
about 23 hours ago
Minister di Husticia Arthur Dowers a reuni na Bestuurskantoor cu DIMAS, representa pa directora Kathleen Paskel y consehero strategico Gregory Hoogenbergen, pa ricibi informacion tocante diferente desaroyo cu ta andando dentro di e organisacion. Durante e prome parti di e reunion, DIMAS a presenta su Customer Care Project, un proyecto enfoca riba mehoracion di servicio.

Minister di Husticia Arthur Dowers a reuni na Bestuurskantoor cu DIMAS, representa pa directora Kathleen Paskel y consehero strategico Gregory Hoogenbergen, pa ricibi informacion tocante diferente desaroyo cu ta andando dentro di e organisacion.
Durante e prome parti di e reunion, DIMAS a presenta su Customer Care Project, un proyecto enfoca riba mehoracion di servicio. Directiva a duna un splicacion di e plan strategico, incluyendo e metanan, trabounan programa, planificacion y costonan relaciona cu su ehecucion. E presentacion tambe a brinda espacio pa Minister Dowers haci pregunta y profundisa den e siguiente pasonan pa implementacion di e proyecto.
Den e segunda parti di e encuentro, DIMAS y Organisacion Internacional pa Migracion (IOM) a presenta hunto un aplicacion nobo desaroya den cuadro di Hunta pa Progreso – Spoor 4.
E aplicacion ta crea e posibilidad pa conecta participantenan di e programa cu empresanan cu ta buscando personal. Ora tin un combinacion adecuado entre un participante y un empresa, por cambia e garante di e participante pa e empresa concerni. Durante e reunion a demostra cu un ehempel practico con e sistema ta funciona y con e ta diseña pa ta simpel y accesibel den su uzo.
Minister Dowers a reacciona positivamente riba e posibilidadnan cu e aplicacion nobo ta ofrece y a expresa su aprecio pa e iniciativa y e cooperacion cu a haci su desaroyo posibel.
Despues cu e actual trayecto di Hunta pa Progreso – Spoor 4 finalisa, lo evalua si e aplicacion por haya un uzo mas amplio. Entre e posibilidadnan menciona ta personanan cu ja caba tin un permiso y ta buscando otro trabou, como tambe buscadonan di trabou local.
Den futuro, esaki por permiti cu e aplicacion desaroya den un plataforma mas amplio pa conecta buscadonan di trabou cu empleadornan na Aruba, facilitando e proceso pa ambos parti.
E reunion a brinda Minister Dowers un bista mas amplio riba e proyectonan cu DIMAS ta desaroyando actualmente, tanto pa fortalece servicio na cliente como pa haci uzo di solucionnan moderno cu por contribui na un servicio mas accesibel y eficiente.

about 23 hours ago
Como parti di e segundo edicion di Cuida Aruba, Gobierno di Aruba hunto cu su partnernan a anuncia e seis localidadnan cu lo funciona como punto pa comunidad deposita desperdicio durante e Dia Nacional pa Cuida Aruba, diasabra 29 di augustus. Durante conferencia di prensa, Prome Minister Mike Eman a splica cu pa e edicion

Como parti di e segundo edicion di Cuida Aruba, Gobierno di Aruba hunto cu su partnernan a anuncia e seis localidadnan cu lo funciona como punto pa comunidad deposita desperdicio durante e Dia Nacional pa Cuida Aruba, diasabra 29 di augustus.
Durante conferencia di prensa, Prome Minister Mike Eman a splica cu pa e edicion aki a opta pa concentra e operacion riba seis punto strategico, enbes di e cantidad mas grandi di localidadnan cu tabatin durante e prome edicion. E decision ta basa riba experiencia adkiri y tin como meta logra un operacion mas eficiente, specialmente den retiro y transporte di desperdicio.
Durante e prome edicion a resulta cu mantene hopi punto simultaneamente tabata pone presion riba capacidad di trucknan pa retira bakinan yen, descarga nan y bolbe pone nan disponibel. Cu seis localidad strategico, e fluho por ta miho coordina y reduci tardansa durante e accion. Pa mas informacion por subi website cuidaaruba.com
E 6 localidadnan pa Cuida Aruba
Diasabra 29 di augustus, di 7:00 AM pa 12:00 PM, comunidad por deposita nan desperdicio na:
E puntonan ta distribui den diferente parti di nos isla pa acerca e oportunidad na comunidad, mientras cu e concentracion riba seis localidad ta permiti un mihor coordinacion di truck, baki y procesamento di desperdicio.
