De hoofdverdachte in de brute moord op Luz Divina Faña Paulino, A. Faña, is deze week op Aruba aangekomen, wat een belangrijke stap markeert in het onderzoek naar de moord die de gemeenschap heeft geschokt.

Twee rechercheurs uit Aruba zijn naar de Dominicaanse Republiek gereisd om de verdachte op te halen. Bij zijn aankomst op de luchthaven was het CEA aanwezig samen met de rechercheurs en de verdachte, die vervolgens werd overgebracht naar de rechercheafdeling in Wayaca.

De verdachte, een neef van het slachtoffer, was na het misdrijf uit Aruba gevlucht en in de Dominicaanse Republiek terechtgekomen. Op verzoek van Interpol Aruba werd een opsporingsactie gestart, wat ertoe leidde dat de verdachte zich bij de Dominicaanse autoriteiten heeft gemeld.

Het Openbaar Ministerie (OM) had eerder bevestigd dat, ondanks het ontbreken van een formeel uitleveringsverdrag tussen Aruba en de Dominicaanse Republiek, beide landen hebben samengewerkt om zijn terugkeer mogelijk te maken. De succesvolle uitlevering onderstreept de sterke samenwerking tussen de twee landen.

De zaak trok veel aandacht vanwege haar schokkende karakter. Luz Divina Faña Paulino werd dood aangetroffen in haar woning nadat collega’s contact hadden opgenomen met de autoriteiten, omdat zij bijna een maand niet op het werk was verschenen. Uit het onderzoek bleek dat zij meerdere malen was gestoken en dat haar lichaam was verstopt in een vriezer.

Het slachtoffer woonde al vele jaren op Aruba. Zij kwam op 17-jarige leeftijd naar het eiland en vestigde zich daar in 1991. Zij was eigenaar van haar eigen woning, met twee huurappartementen.

Nu de verdachte terug is op het eiland, wordt verwacht dat de autoriteiten het juridische proces zullen voortzetten. Hoewel er nog geen aanvullende details over de zaak zijn vrijgegeven, wordt de aankomst van de verdachte gezien als een cruciale stap in deze tragische zaak.

Verschillende burgers hebben recentelijk hun onvrede geuit over de manier waarop wegen op Aruba worden onderhouden. Zij stellen de vraag waarom sommige wegen meerdere keren onderhoud krijgen, terwijl andere wegen, die volgens hen al lange tijd in slechte staat verkeren, geen aandacht krijgen.

Volgens deze burgers zijn er situaties waarin bepaalde wegen meer dan één keer worden hersteld, terwijl andere wegen in verschillende wijken niet tijdig worden gerepareerd. Dit heeft binnen de gemeenschap de perceptie doen ontstaan dat het selectieproces niet duidelijk of niet eerlijk is.

Daarnaast hebben sommige burgers hun ongenoegen geuit over het feit dat tijdens het bezoek van Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander zichtbaar was dat de infrastructuur langs de routes die de koning aflegde snel werd onderhouden. Volgens hen staat dit in contrast met wegen in verschillende wijken die al lange tijd wachten op herstel.

Bon Dia Aruba heeft contact opgenomen met het Departamento di Obra Publico (DOW) om meer duidelijkheid te krijgen over het proces dat bepaalt welke wegen als eerste worden hersteld of geasfalteerd, of er sprake is van prioriteiten en hoe wordt besloten tussen het vullen van gaten of een volledige herstelling van een weg.

In een reactie bevestigde een vertegenwoordiger van DOW dat hoofdwegen prioriteit krijgen in het onderhoudsproces. Daarbij werden onder meer belangrijke routes zoals de weg naar de luchthaven, L.G. Smith Boulevard en het hotelgebied genoemd als voorbeelden van wegen die als eerste aandacht krijgen.

Wat betreft het repareren van gaten gaf DOW aan dat dit op elk moment kan plaatsvinden, afhankelijk van de beschikbaarheid van materialen zoals asfalt. Volgens hen is er geen vast moment hiervoor, maar wordt de beslissing genomen op basis van praktische omstandigheden en beschikbaarheid.

Voor de volledige asfaltering van een weg gaf DOW aan dat verschillende factoren worden meegenomen. Hierbij gaat het onder andere om het type weg, de huidige staat van het wegdek, de frequentie van eerdere reparaties, de leeftijd van het asfalt en de geografische spreiding.

Hoewel DOW stelt dat er duidelijke criteria bestaan om prioriteiten te bepalen, blijven veel burgers erop aandringen dat er wegen in kritieke staat zijn die dringend aandacht vereisen. Zij benadrukken dat, naast planning en technische criteria, er een directe noodzaak bestaat om situaties aan te pakken die een risico kunnen vormen voor bestuurders en voetgangers. Voor hen ligt de kernvraag niet alleen in hoe wordt bepaald welke wegen worden hersteld, maar ook in het tempo van de werkzaamheden, dat volgens hen moet worden verhoogd om verdere schade, ongevallen en frustratie binnen de gemeenschap te voorkomen.

