Ons electoraal systeem heeft zo zijn gebreken en deze ter discussie stellen is niet het probleem. Iets in positieve zin veranderen blijkt heel wat moeilijker. Daar zijn ook redenen voor: in zoveel jaren van politieke praktijk is iets ontstaan wat we zelden terugvinden in het wetenschappelijke werk op dit gebied: de macht van een netwerk van politieke invloed, dat een obstakel is voor nieuwe partijen om hun eigen basis onder de bevolking te scheppen. Hetgeen de studie, waarvan een uitgebreid verslag in onze editie van 05 november jl., naar voren brengt is de realiteit van de nadelen voor een kleine partij in ons huidige kiessysteem. Hierin moet een partij minimaal één keer voldoen aan de norm van de kiesdeler, het totaal aantal stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels (21). Dit creëert inderdaad de situatie waarin een partij niet dit minimum haalt maar op gegeven moment in de verdeling van de restzetels een hogere score aan stemmen haalt dan de resterende stemmen van de partijen die wel kunnen deelnemen aan de verdeling van de restzetels. Dit wordt altijd naar voren gebracht als een onrechtvaardigheid, van de zijde van de verliezers, terwijl de winnaars logischerwijze, met sarcastische ondertoon of niet, wijzen op de verkiezingsregels van ons systeem dat geërfd is van een veel groter land waar hetzelfde systeem in de praktijk een andere uitwerking heeft.

Bij het signaleren hiervan is een eerste vraag: is er een noodzaak tot aanpassing van ons systeem, zodat een groter deel van het electoraat ook daadwerkelijk vertegenwoordiging in het parlement krijgt? Het antwoord hangt af van degene aan wie de vraag is gesteld. Ja, voor degenen die de wijziging voorstaan en een meer diverse, en naar hun mening ook meer gerechtvaardigde, vertegenwoordiging in het parlement willen zien. Nee, voor diegenen die vinden dat, zoals ons huidige systeem luidt, dat men niet een te zeer gefragmenteerd parlement moet toestaan, wat effectief regeren moeilijker zou maken. Uiteindelijk blijft het een kwestie van een keuze voor het huidige, meer restrictieve systeem, of de weg openen naar een systeem dat meer opties biedt voor kleine partijen.

Bovendien is het huidige systeem van zetelverdeling niet het enige probleem waarmee kleine partijen worstelen. Hier komen we dan uit bij het andere belangrijke aspect van onze politieke realiteit, de gestructureerde macht van de grote partijen die zij in meer dan vijftig jaar hebben opgebouwd: een basis van loyaliteit en steun in alle districten, die al meer dan drie generaties overspant. De aanwezigheid gedurende zoveel jaren heeft ook gezorgd voor de financiële basis om effectief campagne te kunnen voeren, niet te vergelijken met de kleine en nieuwe partijen die hun weg nog moeten zoeken. Dit is geen uniek probleem in ons systeem; het is een levensgrote realiteit waar ook ter wereld. Bij ons is de feitelijke situatie dat geen enkel kabinet ooit is gevormd zonder de betrokkenheid van een van de twee grote partijen. Dit is niet het enige nadeel voor nieuwe partijen die altijd bij nul moeten beginnen. De sympathie voor de ideeën van de nieuwe partij zal er wel zijn maar van de andere kant krijg je dan toch weer de praktische vraag van velen van ons: wat heb je te bieden? De enige partijen die kunnen laten zien dat ze in het recente verleden een zekere capaciteit hebben om politieke en ambtelijke carrières te bieden, naast contracten voor ondernemers die kunnen bijdragen aan de verkiezingskas en andere kleinere gunsten via het ambtelijk apparaat dat zij beheersen. Men kan deze realiteit als iets verwerpelijks beschouwen of niet, dat is hier niet ter sprake. Maar het blijft aanwezig in het denken van mensen die deze ervaring hebben meegekregen, binnen de familiekring of elders, dat de nieuwe partijen maar korte tijd iets te bieden hebben maar op den duur verdwijnen, onder andere vanwege het gebrek aan middelen, menselijke en financiële, waardoor de keuze weer beperkt blijft tot de twee grote partijen… als je een van de eerder vermelde gunsten wenst.