Na Harbour Arena, cu durante e prome edicion tabata un di e puntonan cu mas uzo, lo tin un sistema di entrada y salida pa facilita trafico y descarga. Comunidad ta pidi pa sigui indicacionnan na e localidad pa asina mantene e fluho constante durante henter e dia.
Separa desperdicio desde cas
Un di e lesnan importante di e prome edicion ta necesidad pa facilita separacion y procesamento di desperdicio. P’esey, organisadornan ta pidi comunidad pa, na medida cu ta posibel, separa e diferente tipo di desperdicio prome cu sali for di cas.
Esaki lo facilita descarga na e puntonan, pero tambe transporte y procesamento posterior. Preparacion desde cas por yuda reduci tempo di espera y evita cu e fluho na e localidadnan stanca.
Organisadornan ta pidi pasenshi y cooperacion di comunidad, particularmente durante oranan cu por tin mas trafico.
Zona di Desperdicio na EcoTech ta habri tur dia
Durante conferencia a enfatisa cu comunidad no mester warda necesariamente te diasabra 29 di augustus pa deshaci di desperdicio.
E Zona di Desperdicio na EcoTech Barcadera ta habri diariamente di 7:00 AM pa 3:00 PM, brindando comunidad oportunidad pa deposita desperdicio durante siman tambe.
Gobierno ta encurasha esnan cu por haci uzo di e facilidad prome cu diasabra pa haci esaki, contribuyendo asina na alivia e cantidad di desperdicio cu lo yega durante e Dia Nacional pa Cuida Aruba.
Limpiesa tambe ta salud publico
E yamado pa deshaci di desperdicio di manera corecto no ta solamente un asunto di imagen y cuido di nos isla. Desperdicio bandona den mondi, rond di cas of den bario por acumula awa durante temporada di yobida y bira criadero pa sangura.
P’esey, Cuida Aruba ta conecta directamente tambe cu prevencion y salud publico, incluyendo e esfuerso pa reduci condicionnan cu por contribui na propagacion di dengue.
Comunidad por adopta un sitio y participa como boluntario
E segundo edicion ta pone un biaha mas enfasis riba participacion comunitario. Ciudadano, grupo, organisacion y compania cu kier duna un man por participa como boluntario y tambe adopta un sitio pa haci limpi.
E intencion ta pa grupo di amigo, famia, organisacion of compania por uni nan esfuerso y contribui directamente na limpiesa di un area. Informacion tocante e localidadnan, posibilidadnan pa participa y indicacion pa yega na e diferente puntonan lo ta comparti digitalmente.
Pa Gobierno, colaboracion entre sector publico, sector priva y diferente stakeholder ta crea e base pa Cuida Aruba, pero participacion activo di comunidad ta loke finalmente lo determina e alcance di e accion.
“Recupera e tradicion di un Aruba limpi”
Prome Minister Mike Eman a enfatisa cu e meta di Cuida Aruba ta bay mas leu cu recoge desperdicio durante un solo dia. “E meta di e proyecto aki ta pa haci Aruba limpi, pero na mes momento tambe pa inculca den curason di nos hendenan e sentimento di traha hunto y cuida nos isla,” Prome Minister a expresa.
Segun Eman, Gobierno hunto cu e stakeholders ta crea e oportunidad y pone facilidadnan na disposicion, pero ta importante pa comunidad probecha esaki y asumi tambe su parti di responsabilidad.
Prome Minister a haci un yamado na comunidad pa no warda te diasabra. Di aki te e Dia Nacional pa Cuida Aruba, cada persona por cuminsa rond di su propio cas y extende e esfuerso na su bario, scol, areanan recreativo y facilidadnan deportivo.
E aspiracion ta pa e accion no termina ora e ultimo baki wordo retira diasabra, sino cu e crea un cambio cu por sigui sinti despues. Cuida Aruba kier recupera e sentido di traha hunto, responsabilidad comparti y e tradicion y orguyo di un Aruba limpi.

