Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe

about 20 hours ago

Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di

www.bondia.com
news item

Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe

about 20 hours ago

Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes.

Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki.

Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki – Barconan di Patruya cu ta bay Ocean – ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo.

Pa ultimo cuater luna, Zr. Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca.

Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensa ta contribui na paz y seguridad den Caribe.

news_item
Click to read more

Parlamentario Xiomara Maduro (MEP): HOFA ta mas cu “Placa Barata”, pero ningun Minister di AVP-FUTURO ta splica Pueblo esey

about 20 hours ago

Parlamentario Xiomara Maduro (MEP) ta critica e falta di transparencia di Gobierno AVP-FUTURO riba e implicacionnan constitucional di Rijkswet HOFA y Landsverordening Waarborging Houdbare Overheidsfinanciën (LWHO). Segun Maduro, Gobierno ta enfoca casi exclusivamente riba e beneficio financiero di HOFA, pero ta evita e discusion tocante e impacto constitucional cu e leynan por tin riba autonomia

www.bondia.com
news item

Parlamentario Xiomara Maduro (MEP): HOFA ta mas cu “Placa Barata”, pero ningun Minister di AVP-FUTURO ta splica Pueblo esey

about 20 hours ago

Parlamentario Xiomara Maduro (MEP) ta critica e falta di transparencia di Gobierno AVP-FUTURO riba e implicacionnan constitucional di Rijkswet HOFA y Landsverordening Waarborging Houdbare Overheidsfinanciën (LWHO).

Segun Maduro, Gobierno ta enfoca casi exclusivamente riba e beneficio financiero di HOFA, pero ta evita e discusion tocante e impacto constitucional cu e leynan por tin riba autonomia di Aruba.“HOFA ta mas cu solamente ‘placa barata’. E ta toca autonomia, gobernacion y e relacion constitucional entre Aruba y Reino Hulandes. Sinembargo, Pueblo no ta tende casi nada tocante e aspectonan aki for di e mandatarionan di AVP-FUTURO,” Maduro ta expresa.

Segun e parlamentario, mientras cu Minister di Finanzas, Geoffrey Wever ta papia di cifranan y beneficio financiero, e preguntanan mas importante ainda no tin contesta: te unda autonomia di Aruba ta yega, ki rol Reino lo hunga den supervision financiero y ki consecuencia e leynan aki por tin pa futuro generacionnan.

Maduro a señala cu precisamente Minister di Relacionnan di Reino, Gerlien Croes, tin e responsabilidad principal pa splica Pueblo con Gobierno ta proteha y defende autonomia di Aruba den e proceso aki. “E minister cu ta encarga cu Relacionnan di Reino mester ta e prome persona pa splica con Aruba su autonomia ta wordo garantisa. Te awor nos no a tende bisa nada riba esey. Pueblo merece sa exactamente unda Gobierno ta para y con e ta defende e interesnan constitucional di Aruba.”

Maduro tambe ta exigi cu Minister President Mike Eman ta sali publicamente pa splica si su Gobierno AVP FUTURO ta dispuesto pa acepta solamente e beneficio financiero di HOFA of si tin concesionnan constitucional cu Aruba lo mester haci como pago pa e “placa barata.” “Pueblo tin derecho di sa si Gobierno ta bay busca ‘placa barata’ a costo di nos autonomia. E pregunta fundamental ta: ki garantia tin Aruba cu nos posicion constitucional no lo wordo debilita? Esey ta un pregunta cu Mike Eman mester contesta Pueblo personalmente.”

“Si Gobierno ta convenci cu HOFA ta bon pa Aruba, e ora no tin ningun motibo pa evita e discusion constitucional. Transparencia ta nifica conta e historia completo, no solamente e parti cu ta conveniente.” Maduro ta conclui bisando: “Pueblo merece informacion completo prome cu decisionnan cu por afecta Aruba su futuro constitucional wordo tuma. Mike, Gerlien y Geoffrey no por entrega Aruba su autonomia den silencio.”

Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.

