Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Trona ta acusa ex-minister di Finansa Silvania di interferi den decision fiscal cu ta envolve XCG 3,2 biyon

about 13 hours ago

(Curacaochronicle) – Recaudador di Impuesto di Corsou, Alfonso Trona, a haci acusacionnan serio contra ex Minister di Finansa Javier Silvania, acusando e di interferi den un decision relaciona cu impuesto cu ta envolve aproximadamente XCG 3,2 biyon y di ignora consehonan profesional di funcionarionan gubernamental y expertonan financiero. Den di dos parti di su respuesta

www.bondia.com
news item

Trona ta acusa ex-minister di Finansa Silvania di interferi den decision fiscal cu ta envolve XCG 3,2 biyon

about 13 hours ago

(Curacaochronicle) – Recaudador di Impuesto di Corsou, Alfonso Trona, a haci acusacionnan serio contra ex Minister di Finansa Javier Silvania, acusando e di interferi den un decision relaciona cu impuesto cu ta envolve aproximadamente XCG 3,2 biyon y di ignora consehonan profesional di funcionarionan gubernamental y expertonan financiero.

Den di dos parti di su respuesta publico na controversia alrededor di investigacion di SOAB, Trona a afirma cu Silvania personalmente a interveni den un proceso cu tabata envolve un contribuyente grandi, a pesar di un decision administrativo anterior y recomendacionnan cu, segun dje, tabatin sosten di varios autoridad relevante.

Trona a describi e asunto como un ehempel di interferencia politico den administracion fiscal y a desafia Silvania pa splica su accionnan.

Segun Trona, e disputa a cuminsa for di un reunion dia 24 di augustus 2022, unda a yega na un decision tocante evaluacionnan fiscal, exencionnan y tratamento di obligacionnan pendiente di un entidad cu su nomber no ta completamente cla den grabacion disponibel.

El a splica cu e decision a trata varios asunto tecnico di impuesto, incluyendo evaluacionnan mas bieu, validez legal di evaluacionnan y tratamento di creditonan fiscal cu ta data for di 2005.

Trona a sostene cu enfoke original tabata basa riba legislacion existente y principio cu un evaluacion fiscal mester ta legalmente valido prome cu Oficina di Recaudacion di Impuesto por exigi pago of procesa reembolso.

Despues di reunion di augustus 2022, segun Trona, specialistanan a prepara un documento formal cu tabata refleha e enfoke administrativo acorda. El a bisa cu e documento a inclui experiencia legal y financiero y tabatin como meta ofrece un solucion cu por ser defende legalmente pa e asuntonan fiscal pendiente.

Trona a afirma cu e areglo propone por a resulta den recaudacion di aproximadamente XCG 1,1 biyon si e tabata implementa manera originalmente acorda.

Sinembargo, el a alega cu Silvania despues a interveni y a exigi cambionan na e documento.

Trona ta describi confrontacion durante reunion

Un di e acusacionnan mas notabel den declaracion di Trona ta trata di un reunion unda Silvania, funcionarionan fiscal y conseheronan tabata presente.

Segun Trona, e reunion a dura menos cu cinco minuut prome cu un desacuerdo a surgi tocante consecuencianan financiero di e areglo fiscal propone.

Trona a bisa cu Silvania a puntr’e cuanto deuda pendiente di e contribuyente, un operador di loteria, lo ser reduci bao e documento cu nan tabata discuti.

Recaudador di Impuesto a afirma cu el a responde cu reduccion lo ta cero, pasobra Oficina di Recaudacion ya tabatin reclamacionnan establece riba propiedadnan di operador di loteria.

Trona a alega cu Silvania despues a instrui un funcionario of consehero, kende el a dirigi como Wim Nijdam, pa sigui su ordennan enbes di usa su propio criterio profesional independiente.

Trona a cita Silvania diciendo na Hulandes: “Wim, jij moet doen wat ik zeg, niet wat jij denkt.”

E declaracion por ser traduci aproximadamente como: “Wim, bo mester haci loke mi ta bisa, no loke bo ta pensa.”

Segun Trona, e intercambio aki ta mustra cu Silvania kier a cambia e documento fiscal a pesar di evaluacion profesional presenta na dje.

E supuesto intercambio no a ser verifica independientemente, y transcripcion disponibel no ta establece identidad ni respuesta di e persona cu yama Wim.