about 23 hours ago
Aunke Alto Comisionado di Nacionnan Uni pa Refugiadonan (UNHCR) ya no tin e mesun presencia operacional local na Aruba, e isla ta keda oficialmente inclui den su cobertura regional pa Caribe. Esaki ta sali for di e “Caribbean Coverage Factsheet” mas reciente di oficina multi-pais di UNHCR na Panama, cu ta cubri e periodo di

Aunke Alto Comisionado di Nacionnan Uni pa Refugiadonan (UNHCR) ya no tin e mesun presencia operacional local na Aruba, e isla ta keda oficialmente inclui den su cobertura regional pa Caribe. Esaki ta sali for di e “Caribbean Coverage Factsheet” mas reciente di oficina multi-pais di UNHCR na Panama, cu ta cubri e periodo di april te cu juni 2026 y cu ta pone enfasis riba regularisacion di migrante, seguridad fronteriso y proteccion internacional como algun di e temanan principal den region.
Aruba ta un di 17 pais y teritorio den Caribe cu e factsheet specificamente ta cubri, hunto cu Corsou, Sint Maarten, Barbados, Cuba, Guyana, Trinidad y Tobago y diferente otro isla. E documento ta confirma cu Aruba ta keda parti di e structura regional di UNHCR, aunke coordinacion di su trabao a cambia den ultimo aña.
E cambio den presencia di UNHCR na Aruba tabata principalmente consecuencia di falta di financiamento mundial. Como parti di un restructuracion pa reduci gastonan, UNHCR a cera su oficina na Aruba na augustus 2025. Sinembargo, e organisacion no a stop su trabao relaciona cu Aruba; coordinacion a pasa pa su oficina multi-pais na Panama.
Desde september 2025, e oficina na Panama a amplia su cobertura pa 22 pais y teritorio, mayoria den Caribe. UNHCR ta indica cu e region ta enfrenta retonan cambiante relaciona cu movemento di persona, eventonan climatico, inseguridad y diferencia entre e marconan legal di cada pais. For di Panama, e organisacion ta coopera cu gobiernonan, sociedad civil y institucionnan regional pa fortalece proteccion y acceso na derecho y servicio.
Pa Aruba, esaki ta relevante dentro di un contexto unda migracion y control fronteriso ta sigui ocupa un lugar importante den e agenda publico. Durante ultimo añanan, Aruba a enfrenta e pregunta con pa maneha personanan cu ta biba riba e isla sin status regular, mientras na mesun momento ta mantene control riba frontera y procesa casonan di personanan cu ta solicita proteccion.
E factsheet no ta presenta cifra nobo tocante cantidad di refugiado, solicitante di asilo of migrante indocumenta na Aruba, ni e ta evalua politica migratorio di Gobierno di Aruba. Sinembargo, e temanan cu UNHCR identifica como prioridad regional ta conecta cu varios di e temanan cu actualmente ta ser discuti na Aruba.
Un di esakinan ta regularisacion. Segun UNHCR, entre april y juni discusionnan a continua den Caribe tocante iniciativanan pa regularisa persona, seguridad na frontera y fortalecemento di proteccion internacional. Tambe tabatin atencion pa e Convencion di Refugiado di 1951 y su Protocol di 1967.
Na Aruba, regularisacion a bira un tema concreto mediante Hunto pa Progreso, e trayecto cu gobierno a implementa pa duna un grupo di persona indocumenta oportunidad pa regla nan situacion. E programa a finalisa formalmente na december 2025, pero e proceso no a termina completamente pa tur participante.
Den e ultimo fase di Hunto pa Progreso, alrededor di 1.500 persona a haya un permiso temporal pa un periodo maximo di un aña. E intencion tabata pa nan drenta mercado laboral formal y despues sigui e caminda regular pa obtene nan permiso. Gobierno a informa recientemente cu e prome permisonan temporal ta cuminsa caduca na final di october, haciendo necesario pa participantenan completa nan proceso na tempo.
UNHCR no ta menciona Hunto pa Progreso den e factsheet y tampoco ta evalua e programa. Sinembargo, e panorama regional ta mustra cu Aruba no ta e unico teritorio cu ta enfrenta e pregunta di con pa trata personanan cu ta biba den pais sin un status migratorio regular.
