca riba

www.bondia.com
news item

Rapport riba bishita parlamentario Hulandes a subraya finanzas, economia y sostenibilidad na Aruba

about 16 hours ago

E rapport recientemente publica riba e bishita di trabou di e delegacion parlamentario Hulandes na Aruba ta cubri e resultadonan di e bishita ku a tuma luga na februari den cuadro di e Consulta Interparlamentario di Reino (IPKO), den cual Parlamento di e cuater paisnan dentro di Reino ta coopera.

E rapport ta enfoca riba e situacion actual na Aruba y e cooperacion mas amplio den Reino. Temanan central ta inclui supervision financiero, desaroyo economico, sostenibilidad, y e necesidad pa haci economia menos dependiente di turismo. Durante e bishita, e delegacion, consistiendo di miembronan di tanto Eerste y Tweede Kamer, a hiba discusionnan cu representantenan di gobierno di Aruba, comunidad empresarial, y otro organisacionnan pa haya un bista actual y amplio di e retonan y oportunidadnan riba e isla.

Durante un briefing di Representacion di Hulanda na Aruba a trata e situacion social economico y e panorama politico. Banda di esaki a tira un bista pa dilanti riba posibel legislacion nobo pa loke ta trata supervision financiero, incluyendo e desaroyo di un Ley di Reino y e Ordenansa Nacional cu ta compaña esaki. Den e rapport ta identifica e materia aki como un area clave di enfoke pa futuro relacionnan administrativo y financiero dentro di Reino.

Durante discusionnan cu gobierno di Aruba, incluyendo prome minister Mike Eman y diferente minister, a trata diferente topico strategico. Por ehempel a trata e desaroyo di e debe nacional y finanzas publico, como tambe e rumbo economico mas amplio di Aruba. E enfasis aki tabata riba haya un balansa entre crecemento economico, sostenibilidad, y un reparticion husto di rikesa bao di e poblacion. Den e discusionnan tambe a inclui factornan internacional, manera e situacion geopolitico y e desaroyonan recien na Venezuela.

Un parti importante di e rapport ta dedica na e futuro di e refineria na San Nicolas. E ex pilar industrial aki di Aruba, un tempo un di e refinerianan mas grandi na mundo, awor ta severamente anticua y pa gran parti for di operacion. Gobierno di Aruba a anuncia su intencion pa desmantela e refineria por completo. Den e cuadro aki gobierno Hulandes a pone un suma di 50 miyon euro disponibel pa fortificacion di e red di coriente riba Aruba. Di acuerdo cu e rapport, plannan ta ser desaroya actualmente pa e remediacion di e sitio y actividadnan economico nobo potencial, incluyendo suministro y almacenamento di energia.

E transicion di energia ta un otro tema importante den e rapport. Durante un bishita na un compania di instalacion local activo den solar panels y instalacionnan electrico, a sali na cla cu varios obstaculo practico ta existi. Por ehempel, un red di coriente anticua, proceduranan largo di aprobacion pa instalacionnan nobo, y scarsedad di personal tecnicamente cualifica a keda subraya. Segun e partidonan envolvi, e obstaculonan aki ta frena e desaroyo mas aleu di energia sostenibel riba Aruba.

Adicionalmente, e rapport ta enfatisa e importancia di diversificacion economico. E delegacion a bishita, entre otro, e Centro di Excelencia di Cibersecurity, un compania relativamente nobo cu ta enfoca riba seguridad digital y servicio di IT. Iniciativanan di e tipo aki ta ser mira como un paso importante pa un economia mas diversifica cu ta menos dependiente di e sector turistico. Tambe a duna oportunidad na empresarionan hoben pa presenta nan proyectonan durante e bishita, cual, segun e relato, ta ilustra e potencial pa innovacion y empresario riba Aruba. Cu publicacion di e rapport aki, e delegacion Hulandes ta duna un bista actual y amplio di e desaroyonan na Aruba.

E bista y resultadonan di e bishita di trabou lo ser tuma na cuenta den mas consulta parlamentario dentro di Reino y por contribui na futuro trahamento di politica y cooperacion entre e paisnan envolvi.