 

news_item
Click to read more

Mester declara cambio climatico como ‘emergencia pa salud global’, segun estudio di Lancet

about 13 hours ago

(AFP)—Mester declara cambio climatico como un “emergencia pa salud global” pa influencia politicanan di gobierno, despues cu calor a causa tres miyon morto entre 2016 y 2023, segun un rapport publica diaranson den revista medico The Lancet. Publica pa e revista medico Britanico prome cu e conferencia climatico COP31 na november, e di dies edicion

www.bondia.com
news item

Mester declara cambio climatico como ‘emergencia pa salud global’, segun estudio di Lancet

about 13 hours ago

(AFP)—Mester declara cambio climatico como un “emergencia pa salud global” pa influencia politicanan di gobierno, despues cu calor a causa tres miyon morto entre 2016 y 2023, segun un rapport publica diaranson den revista medico The Lancet.

Publica pa e revista medico Britanico prome cu e conferencia climatico COP31 na november, e di dies edicion di e rapport a reuni 146 investigador for di 30 pais pa evalua e impacto di cambio climatico riba salud di poblacion mundial.

E rapport a indica cu na 2023 a registra un cantidad record di 710,000 morto relaciona cu calor, cu mas di 70 porciento di e cantidad ey ta relaciona cu cambio climatico causa pa actividad humano.

Marina Romanello, director ehecutivo di e proyecto di investigacion tocante salud y clima Lancet Countdown, a declara cu tabatin “tres miyon morto relaciona cu calor mundialmente den un periodo di ocho aña desde Acuerdo di Paris” di 2015.

“Esaki ta aproximadamente ekivalente na henter e poblacion di Gales cu a ser elimina den un periodo di ocho aña debi na calor,” el a declara durante un conferencia di prensa.

Y “68 porciento di e mortonan ey por ta atribui directamente na cambio climatico”.

E tratado internacional legalmente obligatorio tocante clima, adopta den capital Frances, tabatin como obhetivo limita calentamento global na menos cu 2 grado Celsius y sigui haci esfuerso pa manten’e na 1.5 grado Celsius compara cu nivelnan prome cu industrialisacion.

Impacto di cambio climatico

Romanello a declara cu e emergencia mundial di salud causa pa cambio climatico mester ser maneha cu “un strategia integra, pa asina nos no ta reaccionando na un emergencia tras di otro”.

En bes di esey, el a boga pa “un reaccion coherente y duradero cu ta fortalece resistencia, aumenta capacidadnan y amplia e posibilidadnan di paisnan pa evita mas emergencia den futuro”.

Pa determina e proporcion di morto cu por keda atribui na calentamento causa pa actividad humano, e investigadornan a compila e cantidad di morto relaciona cu calor registra pa e paisnan y despues a kita e mortonan cu lo a sucede sin cambio climatico, segun profesor Ollie Jay di Universidad di Sydney.

Jay a declara cu cambio climatico ta aumenta tanto e intensidad como frecuencia di periodonan di calor extremo. El a señala cu aña pasa un secura extremo a afecta mas di mita di superficie terestre di mundo durante por lo menos un luna.

Costo economico

Door di reduci productividad di trahadornan, calentamento global a costa economia mundial mas di un triyon dollar pa aña durante e ultimo tres aña, segun e investigadornan.

Ta calcula cu Zuidoost Asia y Africa, e regionnan mas afecta, a perde e ekivalente di 3.9 porciento y 3.2 porciento di nan producto interno bruto (GDP), compara cu 0.2 porciento pa Europa y 1.5 porciento pa continente Americano.

Sinembargo, a registra progreso concreto den algun area.

Desde 2016, 56 di e 194 estado miembro di Organisacion Mundial di Salud (WHO) a adapta nan sistemanan di salud y alerta tempran pa anticipa eventonan extremo.

Inversion den energia limpi a yega 2.1 triyon dollar na 2025, dobel di e cantidad inverti den combustibelnan fosil, cual ta causa cambio climatico.

Sinembargo, combustibelnan fosil ainda ta representa 80 porciento di energia mundial y ta causa contaminacion di aire cu ta resulta den 2.73 miyon morto pa aña, segun e estudio.

Mientras tanto, a evita aproximadamente 323,000 morto den “por lo menos” 77 pais unda contaminacion di aire causa pa combustibelnan fosil a baha desde 2016, segun e rapport.

Aunke financiamento pa investigacion medico relaciona cu clima a aumenta shete biaha y a yega 316 miyon dollar na 2024, 84 porciento di e fondonan aki ta bay pa investigadornan den paisnan rico, a pesar cu e paisnan menos desaroya ta esnan mas afecta pa e menasanan creciente di cambio climatico pa salud.

