Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Programa di UNESCO Ocean literacy pa educador

about 22 hours ago

Riba 5 di februari, cuater maestro a completa e certificacion di Ocean Literacy for Educators di UNESCO. Den un colaboracion entre UNESCO Aruba y Aula di Lama (di Iberostar Foundation), a guia un programa di 12 siman unda a discuti diferente tema importante pa nos conocemento di lama y e retonan cu nos ocean ta enfrenta. Esaki

www.bondia.com
news item

Programa di UNESCO Ocean literacy pa educador

about 22 hours ago

Riba 5 di februari, cuater maestro a completa e certificacion di Ocean Literacy for Educators di UNESCO. Den un colaboracion entre UNESCO Aruba y Aula di Lama (di Iberostar Foundation), a guia un programa di 12 siman unda a discuti diferente tema importante pa nos conocemento di lama y e retonan cu nos ocean ta enfrenta.

Esaki ta den cuadro di e UN Decade of Ocean Science. Un pabien ta bai na e cuater maestronan: Brooke Barrett di School House, Susanne Spanjers-Steeghs di YNZ Montesorri, Jasmin Kelly di Cacique Maquarima y Gyseth Arends di Edu Campus. Alabes, ta extende un invitacion na otro maestronan pa participa den e di dos ronda di Ocean Literacy for Educators cu lo cuminsa na maart.

Pa Aruba, como un isla rondona pa lama, e tema aki ta sumamente relevante, pero hopi biaha e no ta presente den e curriculo escolar. E programa online internacional di UNESCO ta trata e temanan aki di un forma general, considerando cu lama ta conecta henter mundo. Aki ta unda e colaboracion cu Aula di Lama ta duna balor agrega, brindando un espacio semanal pa discuti e temanan aki y conecta nan cu e realidad di Aruba pa medio di ehempelnan local, field trips y actividadnan demostrativo cu por wordo realisa den klas na un costo minimo. E contextualisacion aki a wordo presenta pa Jean Paul Moquette, kende tin su estudio den Coastal & Marine Management, y docente di Universidad di Aruba, Christie Mettes.

E ciclo nobo pa e programa aki lo cuminsa dia 5 di maart y lo sigui te cu dia 25 di juni.

news_item
Click to read more

Conocido personalidad di media na Aruba, Julia Renfro, a fayece

about 22 hours ago

Ayera riba rednan social, sernan keri a anuncia e lamentable noticia di e fayecimento di Julia Renfro, kende na Aruba ta conoci pa su trabao den corant Aruba Today y Aruba Weekly, y tambe como fotografo. Ruman homber di Julia, Donnie Renfro, a comparti un post riba rednan social anunciando e fayecimento. “Mi ta tristo

www.bondia.com
news item

Conocido personalidad di media na Aruba, Julia Renfro, a fayece

about 22 hours ago

Ayera riba rednan social, sernan keri a anuncia e lamentable noticia di e fayecimento di Julia Renfro, kende na Aruba ta conoci pa su trabao den corant Aruba Today y Aruba Weekly, y tambe como fotografo.

Ruman homber di Julia, Donnie Renfro, a comparti un post riba rednan social anunciando e fayecimento. “Mi ta tristo pa anuncia e fayecimento di mi ruman muher, Julie Renfro despues di un malesa cortico cu a causa un hemoragia cerebral,” Donnie Renfro a bisa den su post. “Ta bay planea un reunion priva pa famia y amigo cercano.”

Segun su perfil di rednan social, Julia Renfro a traha como creador di contenido pa Aruba Tourism Authority, pa gobierno, pa diferente hotel y medionan di comunicacion. Pa un tempo e tabata hefe di redaccion di Aruba Today, e corant ruman di Bon Dia Aruba. E tambe tabata un liaison pa medionan di comunicacion Mericano, cubriendo noticia na Aruba manera e desaparicion di Natalee Holloway.

Amigonan y famia ta recorda Julia como un persona alegre, caluroso, cu compasion pa animalnan y como un amigo genuino.

Bon Dia Aruba ta manda palabra di condolencia na sernan keri di Julia Renfro. Cu Julia sosega na paz.

 

news_item
Click to read more

15 Broker a certifica como Declarant pa por acelera importacion y exportacion; Asina fortificando economia di Aruba

about 22 hours ago

Diabierna ultimo, Minister di Finanzas, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever (Futuro) tabata presente na e ceremonia oficial di entrega di certificado na 15 representante di diferente broker na Aruba cu a finalisa cu exito e curso di Declarant, organisa pa di 8 biaha door di Cuerpo di Aduana conhuntamente cu ATIA. E

www.bondia.com
news item

15 Broker a certifica como Declarant pa por acelera importacion y exportacion; Asina fortificando economia di Aruba

about 22 hours ago

Diabierna ultimo, Minister di Finanzas, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever (Futuro) tabata presente na e ceremonia oficial di entrega di certificado na 15 representante di diferente broker na Aruba cu a finalisa cu exito e curso di Declarant, organisa pa di 8 biaha door di Cuerpo di Aduana conhuntamente cu ATIA.