Trinidad y Tobago, por ehempel, ta implementando un proceso grandi di registracion. Durante 2026, casi 30.000 persona a aplica den prome fase di su “Migrant Registration Framework” amplia. E sistema ta ofrece personanan cu status iregular, sin importa nan nacionalidad, oportunidad pa obtene autorisacion temporal pa biba y traha den e pais.
UNHCR a sostene e iniciativa cu ekipo pa registracion y training pa funcionarionan. Corsou tambe a inicia su propio trayecto temporal di registracion y legalisacion pa cierto migrantenan sin documento. Cada teritorio ta sigui un sistema diferente, basa riba su propio legislacion y circunstancianan, pero e desaroyonan ta mustra cu regularisacion a bira un tema regional.
Un otro tema cu tin importancia directo pa Aruba ta seguridad fronteriso. UNHCR a participa durante e kwartaal na e di 29 reunion di “CARICOM Standing Committee of Chiefs of Immigration and Comptrollers of Customs” na Antigua y Barbuda. Durante e reunion, e organisacion a pone enfasis riba e papel di sistema di asilo pa permiti paisnan contesta adecuadamente ora personanan cu tin necesidad di proteccion presenta na nan frontera.
Pa Aruba, e combinacion entre control fronteriso y proteccion internacional tin un dimension particular debi na su posicion geografico cerca di Venezuela. Movemento entre ambos pais, migracion iregular y solicitudnan di proteccion a forma parti di debate local durante varios aña.
E factsheet no ta presenta informacion nobo tocante migracion for di Venezuela pa Aruba. Sinembargo, situacion na Venezuela ta keda relevante pa e isla debi na e proximidad entre ambos pais y e historia reciente di movemento migratorio.
Mas ampliamente, UNHCR ta buscando fortalece sistema di proteccion den Caribe. Durante di e di dos kwartaal, e organisacion a implementa un plan regional pa promove incorporacion di e Convencion di Refugiado di 1951 y su Protocol di 1967 na cinco estado Caribe cu ainda no a incorpora esaki: Barbados, Cuba, Grenada, Guyana y Santa Lucia.
Aruba no ta parti di e grupo specifico aki, pero e iniciativa ta ilustra e enfasis cu UNHCR ta pone riba crea un marco mas consistente den Caribe pa identifica y proteha personanan cu tin necesidad di proteccion internacional.
E factsheet di april te cu juni no ta anuncia un programa nobo specificamente pa Aruba ni un cambio den politica migratorio local. Loke e documento si ta confirma ta cu, a pesar di e cambio den presencia operacional di UNHCR, Aruba ta keda parti di su structura regional. Esaki ta posiciona e isla dentro di un panorama di Caribe unda regularisacion, seguridad fronteriso, asilo y proteccion internacional ta cada bes mas conecta, y unda varios pais ta enfrenta retonan similar cu Aruba den maneho di migracion.

about 23 hours ago
Un rapport cientifico nobo cu ta presenta scenarionan climatico desaroya specificamente pa Aruba, Corsou y Sint Maarten ta proyecta un futuro considerablemente mas seco pa Aruba. Den e scenario mas severo analisa, cantidad anual di yobida na Aruba por reduci cu 51.3% pa 2100 compara cu 1991-2020. E estudio ta indica tambe cu temperatura lo

Un rapport cientifico nobo cu ta presenta scenarionan climatico desaroya specificamente pa Aruba, Corsou y Sint Maarten ta proyecta un futuro considerablemente mas seco pa Aruba. Den e scenario mas severo analisa, cantidad anual di yobida na Aruba por reduci cu 51.3% pa 2100 compara cu 1991-2020. E estudio ta indica tambe cu temperatura lo sigui aumenta, calor extremo por bira mucho mas frecuente y nivel di lama lo sigui subi.
E informacion ta sali for di e rapport “Climate Scenarios for Aruba, Curaçao and Sint Maarten: Scientific basis, methodology and projected climate change for 2050 and 2100”, publica pa Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). E estudio, fecha 23 di juli 2026, a ser prepara den colaboracion cu entre otro Departamento Meteorologico Aruba (DMA), Meteorological Department Curaçao, Meteorological Department Sint Maarten y International Panel on Deltas and Coastal Areas (IPDC). National Climate Resilience Council (NCRC) di Aruba tambe a participa den coordinacion di e proyecto.