We moeten ook het wetgevingsaspect bespreken. Het klopt dat we aan de slag zijn met een electoraal concept dat we van Nederland hebben geërfd, dat in een klein territorium als het onze anders uitwerkt, waardoor het criterium van optimale vertegenwoordiging niet bepaald een dienst wordt bewezen. Het probleem is echter: hoe dit te wijzigen, als die verandering vooral afhangt van de twee grote partijen die het meest profiteren van het systeem zoals het nu is? Geen enkele politicus van een kleine partij zal de grote partijen ervan overtuigen dat het beter is om een restzetel naar zijn partij te laten gaan, waarmee men ook een nadeel oploopt in de concurrentie met de andere grote rivaal. Er is geen genie nodig om te begrijpen dat dit niet gaat gebeuren. Wetgeving is allang niet meer afhankelijk van regels die gekopieerd zijn van het koloniale moederland, maar is nu en in de toekomst afhankelijk van de lokale politieke macht, zoals die verdeeld is.

Brengt het voorgaande ons dan tot de conclusie dat er voorlopig geen wijziging komt in ons kiessysteem? Hoogstwaarschijnlijk niet, maar ook vanwege een andere reden die men niet zomaar tegenkomt. We kunnen ons voorstellen dat in een bepaald land absoluut slecht bestuur kan leiden tot de opkomst van een andere politieke kracht die erin slaagt in invloed en volkssteun toe te groeien naar het niveau van de partijen die tot op dat moment de lakens uitdelen. Zou dat bij ons ook het geval zijn? Nee, want als autonoom gebied binnen het Koninkrijk is er een niveau van toezicht dat verantwoordelijk is voor deugdelijk bestuur, waanneer ons lokale bestuur faalt. We belanden niet zo snel in een explosieve situatie waarin de weg wordt geopend voor veranderingen van betekenis. Wat is dit dan uiteindelijk: bescherming van de burger, of ook ‘bescherming’ van de politieke partij? Dat mag eenieder voor zichzelf beslissen…

LJMADURO – 06-NOV-2026

Een verpletterende overwinning voor de Democratische partij en een nederlaag voor president Trump en zijn Republikeinse partij, deze gebeurtenis hield deze week de hele wereld bezig. De gevolgen van dit electoraal resultaat, met een forse Democratische meerderheid in beide kamers van het Congres zal zeker van invloed zijn op de beperkte marges die de regering-Trump in de resterende twee jaar zal hebben. Maar er moet ook rekening worden gehouden met de aanzienlijke uitvoerende macht in handen van welke VS-president ook waardoor Trump kan proberen zijn beleid voort te zetten, dat een ramp voor het land heeft betekend.