E certificacion aki no ta solamente un logro personal pa e cursistanan, pero tambe un paso strategico importante pa Aruba como pais. Nos economia ta depende pa gran parti di importacion di mercancia y productonan for di exterior. Di cuminda, material di construccion, medicamento, ekipo industrial te cu productonan pa uso diario – practicamente tur cos cu nos ciudadano ta uza ta pasa den un proceso di importacion.

Scuchando comercio su deseo y necesidad pa acelera y agilisa e proceso di declaracion di mercancia, Ministerio di Finanzas hunto cu Cuerpo di Aduana ta traha activamente pa educa y certifica mas profesional den e campo aki. Cu mas Declarant certifica, e proceso di importacion por wordo maneha cu mas eficiencia, mas rapidez y cu mas exactitud, den cumplimento estricto cu regulacionnan di aduana.

E resultado directo di esaki ta un proceso mas agilisa den puerto y na aeropuerto, menos retraso den liberacion di carga, y un cadena di suministro mas stabiel pa negoshinan y consumidor. Esaki ta contribui directamente na competitividad di Aruba como economia habri y resiliente.

Durante su discurso, Minister Wever a expresa: “Un proceso di importacion rapido y eficiente no ta solamente importante pa comercio, pero ta impacta directamente e bida diario di nos ciudadanonan. Cu mas profesional capacita como Declarant, nos ta fortalece nos infrastructura economico y ta crea mas confiansa den nos sistema.”

Minister Wever a felicita tur 15 participante cu a pasa e curso cu exito y a subraya cu e responsabilidad cu nan ta asumi awor ta di gran importancia pa Aruba su desaroyo economico. Na mes momento Minister Wever ta gradici director di Aduana, Sr. Ricky Croes y Sr. Pablo, presidente di ATIA, Sr. Werleman y tur e docentenan di departamento di Aduana cu a organisa y facilita e curso aki.

“Bon preparacion tecnico y colaboracion estrecho entre sector publico y priva ta esencial pa un economia moderno. E inversion den capacitacion profesional ta un inversion den futuro di Aruba,” Minister Wever a termina bisando.

 

news_item
Click to read more

Dia Internacional di Lenga Materno: Un Tributo na Papiamento

about 22 hours ago

Cada aña, riba 21 di februari, mundo henter ta para keto un momento pa reconoce e balor di lenga materno. Dia Internacional di Lenga Materno, a surgi pa pone enfasis riba e importancia di preservacion di idioma, multiculturalidad y educacion den lenga di origen. E dia aki ta recorda cu un lenga no ta solamente

www.bondia.com
news item

Dia Internacional di Lenga Materno: Un Tributo na Papiamento

about 22 hours ago

Cada aña, riba 21 di februari, mundo henter ta para keto un momento pa reconoce e balor di lenga materno. Dia Internacional di Lenga Materno, a surgi pa pone enfasis riba e importancia di preservacion di idioma, multiculturalidad y educacion den lenga di origen. E dia aki ta recorda cu un lenga no ta solamente un medio pa papia, sino tambe un puente pa cultura, identidad y memoria colectivo.

Na Aruba, e tema di lenga materno ta toca un punto hopi profundo, pasobra Aruba su historia ta marca pa encuentro di diferente pueblo, idioma y tradicion. Papiamento, como lenga crioyo a crece, a fortalece y a gana su propio espacio como simbolo di e pueblo.

Den e contexto aki, Biblioteca Nacional Aruba ta invita comunidad pa un anochi cultural special riba diahuebs 19 di februari, unda e enfoke principal lo ta Papiamento como lenga materno y como un forsa cu ta uni nos den un sociedad multilingual. Linguista Mirto Lacle a splica cu e evento aki ta cay den marco di celebracion di Dia Internacional di Lenga Materno, pero tambe den e cuadro historico di 40 aña di Status Aparte, un momento cu ta marca un etapa importante den e caminda di Aruba pa fortalece su identidad.