Segun e investigadornan, esaki ta e prome biaha cu scenarionan climatico specifico a ser desaroya pa Aruba, Corsou y Sint Maarten. E trabao ta basa riba metodologia di scenarionan KNMI’23, pero adapta pa incorpora observacion meteorologico local, caracteristicanan climatico di cada isla y aporte di e servicionan meteorologico local.
Bon Dia Aruba anteriormente a publica varios articulo tocante cambio climatico, secura, aumento di temperatura y Climate Impact Atlas. E rapport nobo ta agrega un base cientifico mas detaya na e informacion cu ya ta conoci, cu scenarionan cuantifica specificamente pa Aruba.
Pa calcula cambio den futuro, investigadornan a usa e periodo 1991-2020 como referencia. Durante e 30 añanan ey, Aruba tabatin un temperatura anual promedio di 28,5 grado Celsius, un promedio di 498 millimeter di yobida pa aña y un velocidad promedio di biento di 7,6 meter pa seconde. Compara cu Corsou y Sint Maarten, Aruba tabata e isla mas cayente, cu mas biento y mas seco.
Yobida ta un di e aspectonan cu mas ta sobresali den e rapport. Mayoria di scenario ta apunta den direccion di condicionnan mas seco pa Aruba durante e resto di siglo. Sinembargo, investigadornan ta enfatisa cu incertidumbre rond di cambio den cantidad di yobida ta considerablemente mas grandi cu esun rond di temperatura.
Pa tene cuenta cu esaki, e estudio ta combina tres scenario di emision mundial; abao, modera y halto, cu dos posible reaccion regional den yobida. Uno ta representa un reduccion relativamente modera den yobida y e otro un futuro cu secura mucho mas fuerte. Asina, seis scenario climatico ta ser presenta pa cada isla.
E diferencia aki ta esencial pa interpreta e cifra di 51.3%. E rapport no ta predici cu Aruba definitivamente lo haya 51.3% menos yobida pa 2100. E cifra ta pertenece na e combinacion mas severo analisa: emision mundial halto hunto cu un scenario regional di secura fuerte.
Bao di e scenario ey, yobida anual na Aruba por reduci cu 51.3% pa 2100 compara cu 1991-2020. Durante temporada seco, reduccion por yega na 59.6%, durante temporada di transicion na 59.9% y durante temporada di yobida na 48.6%.
E cifranan ta mustra cu tin basta incertidumbre tocante cuanto yobida por reduci. Por ehempel, bao di emision halto combina cu un scenario di secura modera, e cantidad anual di yobida na Aruba por reduci cu 7.8% pa 2100. Bao di emision abao y secura modera, casi no tin cambio proyecta. E diferencia entre e scenarionan ta principalmente pasobra ainda no ta completamente cla con patronchinan atmosferico y fenomenonan manera El Niño lo cambia a medida cu clima mundial ta bira mas cayente.
A pesar di esaki, tendencia general pa Aruba y Corsou den mayoria di scenario ta un reduccion den yobida. E patronchi segun temporada probablemente lo keda mescos, cu mayoria di yobida concentra durante temporada di yobida. Loke principalmente ta cambia ta e cantidad. Reduccion relativo ta mas grandi durante periodonan cu ya ta seco, mientras reduccion absoluto mas grandi ta presenta durante temporada di yobida.
Pa Aruba, cu ya tin un clima relativamente seco, e scenarionan ta relevante pa planificacion riba termino largo. E rapport ta identifica maneho di awa, planificacion territorial, proteccion costero, conservacion di naturalesa, salud publico, energia y turismo manera areanan unda informacion climatico por yuda den evaluacion di riesgo y adaptacion. E estudio no ta calcula directamente consecuencia economico ni ta determina ki medida gobierno mester tuma. Su funcion ta provee un base cientifico pa evaluacion y pa tumamento di decision.
Aunke yobida ta un di e resultadonan mas notable, e señal tocante temperatura ta mucho mas consistente: den tur scenario Aruba lo sigui bira mas cayente.
Pa 2050, temperatura anual promedio ta proyecta pa aumenta entre aproximadamente 0.8 y 1.3 grado Celsius compara cu 1991-2020. Pa 2100, e diferencia entre scenarionan ta bira mas grandi. Bao di emision abao, aumento ta keda rond di 0.7 grado Celsius, mientras bao di emision halto e aumento proyecta ta entre 3.0 y 3.3 grado.