 

news_item
Click to read more

OM ta bati alarma tocante escasez di recherche; Mientras preocupacion ta crece tocante capacidad di husticia na Aruba

about 20 hours ago

Ministerio Publico di Aruba (OM) a duna un contesta publico inusualmente directo tocante e escasez di recherche andando den Cuerpo Policial di Aruba (KPA), advertiendo cu e falta di personal investigativo a yega un punto unda un cantidad significante di keho criminal no por ser trata mas. E declaracion ta yega apenas algun dia despues

www.bondia.com
news item

OM ta bati alarma tocante escasez di recherche; Mientras preocupacion ta crece tocante capacidad di husticia na Aruba

about 20 hours ago

Ministerio Publico di Aruba (OM) a duna un contesta publico inusualmente directo tocante e escasez di recherche andando den Cuerpo Policial di Aruba (KPA), advertiendo cu e falta di personal investigativo a yega un punto unda un cantidad significante di keho criminal no por ser trata mas.

E declaracion ta yega apenas algun dia despues cu parlamentario di AVP, John Hart formalmente a cuestiona minister di Husticia, Arthur Dowers tocante e capacidad di autoridadnan di ley pa investiga adecuadamente e kehonan entrega pa ciudadanonan. Hart tambe a solicita un ora di pregunta parlamentario (vragenuur) pa ricibi clarificacion tocante loke el a describi como preocupacion creciente en comunidad.

Mientras e preguntanan di Hart a enfoca riba si kehonan criminal ta keda atrasa of sin atende, e contesta di OM ta parce di confirma cu e problema ta real y di hopi tempo caba.

Segun Ministerio Publico, capacidad suficiente den departamento di Recherche ta esencial pa ehecuta investigacion y proceduranan criminal. Sin suficiente recherche disponible, investigacion no por sigui efectivamente, y hopi keho ta keda sin atende.

OM a revela cu varios luna atras, ya a informa minister di Husticia mediante un carta oficial cu e escasez di recherche dentro di cuerpo policial a bira asina severo, cu “un gran cantidad di denuncia no por wordo trata mes mas.”

OM a splica cu e carta di advertencia a bira necesario pasobra OM cada bes mas ta haya su mes sin por splica ciudadanonan pakico no por tuma nan keho pa investigacion.

“E cos aki ta kibra confiansa di e ciudadano den gobierno,” OM a declara, advertiendo cu e incapacidad pa procesa keho ta mina confiansa publico den institucionnan di gobierno y den e sistema di husticia mes.

E declaracion ta duna un bista poco comun den e retonan interno cu cadena di husticia di Aruba ta enfrenta, y ta pone responsabilidad cla riba añas di inversion insuficiente den personal.

Añas di escasez structural

Segun OM, raiz di e problema ta bay mas leu cu e gobierno actual.

Ministerio Publico a argumenta cu gobiernonan sucesivo durante hopi aña no a pone fondo disponible cu ta rekeri pa yena vacatura delinea den e formacion aproba oficialmente pa institucionnan clave di husticia, incluyendo cuerpo policial, OM y Instituto Correccional di Aruba (KIA).

E formacion aki, OM a nota, ta basa riba e cantidad di empleado necesario pa cumpli cu e debernan legal asigna na cada institucion.

“E plan di formacion di Cuerpo Policial ta encera cu mester tin hopi mas recherche,” OM a bisa den e declaracion. Ademas, a enfatisa cu institucionnan hudicial no ta controla nan propio presupuesto di personal, y pa e motibo aki, ta keda completamente dependiente riba decisionnan di gobierno tocante finanzas.

“Si no tin suficiente fondo disponibel, ta duidelijk di antemano cu no lo por cumpli cu tur tarea legal,” OM a declara.

E situacion, segun OM, a bira mas dificil ainda na maart 2025, tempo cu gobierno a impone un reduccion adicional di 10 porciento di presupuesto den tur departamento den cadena hudicial.

OM a enfatisa cu e recorte aki a keda implementa riba escasez di personal cu ya tabata existi.

“Ta bin acerca cu gobierno a impone na luna di maart 2025 un cortamento adicional riba presupuesto di 10% riba tur departamento den e cadena hudicial. E bezuiniging aki di 10% ta bin riba e scarsedad cu tabata existi caba.”

Reaccion publico

E declaracion di OM a duna impulso na un discusion significante riba rednan social, unda hopi usuario a expresa frustracion pa e hecho cu e problema ta conoci pa añas.