Wellicht werd in het algemeen op een nederlaag voor Trump gerekend maar niet van de omvang zoals nu gebleken is. De signalen dat een reactie van de kiezers onderweg was waren er gewoon en het waren heel wat: een handelsoorlog op basis van importheffingen met praktisch de hele wereld, in het bijzonder met de traditionele bondgenoten en met als gevolg dat de burger de prijsstijgingen mocht betalen. Intussen heeft men gedurende bijna twee jaar vrijwel niets gezien van de hernieuwde vestiging van industrieën op basis van de aantrekkelijkheid die zou worden geschapen door de geheven importtarieven. Daarna kwam de oorlog met Iran en dat terwijl Trump de verkiezingsbelofte had gedaan om “geen oneindige oorlogen” te voeren, iets waarvan hij zijn voorgangers betichtte. Zijn belofte om migranten te deporteren werd wel bewaarheid, hetgeen vooral het Latijns-Amerikaanse bevolkingsdeel zwaar heeft geraakt. Een deel ervan had in 2024 Trump gesteund met de gedachte dat hij ‘die andere Latino’s’ zou aanpakken en uitwijzen. Wat zij over zich heen kregen waren de geweldsexcessen van ICE bij het oppakken en deporteren van mensen uit hun gemeenschap. Dit heeft voor een belangrijk deel het einde van de politieke binding met Trump betekend. De oorlog met Iran betekende een mondiale beperking van de beschikbaarheid van vooral aardolie en olieproducten, hetgeen tot nu toe nog steeds het belangrijkste probleem is waarvoor een oplossing moet komen, ook voor de Amerikaanse economie die te maken heeft met stijgende inflatie die zowat elke sector treft. En terwijl het land werd geconfronteerd met de desastreuze gevolgen van Trump’s beleid werden nepotisme en corruptie van Trump, zijn familie en naaste kring van vertrouwelingen open en bloot voor de hele wereld bedreven. Gezien dit alles is het eigenlijk niet vreemd dat er een reactie vanuit de kiezer zou komen. Maar, zijn de commentaren die zijn geuit door media die aan de Democratische partij zijn gelieerd, dat het mogelijk zou moeten zijn om het land in twee jaar tijd te ‘normaliseren’, realistisch te noemen? Er zijn heel wat tekenen te ontdekken die in een andere richting wijzen. Bijvoorbeeld, dat het ‘fenomeen Trump’ niet iets geïsoleerds is, maar rust op een basis van ultrafanatiek conservatisme, geworteld in de gedachte dat het blanke deel van de bevolking de enige echte erfgenamen zijn van de republiek, die dit jaar het 250-jarig bestaan heeft gevierd. Als Trump zich erbij neerlegt dat in 2028 een einde komt aan zijn koninkrijk, wat nog niet gegarandeerd lijkt, zal daarmee geen einde komen aan de onvrede onder de groep waartoe hij behoort en die nog decennialang voor problemen kan blijven zorgen. Een goede aanwijzing voor deze mogelijk negatieve ontwikkeling vinden we terug in de houding van bondgenoten zoals Canada en Europa, maar ook andere zoals Australië, Japan en Zuid-Korea. Iedereen blijkt zich goed te realiseren dat zelfs een Democratische regering in 2028 geen garantie zal zijn om terug te kunnen keren naar de ‘normale’ situatie van twee jaar geleden. Dit heeft ook zijn positieve kanten want de Europese landen en Canada zijn goed op weg een samenwerking te scheppen, o.a. op het gebied van defensie, telecommunicatie met een eigen digitaal systeem, inclusief een eigen beleid op het gebied van AI, om niet meer afhankelijk te zijn van de grote Amerikaanse techbedrijven. Zo zijn er ook ontwikkelingen op het gebied van financiële zaken, met het in leven roepen van internationale betaalsystemen die niet afhankelijk zijn van MasterCard en Visa. Het (begin van) een Europees betaalsysteem, Wero, is in Europa al operationeel, maar zal ook uitgebreid worden naar de rest van de wereld. Al deze ontwikkelingen betekenen niet dat er geen economische relaties met de VS meer zullen zijn, maar de gewoonte om altijd eerst met Washington te ‘checken’ of men akkoord is, die is er niet meer. Wellicht zullen Canada en de Europese landen ooit Trump dankbaar zijn, omdat zijn agressieve en onbeschofte houding iedereen heeft doen beseffen dat de wereld anders moet worden georganiseerd.

Echter, belangrijk blijft wat Trump zelf op dit moment gaat doen, zowel in eigen land als op het internationale vlak. Het belangrijkste probleem is het conflict met Iran, dat op geen enkele wijze militair tot een oplossing kan worden gebracht, tenzij men een invasie begint met honderdduizenden troepen, die de VS nu gewoon niet heeft. Het is vrijwel onmogelijk om de zaak te klaren zonder dat de regering-Trump minstens enkele concessies aan Iran doet om de vrije doorgang in de Straat van Hormuz te herstellen. Het goede nieuws is dat Trump, naast de internationale druk, nu ook vanuit het Congres onder druk zal worden gezet om de oorlog aan de onderhandelingstafel te beëindigen. Maar hiervoor zijn geen garanties want Trump heeft de uitvoerende macht nog stevig in handen. Wetgeving van Democratische kant kan makkelijk in een openlijke oorlog belanden als Trump gebruik gaat maken van zijn vetorecht, terwijl hij ook volhardt in het regeren via uitvoeringsdecreten. Deze situatie houdt ook risico’s in voor de Democraten: zij kunnen in het Congres wetgeving gedaan krijgen die vervolgens door Trump wordt geblokkeerd. Als men uiteindelijk er niet in slaagt de belangrijkste problemen op te lossen waar de burger mee zit, zoals de inflatie, vooral met betrekking tot voeding en brandstof, maar ook de woningnood en betaalbare medische verzekering, dan kunnen ook zij in 2028 problemen ondervinden bij de presidentsverkiezingen. Regering en Congres zijn veroordeeld tot het zoeken naar oplossingen via onderhandelingen.