Un resultado importante ta cu dianan di calor extremo por bira mucho mas frecuente. Como punto di referencia, investigadornan a wak e dianan cu tabata entre e 5% mas cayente durante 1991-2020. Den e periodo ey, tabatin aproximadamente 18 di e dianan extremadamente cayente aki pa aña.
Pa 2050, cantidad di dia cu ta pasa e nivel aki ta aumenta considerablemente den tur scenario. Pa 2100, bao di emision halto, e calculacionnan ta indica cu e condicionnan cu durante 1991-2020 tabata pertenece na e dianan excepcionalmente cayente por presenta durante mayoria di aña.
Esaki no ta nifica cu Aruba lo tin exactamente e mesun temperatura extremo tur dia. E comparacion ta mustra cu temperatura cu den clima historico tabata relativamente raro por bira mas frecuente segun e promedio general ta subi. Ademas, datonan observa ta mustra cu e proceso di calentamento ya ta visible. Entre e tres islanan, aumento di temperatura observa na Aruba ta e unico tendencia di temperatura cu investigadornan a identifica manera estadisticamente significante.
E rapport ta confirma tambe aumento di nivel di lama, un riesgo cu ya a ser identifica den otro estudio.
Compara cu 1991-2020, nivel di lama ta proyecta pa ta aproximadamente 20 centimeter mas halto pa 2050. Pa 2100, e aumento proyecta ta rond di 50 centimeter bao di emision abao y cerca di 80 centimeter bao di emision halto. Den scenarionan cu probabilidad abao pero impacto potencial grandi, relaciona cu perdida acelera di ijs, un aumento ainda mas grandi no por ser exclui. Ademas, nivel di lama lo sigui aumenta despues di 2100.
Pa Aruba, esaki ta relevante pasobra un parti importante di actividad economico, ecosistema y infrastructura ta concentra cerca di costa. E rapport ta identifica inundacion costero, erosion, salinisacion, rif di coral y infrastructura costero manera areanan vulnerable na aumento di nivel di lama. Turismo ta particularmente relevante mirando e importancia di zona costero pa economia di isla.
E proyeccion nobo ta complementa advertencianan cu ya a aparece anteriormente tocante vulnerabilidad costero di Aruba. Diferencia principal ta cu e estudio actual ta forma parti di scenarionan climatico prepara specificamente pa Aruba, Corsou y Sint Maarten, combinando modelo climatico mundial cu dato y experticio local.
E rapport ta pone algun limite cla na su propio conclusionnan. E no ta inclui un analisis completo di horcan, yobida extremo, duracion di secura, aumento den nivel di acidez di lama ni algun otro riesgo climatico. E fenomenonan aki ta rekeri metodologia y modelonan adicional. Consecuentemente, e scenarionan mester ser mira manera un base pa evaluacion di impacto den futuro y no manera un inventario completo di tur riesgo climatico cu Aruba ta enfrenta.
E estudio ta mustra un futuro cu por varia considerablemente dependiendo di emision mundial y reaccion regional di clima, particularmente ora ta trata di yobida. Riba otro punto, direccion ta mucho mas cla: Aruba lo sigui bira cayente y nivel di lama lo sigui aumenta.
Pa yobida, e rango di posibilidad ta amplio. E scenario mas severo ta mustra cu Aruba por perde mas cu mitar di su yobida anual pa final di siglo, mientras e scenario mas modera ta mustra cambionan considerablemente mas chikito. Precisamente e diferencia ey ta un punto importante den interpretacion di e rapport: scenarionan no ta prediccionnan exacto, sino diferente posibilidad den futuro cu por ser uza pa prepara decisionnan cu tin consecuencia pa decadas.
E rapport ta pone un base cientifico mas specifico pa incorpora condicionnan climatico den planificacion di Aruba den futuro. E cifranan no ta determina exactamente con clima lo ta na 2050 of 2100, pero nan ta mustra e margen di cambionan pa cual e isla mester prepara.