Romanello a declara cu, pa prome biaha e aña aki, e trabou di e investigadornan a bira mas complica debi na desaparicion di cierto fuente di dato, particularmente for di Merca. Entre nan tin informacion tocante subsidionan pa combustibelnan fosil, cu autoridadnan Mericano no a publica.

Tambe el a declara cu durante e ultimo dos aña, instabilidad geopolitico mundial a pusha calentamento global y su impacto riba salud patras, subrayando cu falta di accion ta empeorando e situacion.

 

news_item
Click to read more

Wardacosta di Caribe Hulandes cu rescate di pasahero di crucero cu a haya atake

about 13 hours ago

Riba diamars anochi, 27 di october 2026, Centro Operacional Maritimo di Wardacosta di Caribe Hulandes a ricibi un notificacion for di un barco crucero cu tabata pidi pa un evacuacion medico. Ta trata di un hende homber turista cu nacionalidad Mericano di 79 aña di edad cu a sufri di un atake di curason. E

www.bondia.com
news item

Wardacosta di Caribe Hulandes cu rescate di pasahero di crucero cu a haya atake

about 13 hours ago

Riba diamars anochi, 27 di october 2026, Centro Operacional Maritimo di Wardacosta di Caribe Hulandes a ricibi un notificacion for di un barco crucero cu tabata pidi pa un evacuacion medico.

Ta trata di un hende homber turista cu nacionalidad Mericano di 79 aña di edad cu a sufri di un atake di curason. E pasahero tabatin mester di asistencia medico mas lihe cu ta posibel. Centro Operacional Maritimo di Wardacosta a tuma contacto cu CITRO Medico pa ricibi conseho. Despues di a consulta cu e medico, a determina cu e persona tabata rekeri di asistencia medico urgentemente.

E barco crucero tabata nabegando relativamente leu for di Aruba y ta pa e motibo ey, a dicidi di pidi tripulacion di helicopter pa asisti cu e caso. Despues di e preparacionnan necesario, a sali cu urgencia den direccion di e crucero.  E pasahero a ser entrega na e tripulacion di helicopter cu a logra di transporta e y tambe e medico di e barco, pa asina hiba nan Aruba.

Na momento cu a yega Aeropuerto Internacional di Aruba, personal di ambulance a tuma e pashent over y a sali den direccion di hospital pa e por ricibi e tratamento medico necesario.

E tipo di operacionnan aki ta subraya e importancia di un bon coordinacion y comunicacion cu tur instancianan concerni na momento cu ta trata bida di hende. Cada seconde ta conta.

Wardacosta di Caribe Hulandes kier expresa palabranan di gradicimento na aeropuerto internacional di Aruba, gobierno di Aruba y tambe tur instancia concerni pa e bon cooperacion, comunicacion, flexibilidad y profesionalismo durante di e tipo di caso nan aki.  Hunto nos ta soru pa bienestar y siguridad di Aruba.

Hunto nos ta fuerte!

 

news_item
Click to read more

Comunicado di parlamentario Shailiny Tromp-Lee (MEP): Falta 65 dia pa cambio di Minister-President… y Aruba ainda no sa ken lo tuma over! 

about 13 hours ago

Falta solamente 65 dia pa 1 di januari 2027, e fecha riba cual Minister-President Mike Eman a anuncia cu e lo laga su funcion. Sinembargo, te na e momento aki, no tin claridad publico tocante ken lo tuma e responsabilidad di Minister-President over.  E situacion aki ta lanta preguntanan serio cu no por keda sin

www.bondia.com
news item

Comunicado di parlamentario Shailiny Tromp-Lee (MEP): Falta 65 dia pa cambio di Minister-President… y Aruba ainda no sa ken lo tuma over! 

about 13 hours ago

Falta solamente 65 dia pa 1 di januari 2027, e fecha riba cual Minister-President Mike Eman a anuncia cu e lo laga su funcion. Sinembargo, te na e momento aki, no tin claridad publico tocante ken lo tuma e responsabilidad di Minister-President over. 

E situacion aki ta lanta preguntanan serio cu no por keda sin contesta. Con ta posibel cu, cu solamente 65 dia pa e cambio anuncia, Parlamento y pueblo di Aruba ainda no tin claridad tocante ken lo asumi e liderazgo di gobierno y con e transicion lo wordo organisa? Mi ta expresa mi preocupacion profundo pa e falta di claridad rond di un cambio asina importante pa gobernacion di nos pais. Nos no ta papia aki di un cambio di gobierno despues di eleccion, sino di un cambio di Minister-President dentro di e mesun gobierno cu actualmente ta na poder.