El a indica cu e anochi lo ta un biahe den tempo, cultura y expresion artistico. Un punto central lo ta un combersacion cu Ralph Yarzagaray riba un buki special cu tin 100 aña di existencia. E buki aki, cu a ser edita un siglo atras, ta representa no solamente un tesoro literario, pero tambe un testimonio di con Papiamento a ser usa y registra den forma escrito hopi prome cu hopi hende ta pensa. Den e combersacion, lo explora e significado di e obra aki, su impacto, y su balor pa Papiamento.

Ademas, e programa lo inclui presentacion di un obra literario nobo di autora Desiree Correa titula Toi-Toi-Toi. E publicacion aki ta contene 20 obra entre cuento y obranan teatral. Tin historia original, adaptacion, y traduccion, loke ta mustra con creatividad ta florece ora un autor ta usa su lenga materno pa crea, reinventa y comparti mensahe.

E evento lo bira un anochi cu ta conecta pasado cu presente. Den un solo programa lo sinti e resonancia di 100 aña di historia literario, y na mesun momento di 40 aña di Status Aparte, cu ta representa autonomia, resiliencia y fortaleza cultural. E celebracion ta enfoca riba multiculturalidad y multilinguismo, e realidad cu ta forma convivencia diario, y cu a duna Papiamento su caracter unico.

E programa no lo keda limita na literatura solamente. Musica y canto tambe lo tin un rol importante, pasobra nan ta un forma poderoso pa transmiti idioma y sentimento. Lo recorda cancionnan cu a marca generacionnan, desde composicionnan antiguo cu tin mas cu un siglo, te cancionnan escolar cu a ser canta, y sigui te e evolucion di festivalnan manera Voz-i-landia Escolar, cu a ser reconoci como un expresion autentico den e lenga crioyo.

Diferente artista, grupo y solista lo participa den e anochi, incluyendo interpretacion y traduccionnan di canticanan. Lo mustra tambe figuranan internacional cu a expresa nan opinion na Papiamento, algo cu ta subraya e capacidad di e lenga crioyo pa comunica mensahe riba nivel global, sin perde su esencia local.

Astrid Britten, directora di Biblioteca Nacional Aruba, a enfatisa cu e lema di e anochi, “Ban Causa Furor cu Papiamento”, ta refleha e energia cu Biblioteca kier transmiti. E programa ta multidisciplinario, abarcando canto, literatura, teatro y historia oral, subrayando con Papiamento ta biba den e manera di conta cuentanan, den e forma cu di papia na cas, y den e expresionnan di comunidad.

Britten ta remarca tambe cu e celebracion di Status Aparte ta un simbolo di identidad, pero cu Aruba ta yega den un periodo cu hopi otro celebracion cultural ta topa su caminda, manera e 50 aña cu Aruba lo celebra su himno y bandera. Den tur esaki, idioma ta keda un pilar fundamental.

El a splica cu interes di hobennan den material na Papiamento ta creciente, pero e demanda ta pone un reto real riba produccion di contenido, specialmente despues cu dos aña pasa Papiamento a ser introduci como lenga di instruccion den e prome klasnan di scol basico, loke a haci e necesidad pa material educativo den Papiamento mas grandi. E cambio aki ta significa cu scol, maestro y alumnonan ta depende mas cu nunca riba disponibilidad di buki y recurso den Papiamento.

El a agrega cu aunke publicacionnan ta aumentando compara cu antes, e realidad ta cu e area di idioma ta chikito, y esey ta trece su propio desafio, sinembargo, el a enfatisa, e entusiasmo pa sigui crea y publica den Papiamento ta presente, y ta sigui fortalece.

Lacle a indica cu un punto interesante cu tambe lo ser discuti den e charla ta e manera cu Papiamento ta conecta cu otro paisnan y otro region. Lo papia riba relacion di Papiamento cu Costa Rica, Colombia y Cuba, y con influencia di otro idioma a yega Aruba.

Incluso lo recorda cu e prome señal escrito di Papiamento cu ta conoci ta bay back te 1775, den un carta amoroso entre dos persona. Esaki ta prueba cu Papiamento no ta un idioma “nobo” manera hopi hende a pensa, sino un lenga cu tin raiznan profundo den historia di Caribe.

E anochi lo ta un evento cultural y un momento pa reconoce y celebra Aruba su lenga materno, y pa mira cu Papiamento no solamente ta sobrevivi, pero ta creciendo y ta causando furor. Den honor di Dia Mundial di Lenga Materno, Aruba lo duna un paso mas pa honra su lenga crioyo y pa pasa e tesoro aki pa e proximo generacion.