Usuario D.M. a skirbi cu a informa ripitidamente di e escasez na gobiernonan sucesivo sin cu a tuma accion significante. “Ya a alerta di e problema aki añas atras, pero ningun gobierno a haci nada,” el a skirbi na Hulandes, agregando cu tanto cuerpo policial como sistema di prison ta rekeri training y ekipo specialisa pa funciona efectivamente.

Otronan a vincula e asunto na preocupacionnan mas amplio tocante economia y gobernacion.

A.B. a argumenta cu aplicacion debil di ley y cumplimento ta crea consecuencia negativo pa economia y pa sociedad den su totalidad. “Sin husticia tur produccion local ta lek,” el a skirbi, sugeriendo cu aplicacion mas fuerte lo por aumenta cumplimento, mehora entrada di gobierno, y na final reforsa e poder di compra y servicionan publico.

Algun comentario a cuestiona e prioridadnan di gasto di gobierno.

J.M.K. a declara cu ta dificil pa compronde pakico ta parce di tin fondo disponible pa otro actividadnan di gobierno, mientras responsabilidadnan clave manera seguridad publico y husticia ta keda enfrenta escasez.

“Gobierno tin placa pa tur sorto di ‘onzin’ pero pa un di e tareanan mas importante, seguridad y husticia, nan no tin placa,” el a skirbi na Hulandes.

Otronan a interpreta e declaracion di OM como admision cu disuasion di crimen ta siendo debilita.

“Basically bisando pueblo cu tin un 1/10 chance bo por haya bo mes den problema si haci algo malo,” K.N.d.S. a comenta. Den contesta, otro usuario a sugeri cu e 10 porciento di recorte di presupuesto mester ser mira como un reduccion riba un sistema ya caba debilita, disminuyendo su efectividad general mas ainda.

Presion aumentando riba gobierno

Intervencion di OM ta notable pasobra Ministerio Publico poco biaha ta participa den debate politico directo tocante prioridadnan di presupuesto.

Sinembargo, door di confirma publicamente cu actualmente no por investiga un cantidad di keho pa motibo di escasez di personal di recherche, OM a eleva e asunto di un preocupacion administrativo na un discusion mas amplio tocante seguridad publico, responsabilidad di gobierno, y confiansa den sistema di husticia.

Cu preguntanan parlamentario di Hart riba mesa, y OM advertiendo publicamente tocante e consecuencianan di escasez continuo di personal, presion ta keda aumenta riba minister Dowers y gobierno pa splica con nan ta bay atende e escasez.

Den centro di e debate tin un pregunta simpel pero consecuente: si ciudadanonan tuma e stap di reporta un crimen, sistema di husticia por keda garantisa cu nan keho ta bay ricibi e atencion cu e merece? E contesta, segun OM, cada bes mas ta depende riba si Aruba ta dispuesto pa inverti den e hendenan cu mester pa investiga e casonan.

 

news_item
Click to read more

Confiansa di consumidor na Aruba ta mehora, pero preocupacion tocante prijs y economia ta persisti

about 20 hours ago

E nivel di confiansa entre consumidornan na Aruba a mustra un mehoracion durante e di cuatro kwartaal di 2025, segun e ultimo “Consumer Confidence Survey” (Encuesta di Confiansa di Consumidor) publica pa Centrale Bank van Aruba (CBA). Aunke e resultado ta indica cu ciudadanonan ta sinti nan mes un poco mas positivo cu den e

www.bondia.com
news item

Confiansa di consumidor na Aruba ta mehora, pero preocupacion tocante prijs y economia ta persisti

about 20 hours ago

E nivel di confiansa entre consumidornan na Aruba a mustra un mehoracion durante e di cuatro kwartaal di 2025, segun e ultimo “Consumer Confidence Survey” (Encuesta di Confiansa di Consumidor) publica pa Centrale Bank van Aruba (CBA). Aunke e resultado ta indica cu ciudadanonan ta sinti nan mes un poco mas positivo cu den e kwartaal anterior, hopi hogar ainda ta enfrenta preocupacionnan serio tocante costo di bida, futuro economico y nan poder di compra.