LJMADURO – 04-NOV-2026

Deze regering heeft kennelijk heel wat plannen; dat is goed als het maar waar is. Maar als je navraag gaat doen dan blijkt al gauw dat het plan zoiets is als de huidige Amerikaanse president in de verkiezingscampagne van 2024 noemde, toen gevraagd werd naar zijn plan (voor de gezondheidszorg). Hij gaf toe dat het geen plan was, maar slechts het “concept voor een plan”. Na bijna twee jaar van een nieuwe regering in ons land gaan we op zoek naar de thema’s in het regeerprogramma 2025 – 2028. Deze kunnen geen plan genoemd worden, eigenlijk is het meer een lijst van (goede) voornemens. Daar is in principe niets mis mee, maar wanneer kunnen we nu echte plannen zien die vervolgens tot uitvoering worden gebracht? Wellicht zijn er lezers die vinden dat onze stellingname enigszins gechargeerd is, maar laten we dan enkele thema’s erbij pakken om te kijken of het enkel ‘concepten’ zijn of echte uitvoerbare plannen.

Neem bijvoorbeeld de kwestie van de schaarste op de woningmarkt. Bij meerdere gelegenheid hebben we naar voren gebracht dat het belangrijkste probleem niet de schaarste is voor degenen die een woning kunnen kopen of (laten) bouwen. Het echte probleem is voor de grote meerderheid die financieel gezien nooit het doel van een eigen huis zullen bereiken. Wat wel de aandacht heeft gekregen is een woningbouwproject van koopwoningen waarvoor ook nog een aanslag moet worden gepleegd op natuurgebied. Maar heeft hetzelfde eerder vermelde regeerprogramma het niet over “het beschermen van de grond tegen excessief commercieel of recreatief gebruik”? Dit naast de gewoonlijke beloften over bescherming van natuur en milieu? In een ander deel van het regeerprogramma gaat het ook over huisvesting, bijvoorbeeld waar gesproken wordt over de intentie om de rehabilitatie van San Nicolas en Oranjestad aan te pakken. Maar er is geen specifieke vermelding van woningen voor degenen die afhankelijk zijn van de overheid, die initiatieven moet ontplooien in de richting van de daadwerkelijke bouw, in plaats van zich te beperken tot de rol van het aanwijzen waar anderen aan de slag kunnen. De zaak wordt nog onlogischer als we kennisnemen van het Nationale Plan voor de Transformatie van het Toerisme voor de komende jaren, dat gebaseerd blijkt op een hoofddoel: de forse groei van het aantal verblijfstoeristen in de komende jaren. Uiteraard kunnen we rekenen op de gebruikelijke opmerking dat men streeft naar ‘kwaliteit’ in de sector, maar dat lijkt iets wat steeds tegenstrijdiger aan het worden is; we komen ongetwijfeld bij het punt uit waar kwaliteit en kwantiteit niet meer samengaan in ons massatoerisme, want dat is wat we hebben…

Bovendien betekent dit dat meer werkgelegenheid wordt geschapen die noodzakelijkerwijs de aanvoer van arbeid uit het buitenland inhoudt, waarmee de druk vanuit de bevolking op het huidige woningbestand nog groter wordt, maar zo ver is het plan nog niet gevorderd… We kunnen ook wel begrijpen waarom dat zo is; het lijkt erop dat de overheid nog steeds denkt in termen van ‘voorwaardenscheppend bezigzijn’, het creëren van de condities zodat anderen komen investeren en geld verdienen. Daar is ook niets mis mee; er zijn heel wat terreinen waarop bij voorkeur het privékapitaal het werk doet. Maar als het gaat over de woningnood voor het overgrote deel van de bevolking, dan is het ondenkbaar dat de overheid geen initiatief neemt en met concrete plannen komt en niet uitsluitend komt met een concept van een plan, wat we overigens ook nog niet hebben gezien…