E cambio aki no ta solamente un asunto interno di un partido politico. E funcion di Minister-President ta un responsabilidad publico, cu tin implicacion pa e direccion politico di pais, e continuidad di maneho gubernamental y e responsabilisacion dilanti di Parlamento y pueblo.

 

A solicita reunion publico… te awe sin contesta!

Fraccion di MEP a solicita un reunion publico cu Minister-President Mike Eman pa trata su anuncio di retiro, e proceso di sucesion y e garantia pa un transicion ordena dia 16 di juni 2026. Sinembargo, te cu dia di awe, e reunion solicita no a keda yama.

Como parlamentario mi ta considera preocupante cu un peticion pa discuti un asunto asina importante ainda no a resulta den un reunion publico, mientras cu e fecha anuncia pa e salida di Minister-President ta acerca rapidamente.

 

Pakico tin tanto falta di transparencia y seriedad den un asunto asina importante pa Aruba? Pakico ta evita e responsabilisacion den Parlamento ora ta trata di un decision cu por afecta e direccion di nos pais? Parlamento no ta existi solamente pa aproba ley y trata presupuesto; Parlamento tin un responsabilidad fundamental pa controla gobierno, haci pregunta y exigi splicacion den interes di pueblo di Aruba. Lastimamente, Presidente di Parlamento no ta cumpli cu e Reglement van Orde y no ta tene su mes na e principionan di bon gobernacion. Algo cu a cuminsa bira un custumber den Parlamento di Aruba y cu sigur ta un situacion hopi peligroso.

 

Mi ta subraya cu ora un Minister-President anuncia su salida, y e fecha ta acerca, ta mas cu normal pa Parlamento pidi claridad tocante e proceso y e garantia pa continuidad di gobierno. E pregunta no ta solamente ken lo bira e proximo Minister-President. E pregunta ta tambe pakico, faltando solamente 65 dia, ainda no tin claridad publico suficiente y pakico e peticion pa un reunion publico no a resulta den un reunion.

 

Brinda transparencia y duna responsabilisacion ta un deber 

Mi ta considera cu e situacion aki mester wordo trata cu e seriedad cu e merece. Falta di claridad por alimenta incertidumbre y genera preguntanan legitimo den sociedad. No ta suficiente pa anuncia un fecha di salida. Ta necesario pa duna claridad tocante e proceso cu lo conduci na e cambio, y pa informa Parlamento y pueblo na tempo.

Falta solamente 65 dia pa 1 di januari 2027 y Aruba merece claridad tocante ken lo dirigi e mesun gobierno di AVP-Futuro entrante e fecha ey. Parlamento y Pueblo kier claridad, pasobra ora ta trata di e direccion di nos pais, transparencia no ta un fabor, e ta un responsabilidad.

 

news_item
Click to read more

Falta hopi analisis… Di minimo di subsistencia…

about 13 hours ago

E tema di ahuste di salario minimo na nivel di e ‘bestaansminimum’ ta yamando hopi mas pregunta – corecto y al caso – cu loke nos ta mira contesta. Esaki kier men cu nos no tin claridad encuanto e aspectonan clave pa por inicia tal proyecto, cu por tin consecuencia grandi. Unda ainda, despues di

www.bondia.com
news item

Falta hopi analisis… Di minimo di subsistencia…

about 13 hours ago

E tema di ahuste di salario minimo na nivel di e ‘bestaansminimum’ ta yamando hopi mas pregunta – corecto y al caso – cu loke nos ta mira contesta. Esaki kier men cu nos no tin claridad encuanto e aspectonan clave pa por inicia tal proyecto, cu por tin consecuencia grandi. Unda ainda, despues di bastante discusion, nos ta mira falta di informacion?

Un di e areanan unda nos no ta mira tanto informacion ainda, ta e efecto macro-economico di aumento di salario minimo. Si nos no tin idea kico en realidad aumento di salario minimo tin como consecuencia, anto di kico nos ta papiando? Por ehemplo, e pregunta: cuanto efecto inflacionario un aumento di salario minimo tin riba aumento di nivel di prijs den e periodo despues? Y claro cu aki ta referi na e inflacion genera localmente y no na inflacion importa. Esaki ta importante pasobra un di e comentarionan den pueblo, cu nos tin hopi aña ta scucha, ta bisa cu tanto bal haya mas salario si prijs mas halto ta come esaki mesora. Nos tin e tipo di informacion aki caba disponible na algun instancia gubernamental? Ta parce nos un bon aporte na e actual discusion.