Segun e rapport, e “Consumer Confidence Index” a subi cu 3,6 punto te na 96,4 den e di cuatro kwartaal di 2025. Esaki ta representa e resultado mas halto registra durante aña, pero e indice ainda ta keda bao di e marca neutral di 100. Segun e metodologia di CBA, un resultado bao di 100 ta indica cu sentimento general di consumidornan ta sigui relativamente pesimista, mientras cu un indice riba di 100 ta refleha optimismo.

E encuesta ta ser realisa regularmente pa CBA pa evalua con consumidornan ta percibi e estado actual di economia y con nan ta mira e futuro. E resultadonan di e ultimo kwartaal ta mustra cu, a pesar cu ainda tin cierto incertidumbre, hopi consumidor a bira menos negativo compara cu e kwartaal anterior.

Un di e indicadornan cu mas a contribui na e mehoracion ta e “Consumption Habits Index”, cu a registra un subida di 4,2 punto pa yega 97,7. E indice aki ta midi e disposicion di consumidornan pa gasta placa y haci decisionnan financiero importante. Na mesun momento, tanto e “Present Situation Index” como e “Future Expectation Index” a subi te na 96.3, indicando cu e evaluacion di e situacion actual y e expectativa pa futuro a mehora durante e periodo studia.

E unico indice cu a mustra solamente un mehoracion modesto tabata e “Price Expectation Index”, cu a subi un poco te na 90,4. Esaki ta confirma cu inflacion y subida di prijsnan a keda un di e preocupacionnan principal entre consumidornan.

E encuesta ta mustra cu 88% di e encuestadonan ta spera cu prijsnan lo sigui subi durante e proximo seis luna. Aunke esaki ta dos punto di porcentahe menos cu den e kwartaal anterior, e cifra ta keda extraordinariamente halto. E resultado ta confirma cu mayoria di consumidor ainda no ta convenci cu presion inflacionario a desaparece completamente.

Durante henter 2025, e preocupacion tocante prijsnan a keda na nivelnan halto. Den e prome kwartaal, 94% di consumidornan tabata anticipa cu prijsnan lo subi. E porcentahe aki a baha gradualmente pa 91% den e di dos kwartaal, 90% den e di tres kwartaal y finalmente 88% den e di cuatro kwartaal. Aunke e tendencia ta positivo, e cifra ta sigui indica cu casi nuebe di cada dies consumidor ta anticipa costo di bida mas halto.

Otro tema importante cu a sali for di e encuesta ta poder di compra. Un total di 80% di e encuestadonan a declara cu nan no por cumpra mesun cantidad di producto y servicio cu nan ingreso actual compara cu seis luna pasa. Aunke e cifra aki ta keda halto, e resultado ta representa un mehoracion considerable compara cu e di tres kwartaal, ora cu 93% di e consumidornan a reporta cu nan poder di compra tabata a deteriora.

Ademas, e porcentahe di personanan cu a indica cu nan por cumpra mesun cantidad di producto of servicio cu seis luna pasa a aumenta significantemente. Mientras cu solamente 6% tabata di e opinion ey den e di tres kwartaal, e cifra aki a crece te na 15% den e ultimo kwartaal di 2025. E resultado ta sugeri cu algun consumidor ta cuminsa sinti un poco mas stabilidad den nan situacion financiero.

Comportacion di spaar tambe a registra algun mehoracion. CBA a haya cu e porcentahe di persona cu ta logra spaar mesun cantidad di placa a aumenta notablemente. Un total di 37% di e encuestadonan a indica cu nan nivel di spaar a keda mescos, compara cu solamente 18% den e kwartaal anterior.

Na mesun momento, e grupo cu a declara cu nan ta spaar menos a baha te na 32%. CBA a observa tambe un reduccion den e cantidad di persona cu no ta spaar nada. E porcentahe aki a baha te na 21% den e ultimo kwartaal. E evolucion aki ta apunta na un cierto fortalecemento di posicion financiero familiar, aunke presion di prijsnan ta keda presente.

Percepcion tocante e economia nacional tambe a mustra señalnan positivo. E encuesta ta indica cu menos consumidor ta considera cu condicionnan economico a empeora compara cu e situacion registra anteriormente den aña. E porcentahe di encuestadonan cu a expresa cu condicionnan economico y comercial a deteriora durante e ultimo seis luna a baha drasticamente di 72% te na 49%.