 

news_item
Click to read more

Monthly Tables December 2025 di CBA: Un bista completo riba economia, turismo, credito y inflacion na Aruba

about 22 hours ago

Recientemente Centrale Bank van Aruba (CBA) a publica su Monthly Tables pa december 2025, den cual e ta duna un bista di indicadornan clave monetario, financiero, fiscal, turistico y inflacion. E documento ta ofrece un bista structura riba con e economia y sistema financiero di Aruba a funciona na fin di 2025, incluyendo desaroyonan den

www.bondia.com
news item

Monthly Tables December 2025 di CBA: Un bista completo riba economia, turismo, credito y inflacion na Aruba

about 22 hours ago

Recientemente Centrale Bank van Aruba (CBA) a publica su Monthly Tables pa december 2025, den cual e ta duna un bista di indicadornan clave monetario, financiero, fiscal, turistico y inflacion. E documento ta ofrece un bista structura riba con e economia y sistema financiero di Aruba a funciona na fin di 2025, incluyendo desaroyonan den placa amplio, expansion di credito, reservanan den exterior, entradanan di gobierno, rindimento di turismo, y prijsnan di consumidor.

Un di e indicadornan mas importante presenta ta e encuesta monetario, cu ta consolida e cuentanan di CBA, banconan comercial, y componentenan monetario relaciona cu gobierno. E encuesta aki ta mustra cu “broad money” (placa amplio: midi di e oferta di placa cu ta encera tur activo likido cu cas y negoshinan tin, incluyendo placa cash y depositonan di banco) a expande constantemente durante e ultimo añanan. Pa fin di december 2025, el a yega Afl. 6.758,6 miyon, subiendo for di Afl. 6.224,3 miyon na fin di 2024. E crecemento aki ta refleha tanto aumento di activo domestico como posicionnan di activo stranhero mas fuerte, loke ta sugeri crecemento continuo di likides den economia.

Un bista mas di cerca riba credito domestico ta mustra cu e demandanan riba sector priva a keda un impulsor clave di expansion. Na fin di december 2025, e reclamonan riba sector priva tabata na Afl. 4.691,6 miyon, mas halto cu e Afl. 4.405,9 miyon registra na december 2024. Dentro di e categoria aki, prestamo na empresanan a keda e componente di mas grandi, alcansando Afl. 3.281,0 miyon, mientras cu credito na personanan individual a aumenta te na Afl. 456,3 miyon. Esaki ta indica cu tanto actividad di negoshi como fiansa di cas a contribui na e tendencia di subida den fiansa domestico.

E documento tambe ta kibra placa amplio den su componentenan principal. Pa december 2025, e oferta total di placa a yega Afl. 3.874,2 miyon, mientras cu quasi-money (activonan altamente likido, no-cash cu por ser converti lihe den placa cash cu riesgo minimo di perdida) a suma na Afl. 2.884,3 miyon. Moneda emiti pafo di banconan a para na Afl. 395,0 miyon, mustrando cu circulacion di placa cash a keda significante, aunke e parti mas grandi di oferta di placa ta sigui ser teni den depositonan. Depositonan di demanda pafo di banco a suma Afl. 2.922,5 miyon, y depositonan di spaar a yega Afl. 1.336,7 miyon.

E rapport tambe ta subraya e causa di cambionan den placa amplio. Pa aña 2025 den su totalidad, placa amplio a subi cu Afl. 534,2 miyon. Credito domestico a contribui cu Afl. 462,2 miyon, mientras cu entrada di exterior tabatin un aporte negativo di Afl. -213,6 miyon. Esaki ta sugeri cu expansion di fiansa domestico tabata e forsa principal tras di crecemento di placa, mientras cu movementonan relaciona cu exterior a reduci contribucionnan netto. Tambe e datonan ta mustra cu claims netto riba sector publico a subi cu Afl. 285,7 miyon na 2025, reflehando cambionan den financiamento di gobierno y actividad di deposito.

Activonan den exterior ta un otro enfoke clave, specialmente ya cu nan ta refleha e habilidad di Aruba pa maneha obligacionnan externo y mantene stabilidad monetario. Na december 2025, e activonan total di exterior a alcansa Afl. 4.509,3 miyon. E activonan den exterior di Banco Central tabata sostene pa posicionnan di oro balora na Afl. 858,2 miyon y otro activo di Afl. 3.212,4 miyon. E activonan netto den exterior a aumenta compara cu 2024, ora cu e total di activo den exterior tabata Afl. 3.666,3 miyon. E subida aki ta sugeri cu e posicion di reserva externo di Aruba a fortalece considerablemente durante aña.