Er is een ander ‘plan’ dat geduldig wacht op definitieve vaststelling en uitvoering: de afvalwaterzuivering. De vorige regering heeft zowat een eeuwigheid over gedaan om de kwestie niet op te lossen en heeft de tijd besteed aan het oprichten van de maatschappij die het werk moet gaan doen. Nu blijkt dat men eerst moet gaan evalueren of de installaties bij Bubali, wellicht gedeeltelijk, naar Parkietenbos moeten worden verplaatst. In ieder geval iets wat nader bestudeerd moet worden, want welke verantwoordelijke overheid gaat in grote haast iets doen, zonder alle details goed te plannen, nietwaar? Dat is inderdaad noodzakelijk, als men maar bedenkt dat niet gewacht kan worden tot de nog grotere toevloed aan toeristen, die wel ‘goed gepland’ is, een ramp veroorzaakt zoals Barbados in 2018 heeft meegemaakt, toen de afvoerleidingen van afvalwater van de hotels naar de waterzuivering waren gesprongen.

Vervolgens gaan we onszelf hier enigszins tegenspreken, want het is van belang te signaleren dat er plannen bestaan die zeker niet tot een concept beperkt blijven. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer het gaat om nieuwe hotels. Daar kunnen we vaststellen dat de burger met het ‘plan’ wordt geconfronteerd wanneer het onmogelijk is het plan nog tegen te houden, om welke reden dan ook. Op zo’n moment heeft een studie over de milieuaspecten al plaats gevonden, geheel geschreven volgens de wensen van degene die de studie betaalt. De kernvraag, heel strategisch in de hele aangelegenheid, heeft dan geen enkele zin meer: hebben we eigenlijk meer hotels nodig? Die vraag is bij de ‘professionele planning’ niet meegenomen, die ongetwijfeld tevoren heeft plaatsgevonden, ver van het publieke oog, daarmee vervelende vragen voorkomend. Nog erger, als we dit goed overdenken blijkt dan dat we in onze heilige onschuld terecht zijn gekomen bij de traditionele modus operandi van onze regeringen, ongeacht van welke kleur? Klaarblijkelijk zijn er twee soorten plannen: de plannen die het belangrijkste en het urgentste zijn voor de bevolking, die eeuwig in het stadium van het ‘concept’ blijven steken en anderzijds de projecten waarvan de regering vindt dat die koste wat kost door moeten gaan en die dus kant en klaar het daglicht zien, waarbij als een soort toegift ons het ‘recht’ wordt verleend nog iets te zeggen. Er moest een rechtszaak aan te pas komen voordat opeens de regering ‘bezig’ bleek te zijn met een plan om het probleem van de overlast van de terreinvoertuigen (ATV/UTV) aan te pakken. Was dat al die tijd ook niet meer dan een ‘concept’…?

LJMADURO – 02-NOV-2026

(NLTimes) – Coordinador Nacional pa Seguridad y Lucha contra Terorismo di Hulanda (NCTV) a adverti cu hackernan ta haciendo uzo cada bes mas di inteligencia artificial (AI) pa ehecuta atakenan cibernetico di manera mas lihe, riba escala mas grandi y cu mas eficiencia.

Director di NCTV, Marc Kuipers, ta urgi lidernan di empresa pa fortalece nan medidanan di seguridad cibernetico sin tardansa. Segun Kuipers, inteligencia artificial ta acelerando e menasa di atakenan cibernetico y ta necesario pa tuma accion inmediatamente.

Desde basta tempo caba, hackernan ta uza inteligencia artificial pa yuda prepara atakenan cibernetico, incluyendo identificacion di blanco y creacion di emailnan fraudulento, conoci como phishing. Sinembargo, segun NCTV, actualmente inteligencia artificial ta ser uza tambe pa ehecuta e atakenan mes. AI por ser uza pa desaroya programa malicioso mas lihe, mientras cu e tecnologia ta skirbi y mehora e software cu ta ser uza pa causa daño. Ademas, un programa malicioso por conecta cu un modelo di inteligencia artificial durante un atake, pa ricibi instruccion of modifica su mesun codigo.