Aunke casi mitar di e encuestadonan ainda ta percibi un deterioracion economico, e reduccion significativo den e porcentahe ta representa un cambio importante den sentimento general.

Mirando pa futuro, consumidornan tambe ta mustra un perspectiva menos negativo. Solamente 36% di encuestadonan ta spera cu condicionnan economico lo empeora durante e siguiente seis luna. Den e kwartaal anterior e cifra aki tabata 56%. Esaki ta un di e mehoracionnan mas fuerte registra den e encuesta.

Mercado laboral tambe a mustra algun señal di optimismo. Cerca di 34% di encuestadonan a indica cu actualmente ta mas dificil pa haya trabao compara cu seis luna pasa. Sinembargo, solamente 32% ta spera cu e situacion laboral lo empeora durante e siguiente seis luna. E resultado ta significativamente miho cu e 42% registra den e kwartaal anterior.

Pa loke ta trata finanzas publico, e encuesta ta revela cu preocupacionnan tocante e posicion financiero di gobierno tambe a disminui. Un total di 25% di encuestadonan ta considera cu e posicion financiero di gobierno a empeora compara cu seis luna pasa. Mirando pa futuro, 31% ta spera cu e situacion lo deteriora. Ambos resultado ta mas faborable cu esnan registra den e di tres kwartaal.

A pesar di e mehoracion general den confiansa, consumidornan ta keda cauteloso ora ta trata di haci gastonan grandi of asumi compromiso financiero nobo.

Mas cu mitar di encuestadonan, of 54%, a indica cu actualmente no ta un momento adecua pa saca un hipoteca. Igualmente, 47% a considera cu no ta conveniente pa saca un prestamo personal.

Tambe tin cierto reserva tocante compranan grandi. Cerca di 40% di e consumidornan ta considera cu no ta un bon momento pa cumpra un auto. Kedando den mesun liña, 31% ta opina cu no ta conveniente pa adkiri electrodomesticonan grandi pa cas.

Incluso gastonan relaciona cu recreacion ta mustra cierto cautela. Un total di 29% di encuestadonan a expresa cu nan no ta considera e momento actual como adecua pa bay cu vakantie.

Segun observadornan economico, e actitud cauteloso aki ta consistente cu un ambiente unda consumidornan ta mira algun mehoracion den e economia, pero ainda no ta sinti suficiente seguridad pa aumenta significativamente nan gastonan of debe.

E encuesta tambe a analisa e forma con ciudadanonan ta maneha nan actividad di banco. E resultadonan ta confirma cu digitalisacion di servicionan financiero ta sigui avansa rapidamente na Aruba.

Aplicacionnan di banco riba telefon a keda e canal mas popular entre consumidornan. Un total di 83% di encuestadonan a indica cu nan ta usa aplicacionnan di telefon regularmente pa haci transaccionnan bancario. E cifra aki ta mas halto cu e 71% registra den e kwartaal anterior.

Uso frecuente di online banking tambe a registra crecemento. E porcentahe di usuario cu ta usa online banking regularmente a aumenta te na 63%.

Di otro banda, uso frecuente di ATM y debit card a registra un reduccion chikito, te na 56%. E dato cu posiblemente mas sobresali ta cu 54% di encuestadonan a indica cu nunca nan ta bishita un sucursal di banco.

E tendencia aki ta refleha e transformacion continuo di sector financiero local, caminda cada bes mas consumidor ta prefera solucionnan digital pa maneha nan cuenta di banco y transaccionnan diario.

Den termino general, e “Consumer Confidence Survey” pa e di cuater kwartaal di 2025 ta presenta un panorama mas positivo durante gran parti di e aña. Consumidornan ta menos preocupa cu deterioracion economico, cu oportunidadnan laboral y cu estado di finanzas publico. Sinembargo, inflacion, prijsnan halto y preocupacionnan tocante poder di compra ta keda un factor importante cu ta limita optimismo.

E resultado final ta sugeri cu confiansa di consumidor na Aruba ta move den direccion positivo, pero cu hopi hogar ainda ta mantene un actitud cauteloso den nan decisionnan financiero.