about 23 hours ago
Debe publico di Aruba a bolbe registra un aumento durante di dos kwartaal di 2026, despues cu gobierno a opta pa un prestamo nobo den exterior pa atende parti di su necesidad di financiamento y cubri pagonan di debe cu ta vence durante 2026. Na final di juni, saldo total di prestamonan di Pais Aruba

Debe publico di Aruba a bolbe registra un aumento durante di dos kwartaal di 2026, despues cu gobierno a opta pa un prestamo nobo den exterior pa atende parti di su necesidad di financiamento y cubri pagonan di debe cu ta vence durante 2026. Na final di juni, saldo total di prestamonan di Pais Aruba a yega na Afl. 5.022,2 miyon, compara cu Afl. 4.924,8 miyon na final di prome kwartaal. Como resultado, e proporcion di debe compara cu Producto Interno Bruto (GDP) a subi di 61.0% pa 62.2%.
E informacion ta sali for di Uitvoeringsrapportage di e di dos kwartaal di 2026, cu ta presenta situacion financiero di gobierno te cu 30 di juni. E aumento di debe den e di dos kwartaal ta tuma lugar den un periodo cu, na mesun momento, finanzas publico ta mustra un resultado mas positivo cu loke a ser presupuesta. Gobierno a registra un surplus di explotacion di casi Afl. 256 miyon y un saldo di financiamento di Afl. 259,7 miyon durante prome mitar di aña.
E contraste entre un surplus fuerte y un aumento di debe tin principalmente di haber cu e kalender di obligacionnan financiero di gobierno. Segun e rapport, durante henter 2026 Pais Aruba mester paga Afl. 648,1 miyon na prestamonan cu ta vence. Teniendo cuenta cu e saldo di financiamento proyecta y un coreccion relaciona cu exceso di financiamento di 2025, Directie Financiën a calcula inicialmente un necesidad neto di financiamento di Afl. 420,6 miyon pa 2026.
Pa cubri parti di e necesidad aki, gobierno ya a haci un prestamo den exterior di USD 160 miyon, ekivalente na aproximadamente Afl. 288 miyon. E transaccion a contribui directamente na e aumento temporario di saldo total di debe durante di dos kwartaal. Directie Financiën ta anticipa cu e efecto aki lo reduci den periodonan siguiente, ora gobierno cuminsa efectua e pagonan di prestamonan cu ta programa pa vence.
E cifranan ta mustra claramente e cambio. Na final di 2025, e saldo di prestamonan di Aruba tabata Afl. 5.079,2 miyon. Durante e prome kwartaal di 2026 esaki a baha pa Afl. 4.924,8 miyon, pero na final di juni e total a bolbe subi pa Afl. 5.022,2 miyon. Esaki ta representa un aumento di aproximadamente Afl. 97,4 miyon den apenas di dos kwartaal, aunke e nivel total ainda ta aproximadamente Afl. 57 miyon mas abao cu na final di 2025.
Composicion di e debe tambe a cambia. Prestamonan domestico a baha di Afl. 2.682,3 miyon na final di e prome kwartaal pa Afl. 2.535,7 miyon na final di e di dos kwartaal. E reduccion ta principalmente resultado di disminucion den obligacionnan di Estado, cu a baha di Afl. 2.306,8 miyon pa Afl. 2.161,8 miyon. Otro prestamonan domestico a keda relativamente stabiel.
Di otro banda, debe externo a aumenta. Prestamonan den exterior a subi di Afl. 2.242,5 miyon na final di maart pa Afl. 2.486,6 miyon na final di juni. Particularmente prestamonan den dollar a registra un aumento fuerte, di Afl. 993,6 miyon pa Afl. 1.237,5 miyon. E cambio ta directamente relaciona cu e financiamento nobo cu gobierno a haci den mercado internacional.
E rapport ta duna mas detaye riba e transaccion. E prestamo nobo registra pa 2026 tin un balor di Afl. 288 miyon, un tasa di interes di 6.29% y un periodo di 2026 te 2036. Durante e di dos kwartaal, gobierno tambe a paga dos prestamo local, cu hunto tabatin un balor di Afl. 145 miyon. Tambe tabatin pago riba otro prestamonan existente, mientras fluctuacion di cambio a influencia algun saldo.
E paso aki ta nifica cu gobierno ta reemplasa parti di debe cu ta vence cu financiamento nobo, mientras ta uza su resultado financiero pa limita cuanto financiamento adicional ta necesario. E aumento di debe den un kwartaal no kiermen necesariamente cu gobierno a gasta mas placa. Den e caso aki, un parti importante di e aumento ta debi na cu gobierno a haci un prestamo nobo prome cu otro prestamonan existente a ser paga.