NCTV ta describi un desbalansa creciente entre e menasa cu ta aumentando y e capacidad limita di Hulanda pa defende su mes. Segun e instancia, esaki ta representa un riesgo serio pa seguridad nacional. E pais ta enfrenta un riesgo cada bes mas grandi di robo digital, sabotahe y spionahe. NCTV ta indica cu ya no ta cuestion si Hulanda lo enfrenta un atake cibernetico grandi cu por causa interupcion serio, sino ki ora esaki lo sucede.

E informe ta documenta decenas di incidente cibernetico cu a sucede rond mundo desde augustus 2025. Entre nan tin e robo di datonan na e compania di telecomunicacion Hulandes Odido y e hacking di camaranan door di Rusia na rutanan cu ta ser uza pa transporte militar.

NCTV ta señala cu tanto gruponan criminal como actor estatal ta sucediendo cada bes mas na inteligencia artificial pa sostene nan actividadnan malicioso. Ademas di paisnan manera Rusia, Iran y Corea di Norte, otro paisnan tambe ta desaroyando programanan cibernetico ofensivo.

Organisacion y empresanan mas chikito ta enfrenta dificultadnan mas grandi pa fortalece nan seguridad cibernetico. Segun NCTV, esaki no ta sorprendente, considerando cu nan ta ricibi menos sosten di gobierno compara cu companianan grandi cu ta responsabel pa servicio esencial.

E situacion aki ta crea un diferencia persistente den nivel di seguridad digital. NCTV ta considera cu gobierno mester haci mas pa yuda empresanan chikito mehora nan proteccion contra menasanan cibernetico.

Despues di e reunion semanal di Conseho di Minister, e agencia di noticia ANP a puntra Minister di Husticia David van Weel si ainda ta posibel pa proteha sistema digital di manera efectivo contra atakenan cibernetico, awor cu inteligencia artificial ta facilita e trabao di hackernan pa identifica y explota debilidadnan di seguridad.

E minister a contesta cu e ta kere cu esaki ainda ta posibel, pasobra inteligencia artificial tambe por yuda identifica e debilidadnan aki desde un perspectiva di defensa. NCTV ta indica den su informe cu uzo di inteligencia artificial pa proteha contra atakenan cibernetico por bira hasta necesario, considerando e velocidad creciente cu cual e atakenan ta ser ehecuta.

E analisis a ser publica riba e mesun dia cu gabinete Hulandes a presenta su plannan pa amplia capacidad industrial di e pais pa produci e componentenan necesario pa funcionamento di sistemanan di inteligencia artificial. Esaki ta inclui e fabricante di chip ASML y empresanan den region di Eindhoven cu ta desaroyando robotnan cu ta traha cu ayudo di inteligencia artificial.

Gobierno Hulandes kier pa Union Europeo desaroya suficiente capacidad propio den inteligencia artificial, particularmente den areanan critico. Pa logra esaki, gobierno ta faborece cooperacion cu otro paisnan Europeo y socio confiabel manera Singapur, Corea di Sur, Hapon y Canada.

Sinembargo, gobierno ta reconoce cu cooperacion cu Merca y China lo keda inevitabel, considerando e papel importante cu ambos pais ta hunga den desaroyo mundial di inteligencia artificial.

Como parti di e esfuersonan pa mehora e situacion relaciona cu e uzo di vehiculonan ATV y UTV na Aruba, Minister di Infrastructura, drs. Rene Herdé a sinta na mesa pa prome biaha cu tur stakeholders hunto, entre nan, representantenan di touroperators, Aruba Birdlife Conservation (ABC), Dienst Natuur en Milieu (DNM) y Aruba Conservation Foundation (ACF) pa purba yega na un solucion.

E encuentro tabata enfoca riba dialogo y intercambio di opinion, cu e meta pa sondea posibilidadnan di coexistencia entre e actividadnan turistico y recreativo y e necesidad pa proteha nos naturalesa.

E reunion a bay den un ambiente positivo y constructivo. E partidonan a tuma e oportunidad aki pa comparti nan perspectivanan y a reconoce e importancia di busca un balansa entre e actividad economico y e conservacion di Aruba su medio ambiente.

Minister Herdé a indica cu dialogo lo sigui den proximo reunionnan, cu e meta pa sigui intercambia idea y busca un entendimento comun prome cu yega na un decision.