 

news_item
Click to read more

Temporada di horcan 2026 oficialmente a cuminsa

about 21 hours ago

E temporada Atlantico di horcan pa 2026 oficialmente a cuminsa riba dia 1 di juni, marcando e comienso di un periodo di 6 luna durante cual e islanan den Caribe ta keda den alerta pa tormentanan tropical y horcan. E temporada ta core te cu dia 30 di november y ta afecta henter e region

www.bondia.com
news item

Temporada di horcan 2026 oficialmente a cuminsa

about 21 hours ago

E temporada Atlantico di horcan pa 2026 oficialmente a cuminsa riba dia 1 di juni, marcando e comienso di un periodo di 6 luna durante cual e islanan den Caribe ta keda den alerta pa tormentanan tropical y horcan.

E temporada ta core te cu dia 30 di november y ta afecta henter e region Caribe, incluyendo e islanan ABC ademas di islanan BES y Sint Maarten.

Mientras cu e temporada oficial ta core e 6 lunanan aki, expertonan di meteorologia ta enfatisa cu e periodo mas activo tipicamente ta tuma luga entre augustus y october, ora cu e temperaturanan na lama ta na su nivel mas caluroso y condicionnan ta mas faborable pa desaroyo di tormenta.

Aunke e islanan den parti Sur di Caribe generalmente ta enfrenta un riesgo mas abao di impacto directo di horcan, esaki no ta nifica cu nos no mester presta atencion na esaki.

Aunke e chens pa un horcan of tormenta yega tera na Aruba, e isla por experiencia efectonan indirecto. Autoridadnan semper ta enfatisa cu preparacion ta keda un di e maneranan mas efectivo pa reduci e impacto di eventonan di tempo severo.

Ademas, ya caba expertonan ta advertiendo cu un El Niño – cual ta un fenomeno di tempo – potencialmente poderoso por desaroya mas adelante durante e aña y te hasta sigui te 2027, cual ta trece tambe un impacto significante pa region Caribe.

Segun World Meteorological Organization (WMO) y institutonan di clima regional, e probabilidad cu El Niño lo desaroya ta aproximadamente 90%. Modelonan di clima actual ta sugeri cu e temperaturanan na partinan di e Oceano Pafico por aumenta te hasta 3 grado Celsius riba e normalidad, y esaki ta un indicacion cu e evento por bira particularmente fuerte.

El Niño ta sucede ora awa na Oceano Pacifico central y este ta bira inusualmente cayente. E fenomeno ta afecta patronchi di tempo global y hopi biaha ta asocia cu eventonan di tempo extremo na diferente parti di mundo.

Pa e islanan den Caribe, e preocupacion mas grandi ta bira e prospecto di temperaturanan halto, condicionnan di secura prolonga y e presion cu lo aumenta riba recursonan di awa.

Expertonan di KNMI ta describi e situacion como un scenario di “multi-hazard,” den cual calor extremo, escasez di awa y stress ambiental ta reforsa otro. E condicionnan aki por afecta agricultura, produccion di energia, seguridad di cuminda y te hasta salud publico den henter e region.

Nos a yega di menciona den pasado cu cambio di clima ta causando caba cambionan cu expertonan ta considerando y investigando, manera e ampliacion di e hurricane belt y aumento den categoria di horcan. Esakinan ta cambio cu ta sigui inminente den nos futuro cercano mirando cu te ainda no tin cambio grandi of drastico den maneho pa cu cambio di clima.

Segun expertonan meteorologico na nos isla ruman Corsou, riba ken Aruba ta conta pa colaboracion den varios diferente parti di meteorologia, e necesidad pa un bon preparacion ta algo sumamente critico y importante.

Un percepcion cu varios por tin ta cu solamente si e horcan bin cerca e por causa daño, sinembargo e rango di daño cu un horcan por causa ta uno amplio. Cu solamente un tormenta, e por ta un temporada activo pero tambe posiblemente devastador pa bo pais o simplemente bario.

Aunke ta papia di temporada di horcan, hasta e tormentanan cu no necesariamente bira un horcan, por converti den inundacion mortal y expertonan ta bisa cu e peligro relaciona cu awa ta causa e cantidad mas grandi di morto relaciona cu horcan.