E balansa consolida di institutonan cu ta crea placa ta ilustra mas aleu e escala di actividad di sector financiero. Activonan total di e sistema monetario a subi na Afl. 12.344,2 miyon pa fin di december 2025, compara cu Afl. 11.103,9 miyon na final di 2024. Activonan di exterior a keda un parti grandi di e structura aki, yegando un total di Afl. 4.635,9 miyon. E claimnan di sector priva, cu ta representa e mayoria di prestamo domestico, a para na Afl. 4.850,2 miyon. Riba e parti di pasivo, placa amplio di Afl. 6.758,6 miyon a keda e componente mas grandi, reflehando e rol importante di financiamento basa riba deposito den e sistema bancario di Aruba.

E cuenta sumario di CBA mes ta mustra un aumento notabel den placa di reserva y activonan di exterior. Pa december 2025, placa di reserva a yega Afl. 4.108,1 miyon, sosteni pa activo stranhero di Afl. 2.701,6 miyon. Tambe CBA a reporta diferencianan di reevaluacion di Afl. 17,7 miyon, reflehando cambionan den e baloracion di oro y posicion di divisa. E cifranan aki ta resalta e rol continuo di Banco Central den mantencion di likides y sostene e stabilidad financiero di Aruba pa medio di su maneho di reserva exterior.

Datonan di banco comercial ta duna bista riba e structura di actividad financiero priva. Pa december 2025, banconan comercial a informa activo total di Afl. 8.421,2 miyon. Fiansa a keda un categoria di activo dominante, yegando Afl. 4.824,5 miyon, mientras cu depositonan a sigui representa e fuente principal di financiamento. Depositonan di spaar a suma Afl. 1.376,8 miyon, y depositonan di tempo a yega Afl. 1.587,7 miyon. E proporcionnan di supervision publica den e tabel ta mustra un relacion di activo capital-pa-riesgo di 28,9 y un proporcion di fiansa-pa-deposito di 67,1, reflehando un sector bancario cu nivelnan di capital relativamente fuerte y intensidad di prestamo modera.

For di un perspectiva fiscal, cifranan di entrada di gobierno ta mustra cu entrada total na 2025 a suma na Afl. 1.859,3 miyon. Entrada di impuesto a keda e contribuyente principal, totalisando Afl. 1.686,8 miyon. Impuesto di omzet (B.B.O./B.A.V.P.) a keda un fuente grandi, yegando Afl. 432,0 miyon, mientras cu belasting riba entrada y ganashi a suma Afl. 507,1 miyon. E cifranan aki ta indica cu e rindimento di entrada di gobierno a keda stabiel y fuertemente impulsa pa belasting, cu belasting basa riba consumo y entradanan relaciona cu negoshi ta hunga un rol importante.

Turismo a keda un pilar central di economia di Aruba na 2025. E rapport ta mustra cu e total di anochi di bishitante a yega 10.310.093 y e total di bishitante a yega 1.515.102 pa e aña. Turismo di estadia tabata domina pa bishitantenan di Noord America, cu 1.172.855 yegada, incluyendo 1.092.842 for di Merca. E yegadanan di Latino America a suma 231.939, mientras cu e yegadanan di Europa a alcansa 71.231. Na december 2025 so, e total di bishitante a alcansa 146.515 y e anochinan di bishitante a totalisa 1.094.057, subrayando e forsa continuo di e rindimento di temporada halto di Aruba.

E tabel di crecemento riba turismo di stay-over ta confirma cu expansion di turismo a keda positivo. December 2025 a registra un aumento di 14,3% den total di bishitante compara cu e aña anterior. Durante henter e aña, e crecemento acumulativo di bishitante tabata na 6,6%, cu Noord America mustrando un crecemento acumulativo di 3,4%. Latino America a desplega crecemento acumulativo significantemente mas halto na 27,2%, loke ta sugeri aumento di diversificacion y recuperacion den mercadonan regional.

Finalmente, inflacion a keda abao pa normanan internacional. E Indice di Prijs di Consumidor, basa riba juni 2019 como 100, tabata na 109,5 na december 2025. E rapport ta mustra un aumento mensual di 0,4% na december, mientras cu e cambio di aña tras di aña tabata 0,4%. E tasa di inflacion durante e ultimo 12 lunanan tabata solamente 0,1%, confirmando cu e presionnan di prijs a keda minimo durante henter 2025.

En general, e Monthly Tables di December 2025 di Centrale Bank van Aruba ta presenta un economia caracterisa pa expansion monetario constante, activonan stranhero creciente, crecemento continuo den credito di sector priva, rindimento turistico fuerte, entradanan stabiel di gobierno, y inflacion hopi abao. Hunto, e indicadornan aki ta sugeri cu Aruba a cera 2025 cu actividad economico resiliente, sostene pa un sector turistico fuerte y un sistema financiero stabiel.