(AFP) – Oposicion Venezolano diabierna a haci un yamado pa eleccion presidencial, notando cu e periodo legal di 90 dia pa organisa un voto pa reemplasa ex-lider Nicolas Maduro a caduca.

Den un declaracion, partido Vente di lider di oposicion Maria Corina Machado a bisa cu, cu Maduro ausente di e pais desde su captura pa forsanan Mericano den un accion dia 3 di januari, “mester convoca eleccion presidencial dentro di 30 dia di e declaracion aki.”

Ex-vice-presidente di Maduro, Delcy Rodriguez a keda huramenta como presidente interino dia 5 di januari, dos dia despues cu e lider socialista di hopi tempo, Maduro a keda transporta pafo di Venezuela pa forsanan Mericano pa enfrenta huicio na New York.

El a aparece den corte dos biaha desde e tempo ey pa responde pa acusacion di trafico di droga.

Constitucion Venezolano ta bisa cu “ausencia temporal di e presidente di e republica lo keda yena pa e vice-presidente ehecutivo pa hasta 90 dia, extendible pa decision di Asamblea Nacional pa 90 dia adicional.”

“Si un ausencia temporal dura mas cu 90 dia consecutivo, Asamblea Nacional lo dicidi cu voto di mayoria di su miembronan si mester consider’e un ausencia permanente,” segun Articulo 234 di Constitucion, cita pa Vente.

Vente a bisa cu “henter e pais y comunidad democratico internacional sa y por duna fe di” ausencia completo di Maduro for di poder.

E movida ta yega un dia despues cu manifestantenan exigiendo aumento di salario a enfrenta polis den centro di Caracas, den un señal cu e miedo cu tabata plega sociedad Venezolano bao Maduro a cuminsa baha.

Pa diabierna, 97 dia a pasa desde cu e lider autoritario di Venezuela pa 12 aña a keda captura pa forsanan special Mericano na un compleho militar na Caracas, hunto cu su esposa, Cilia Flores.

Caracas ta bisa cu alrededor di 100 persona a ser mata den e accion cu a precede su captura y e combate entre forsanan Mericano y team di seguridad di Maduro.

Parlamento Venezolano, cu tin un mayoria pro-gobierno, ainda no a discuti e convocacion di eleccion nobo.

Te awo, su enfoke ta riba reverti control estatal riba economia pa habri caminda pa mas inversion stranhero den sectornan critico di petroleo y mineria.

E reformanan ta un exigencia clave di Merca, cu ta contento di permiti circulo interno di Maduro retene poder tanten cu habri acceso na petroleo y reduci represion estatal.

Stabilidad prome

Rodriguez a bisa NBC News mita di februari cu e ta comprometi pa tene eleccion liber y husto, pero cu e momento lo keda dicidi como parti di un “dialogo politico.”

Maduro ta acusa di horta e ultimo eleccion presidencial na juli 2024.

Conteo di oposicion e tempo aya a mustra cu candidato di Machado, Edmundo Gonzalez Urrutia, a gana cu un margen grandi.

Conseho Nacional Electoral (CNE) a proclama Maduro ganador sin duna un splicacion detaya di voto, generando protesta masivo cu a keda reprimi cu man duro.

Partidonan di oposicion a exigi cambio den liderazgo di CNE, cu ta acusa di haci e kier di chavismo, e movemento politico funda pa e socialista fayecido, Hugo Chavez, kende tabata presidente di 1999 te 2013.

Den e edicion aki di nos columna tocante nos Papiamento, pa cuminza atencion pa palabra nobo. Esakinan ta yega na nos via noticia internacional unda ta trata por ehemplo di asunto tecnico pa cual na Papiamento nos no a desaroya un vocabulario asina extenso ainda. Un ehemplo for di e mundo di petroleo. Den e caso di e crudo ultra-pisa di Orinoco ta referi na e necesidad di ‘diluyente’ pa por haci e crudo pisa aki, cu ta casi asfalt, mas liquido pa por transporta esaki via tuberia. E verbo corespondiente ta ‘dilui’ (Spaño: diluir). Ambos palabra no ta den nos Vocabulario oficial ainda. E proceso cu e diluyente ta causa, ora mezcla esaki cu e materia concerni, ta cu e ‘viscosidad’ di e materia ta disminui; otro palabra cu no ta conoci den nos Vocabulario, pero cu traductornan oficial sin duda algun lo a topa caba den nan trabao.

Loke nos no ta usando – ainda – ta e adhetivo ‘viscoso’ pero no ta exclui cu esaki na cierto momento por bira algo comun. Esaki ta parce nos un bon momento pa splica loke ta sucediendo den desaroyo di nos idioma desde inicio. Den un idioma crioyo manera esun di nos cada vez nos por mira e fenomeno cu un cierto palabra, mas tanto un verbo o sustantivo, ta penetra den nos idioma, anteriormente principalmente via comunicacion oral, pero awendia hopi mas via palabra skirbi. Esaki naturalmente ta relaciona cu e hecho cu awor casi tur hende, den nos comunidad anto, sa lesa y skirbi y ta absorbe mas conocimento via texto. Cu esaki naturalmente e palabra papia no a desaparece, pasobra nos ta comunica y ta mira video di tur tipo cu ta trece nos cierto vocabulario y con pa pronuncia palabra na diferente idioma. Loke ta algo particular di nos tipo di idioma ta cu nos no ta ‘hereda’ di biaha tur e otro palabranan di mesun ‘famia’, pero den transcurso di tempo, segun ta necesario, e otronan ta bin aden. Pa keda na e ehemplo usa aki, awor nos ta papia di ‘diluyente’ pero no di ‘dilui’, ainda. Talvez, ora nos yega asina leu cu nos mester di e palabra ey, e ta bira parti di nos idioma, segun cu ta haci uso di esey.