A pesar di e aumento den e di dos kwartaal, tendencia di varios aña ta sigui mustra un reduccion considerabel di proporcion di debe compara cu tamaño di economia. Na 2022, saldo di prestamonan tabata Afl. 5.716 miyon y proporcion di debe tabata 96.1% di GDP. Na 2023 e proporcion a baha pa 87.3%, na 2024 pa 70.9% y na 2025 pa 64.2%. Na final di e di dos kwartaal di 2026, e proporcion ta 62.2%.
Segun e rapport ta indica, e meta financiero di gobierno ta pa sigui reduci e proporcion aki den añanan cu ta bin. E punto di salida den politica presupuestario actual ta cu saldo di financiamento di sector colectivo mester registra un surplus di por lo menos 1% di GDP, mientras proporcion di debe mester sigui baha gradualmente pa yega na maximo 50% di GDP na 2040. Tambe tin un norma pa gasto di personal, cu mester keda na maximo 10% di GDP for di final di 2027.
E resultado financiero di prome seis lunanan di 2026 ta, pa awor, mas faborabel cu loke tabata anticipa den presupuesto. Total di entrada di gobierno a yega na aproximadamente Afl. 1.104 miyon, cu ta 56.7% di e entrada presupuesta pa henter aña. Gastonan, di otro banda, a yega na Afl. 848 miyon, ekivalente na 47% di e presupuesto anual. E diferencia a resulta den un surplus di casi Afl. 256 miyon, compara cu Afl. 142,6 miyon cu tabata presupuesta pa henter 2026.
E resultado aki tambe a afecta necesidad di financiamento. Despues di inclui cuenta capital, saldo di financiamento na 30 di juni tabata positivo cu Afl. 259,7 miyon. Durante prome mitar di aña, gobierno a paga aproximadamente Afl. 345 miyon di su debe, loke ta representa 53.2% di e Afl. 648,2 miyon cu mester ser paga durante henter 2026.
Ademas di prestamonan di termino largo, e rapport ta mustra cu obligacionnan di termino cortico a baha durante di dos kwartaal. Total di debe di termino cortico, segun e definicion uza den rapport, a baha di Afl. 78,7 miyon na final di e prome kwartaal pa Afl. 59,8 miyon na final di juni. Crediteurnan domestico a baha di Afl. 71,1 miyon pa Afl. 51,5 miyon, mientras obligacionnan relaciona cu lease a baha un poco di Afl. 5,6 miyon pa Afl. 5,3 miyon.
Ora inclui tanto prestamonan como crediteurnan y otro obligacionnan cu ta conta den e calculacion mas amplio presenta den e rapport, e total a subi di aproximadamente Afl. 5.003,5 miyon na final di e prome kwartaal pa Afl. 5.082,0 miyon na final di e di dos kwartaal. E diferencia ta refleha tanto e entrada di financiamento nobo como pagonan y reduccion di algun debe durante e periodo.
E desaroyo di e di dos kwartaal ta pone dos tendencia importante banda di otro. Na un banda, posicion presupuestario di gobierno a mehora considerablemente y proporcion di debe ta mas abao cu algun aña pasa, y na otro banda, Aruba ainda tin un saldo di debe di mas cu Afl. 5 mil miyon y mester sigui refinancia obligacionnan cu ta vence, mientras costo di financiamento nobo tambe ta forma parti di e carga financiero pa añanan cu ta bin.
Pa resto di 2026, consecuentemente, no solamente resultado di entrada y gasto lo ta importante, sino tambe con e kalender di pago di debe lo afecta e saldo total. Directie Financiën ta indica cu e aumento registra den e di dos kwartaal ta di caracter intermedio y cu e saldo di debe ta spera di baha atrobe ora e siguiente pagonan programa ser haci. Cu mas cu mitar di e debenan anual ya paga na final di juni, e desaroyo durante di tres y di cuater kwartaal lo determina si Aruba lo caba 2026 cu un debe mas abao cu na inicio di aña y si e pais ta keda riba e trayectoria pa yega mas cerca di su meta di un proporcion di debe di maximo 50% di GDP na 2040.