Di antemano nos sa cu gobierno no tin instrumento pa limita aumento di prijs no hustifica. Esaki a keda bon cla for di estudio haci te awor pa e organismo supervisior di competencia empresarial (AFTA), cu a yega na conclusion cu no tin mucho perspectiva pa logra reduci nivel di prijs stimulando competencia.

Tambe mester analiza pakico e brecha entre salario minimo y nivel di subsistencia a keda aumenta. E calculacion di salario minimo a base di e ‘CPI’ ta subestima continuamente e berdadero aumento di nivel di prijs, expresa den e bestaansminimum? O tin algo incorecto den e metodonan maneha, o den e forma con ta aplica nan den practica? Tin un evaluacion periodico independiente tumando lugar encuanto e veracidad di e cifranan? E instancianan responsable mester contesta e preguntanan aki, tambe cu vista pa futuro: si kier un maneho mas coherente di reparticion husto di beneficio economico, loke e salario minimo ta pretende di reperesenta, anto mester elabora e mecanismo ey, y no limita e discusion na e pregunta – politico – si tal o cual manera di cera e brecha di mas di Afl. 600 por tuma lugar den fase of no.

Tampoco ta posible evadi e discusion di efecto general di un aumento asina fuerte riba posicion competitivo di sector turistico. Por bisa cu te awe no tabatin hopi hende cu a preocupa pa esaki, y Aruba a keda desaroya na un ritmo impresionante, pero lo yega un dia cu mester enfrenta e asunto aki. Actualmente nos ta un di e destinacionnan mas caro di nos region pa loke ta salario minimo, di US$ 6,47 pa ora, comparable cu Bahamas (US$ 6,50) pero mas barata cu Cayman Islands (US$ 8,00) y e teritorionan Mericano (Puerto Rico, US Virgin Islands; US$ 10,50 y US$ 12,00 resp.). Un tereno importante di estudio den turismo ta e efecto di nivel di salario y e grado di (in)elasticidad di e sector bao impulso di alza di nivel di salario. Mester bisa cu esaki na nivel internacional mes no ta un tema cu ta conta cu tanto interes cientifico. En general e impresion ta cu aumento di costo di salario no ta genera impulso den direccion di menos empleo, na fabor di otro forma di organiza labor, cu por resulta den mas productividad laboral. Ademas nos tin algun obstaculo grandi pa resolve si nos kier papia di cifra confiable den nos economia. Uno ta e presencia di tanto miles di trahador clandestino, loke ta duna problema den calcula productividad laboral. E empresanan cu a emplea, y ta empleando ainda trahador ilegal, ta progresando pero e parti laboral ta keda subvalora, creando asina cifra infla di productividad, cu supuestamente a logra cu hopi menos empleado, loke no ta berdad. Na fin di e aña aki lo por mira e cifranan di aumento di nos poblacion oficial, ademas di mas di 7.000 empleado acerca na 2026, cu un registracion fuerte di trahador cu a haya permiso di estadia. Nos lo mira anto un caida – artificial – di productividad laboral?

Tambe nos ta referi na un asunto cu a bin dilanti den e charla di Camara di Comercio, di cual un relato den nos edicion di ayera (28-oct-2026). Ta trata di e cantidad real di persona soltero cu ta biba di un salario minimo. Mester tin un cifra actualiza di e grupo aki, pa por tin idea con grandi e problema ta. Tambe ta necesario tin un panorama mas completo di e nivel di ingreso cu e hogarnan di mas persona tin actualmente. Nos no por hiba un discusion sensato si ta papia a base di cifra di tanto aña pasa. Gobierno mester tuma esaki como un señal urgente pa mehora prestacion profesional di su departamentonan.

Tambe ta necesario tuma na cuenta con ta bay, di avance economico pa prosperidad general. Esaki ta implica atencion na asunto manera vivienda popular, transporte publico y educacion. Aki nos ta bay specificamente riba educacion pasobra e ta relaciona directamente na e tema di salario minimo. Nos ta puntra nos mes kico ta pasa ora un hoben di 18 aña direpente tin un salario di mas di Afl. 2600 pa luna, bibando cerca su mayornan? E gana di sigui cu nan educacion ta bira casi nulo… Nos sa cu salario minimo hubenil ta impopular cerca nos politiconan, pero mester considera esaki, si nos kier pa nos hobennan completa nan educacion…