‘Viscosidad’ ta un palabra conoci, banda di Spaño, tambe den Hulandes y Ingles (viscositeit, viscosity). Kico ‘viscosidad’ ta? E estado di un liquido cu ta asina ‘diki’ o manera nos sa bisa tambe: asina ‘stropi’ cu e no ta core manera awa. Por cierto Hulandes conoce un palabra similar pa esaki: ‘stroperigheid’ y ‘stroperig’.

Pa nos keda den mesun ambiente, di industria petrolero cu den pasado a contribui enormemente na nos Papiamento, un palabra bon conoci aki tambe: ‘crudo’ como termino pa indica e forma original di petroleo, anterior na e proceso di refinacion. Pakico e referencia aki? Pasobra di mesun origen nos tin e palabra ‘curu’, cu nos conoce probablemente un par di siglo caba. Nos ‘curu’ tin e cambio tipico di e idioma crioyo cu ta duna e palabra su toque special. Esey no ta implica cu e palabranan ta intercambiable. No por bisa cu ‘crudo’ na Papiamento ta ‘curu’ pasobra cada un tin su propio contenido; ‘crudo’ den e contexto aki ta un sustantivo, originalmente un adhetivo, unda ta papia di ‘petroleo crudo’, cu a bira ‘crudo’ como sustantivo tipico den e terminologia di industria petrolero. Di mesun manera na Ingles tambe ta usa ambos forma banda di otro: ‘crude oil’ y ‘crude’. En cambio nos ‘curu’ semper a keda e unico adhetivo cu nos conoce.

Pa nos conclui tambe den e mesun ambiente industrial, algo di e desaroyonan mas reciente. Den e caso di Venezuela a surgi e termino ‘upgrader’ pa e instalacion unda ta mehora e crudo di Orinoco, sacando cierto material manera awa, lodo y piedra for di e crudo. Tambe ta mezcla esaki cu otro tipo di crudo pa yega na e ‘viscosidad’ desea. Na Spaño tabata conoci caba un instalacion cu yama ‘mejorador’, entre otro den proceso – -industrial – di traha pan. Ta usa esaki tambe pa e instalacion di mehoracion di crudo, pero aki nos ta usando e ‘upgrader’ cu ta indica mas claramente di kico ta papiando.

Aruba Tourism Authority (A.T.A.) ta reafirma su compromiso cu un destinacion sigur, atractivo y di calidad pa residente y bishitante, mediante su apoyo na e Downtown Oranjestad Security & Safety Initiative.

Centro di Oranjestad ta e curason historico y comercial di Aruba. Inversion den seguridad y proteccion den e area aki ta esencial pa sostene revitalisacion den centro, apoya economia local y mantene Aruba su reputacion como un destinacion sigur y atractivo. E sistema di camara y speaker (public-address system) ta yuda cu prevencion di incidente, intervencion mas lihe ora tin situacion critico y ta contribui na comunicacion efectivo cu publico ora ta necesario.

Pa A.T.A., seguridad den area publico ta un elemento esencial pa e experiencia total di destinacion Aruba. Un centro sigur ta contribui no solamente na bienestar di residente, pero tambe na confiansa di bishitante. A.T.A. a brinda apoyo na e iniciativa aki resultando den provision di e material y instalacion.

Tocante Downtown Oranjestad Security & Safety Initiative

E iniciativa a wordo lidera pa Oranjestad Business Improvement Zone (OBIZ), den colaboracion cu A.T.A. y Gobierno di Aruba. Recientemente a completa e implementacion di e sistema nobo di camara di seguridad y speaker (public-address system) na varios punto strategico den centro di Oranjestad.

E proyecto a wordo ehecuta pa Prorisk Security Management N.V., tambe conoci como Bossi Security, den estrecha colaboracion cu negoshi y comerciantenan di centro di Oranjestad. E sistema ta inclui 41 camara di seguridad nobo, 10 speaker publico conecta na red y integracion cu infrastructura existente. Tur e sistema ta conecta cu un Monitoring Center cu ta funciona 24 ora pa dia, 7 dia pa siman.

E iniciativa a wordo implementa den cooperacion cu Cuerpo Policial Aruba (KPA), cu ta aprecia e contribucion positivo na reforsamento di seguridad y proteccion den e centro di Oranjestad.

Cu su apoyo na e iniciativa aki, A.T.A. ta sigui traha activamente cu partnernan publico y priva pa eleva calidad di bida, reforsa seguridad di destinacion y sigura cu Aruba ta permanece un luga unda seguridad y hospitalidad ta bay man den man.