Un tempo atras Bon Dia Aruba tabatin e placer di papia cu Sr. Rodney Tromp, ken ta un experto den meteorologia, y su palabranan un biaha mas ta bira relevante e importante pa tene bon na cuenta. El a comparti cu “nos no mester di e horcan directo pa e haci daño. Nos sa caba cu hopi awasero por causa daño, cu e por bin cu strena y lamper, y tur esaki ta haci daño dependiendo di su nivel. Ta importante pa nos ta consciente di esaki y ta prepara.”

Un di e consehonan clave cu el a duna ta di keda pendiente na e servicionan meteorologico local ademas di National Hurricane Center. Aunke rednan social te ainda ta sigui, y awo mas ainda, un canal unda nos ta consumi hopi informacion y noticia tocante tur topico incluyendo tempo, ta importante pa tene cuenta cu hopi biaha nos por topa cu un falta di profesionalismo y reportahe cu na luga di brinda informacion of trankilidad, por causa panico innecesario. Pa e motibo aki semper ta un miho opcion pa keda pendiente na e autoridadnan concerni y verifica tur informacion cu nos mira of tende na nan canal oficial.

Mester pone un enfasis sumamente grandi riba un di e expresionnan di Sr. Tromp e tempo aki, cual tabata “It only takes one storm to make it a bad season” y esaki ta nifica den otro palabra cu solamente 1 tormenta ta suficiente pa converti esaki den un mal temporada, y manera a splica anteriormente, esaki no necesariamente ta nifica un impacto directo. Tin varios otro manera cu e temporada di horcan por laga daño atras, y pa e motibo aki ta keda di gran importancia pa keda informa y mantene nos mes prepara pa cualkier eventualidad cu por tuma luga.

E impacto cu inundacion y hasta biento por tin ta hopi mas facil y probable di ser sinti tanto cerca como leu di lama, y e impacto por ta uno serio cu sea horcan of tormenta tropical por causa. Ademas, cientificonan ta bisa cu cambio di clima ta nifica cu e tormentanan ta treciendo mas awa, yobida y daño mas leu di e costa.

Director di NOAA su National Hurricane Center a bisa na un conferencia di prensa cu specialmente den areanan unda inundacion sa tuma luga cu frecuencia, ta importante pa tin e preparacion y comprension cu inundacion di awa fresco ta un fuente significante di perdida den añanan recien.

Tur esaki ta ilustra cu preparacion ta keda e clave pa por mantene nos mes y nos sernan keri safe di cualkier impacto negativo sea directo of indirecto.

Pa preparacion di emergencia, un plan di evacuacion ta importante. Sea cu un evacuacion ta algo cu bo ta considera probable of no, preparacion ta algo clave den bista di cualkier sucedido repentino. Como parti di e preparacion, den caso cu si bo ta haya bo mes den e situacion unda bo tin cu evacua, e ta util pa tin un ruta di evacuacion planea for di trempan, pa motibo cu esaki por ta algo crucial den yega na seguridad, claramente semper involucrando nos mascotanan den nos plan di preparacion.

Otro punto cu por ta di gran importancia, ta fortalece nos cas y manten’e limpi. Mantene e matanan cerca di nos cas corta pa asina preveni daño for di takinan cu kibra of bula den caso di biento fuerte.

Tambe ta util pa sigura cu nos tin e materialnan necesario den caso cu repentinamente nos ta haya nos mes den un situacion unda mester fortalece nos bentananan y proteha nan for di cualkier cos cu por ta bulando pafo.

Cu e velocidad cu biento por yega den consideracion, ta importante pa drenta of warda tur loke por ta los den nos patio, pa motibo cu esaki no solamente por ta un peligro pa nos propio cas, sino tambe pa algun otro cas den bisindario en general.

Ta conseha pa mantene un kit di suministro di emergencia, revisa tur plan di emergencia familiar, sigura tur documento importante y keda informa via comunicacionnan di gobierno y pronosticonan oficial di tempo.

Medidanan di preparacion pa emergencia por ta specialmente importante ora cu e sistemanan tropical desaroya rapidamente of cambia di curso inesperadamente, cual ora nos ta lidia cu naturalesa, ta 100% algo cu por sucede.

Un parti preparacion ta den man di autoridadnan, ken mester tuma e medidanan necesario na nivel nacional, pero di otro banda, preparacion tambe ta den nos man, y hunto cune, e seguridad di tanto nos sernan keri como esun di nos mes.