Bondia Aruba

news_item
Click to read more

Abelardo de la Espriella ta gana eleccion presidencial di Colombia

about 9 hours ago

(AFP) – Colombianonan a cuminsa vota den un di dos ronda di eleccion presidencial riba diadomingo, scogiendo entre un abogado di derecha respalda pa Cas Blanco y un senador iskierdista pa dicidi destino di un proceso di paz cu ta tambalia e relacionnan tenso cu Washington. 41 miyon votador lo kies entre e faborito Abelardo

www.bondia.com
news item

Abelardo de la Espriella ta gana eleccion presidencial di Colombia

about 9 hours ago

(AFP) – Colombianonan a cuminsa vota den un di dos ronda di eleccion presidencial riba diadomingo, scogiendo entre un abogado di derecha respalda pa Cas Blanco y un senador iskierdista pa dicidi destino di un proceso di paz cu ta tambalia e relacionnan tenso cu Washington.

41 miyon votador lo kies entre e faborito Abelardo de la Espriella y su rival iskierdista Ivan Cepeda — e ultimo den un serie di eleccion Latinoamericano sumamente polarisa.

Asuntonan di seguridad a domina un campaña marca pa atakenan cu bom di guerilla y asesinato di un candidato presidencial conservativo prominente.

“Mi mester bisa, tin cierto miedo,” Alex Vizcaino, di 59 aña, a conta AFP mientras e tabata vota den Baranquilla. “Ta e prome eleccion unda bo ta sinti e tiki miedo aki.”

“Tin hopi fanatico. Bo ta mira hopi violencia,” el a bisa. “Mi ta kere cu speransa di tur hende, sin importa color politico, ta cu cosnan lo cambia.”

De la Espriella, un nacional doble Mericano-Colombiano cu ta yama su mes “E Tiger,” a gana e prome buelta di mei primintiendo cu lo haci guera contra gruponan guerilla cu ta trafica droga y cu a nenga firma un acuerdo di paz na 2016.

El a gana “respaldo completo y total” di presidente Donald Trump y ta spera di subi riba un ola di derecha cu a trece candidatonan di derecha na poder na Bolivia, Chile, Costa Rica, Ecuador y Honduras.

For di tras di glas contra bala y cu un saludo militar, el a mobilisa sosten cu e grito “para firme pa patria!”

El a conta AFP cu si e ser eligi, e kier sosten di Merca pa un campaña di 90 dia di atakenan aereo contra gruponan arma cu ta produci coca, e materia prima di cocaina.

E ta defende e derecho di carga arma, construccion di mega-prizonnan, fracking, reduci tamaño di estado, y a bisa cu lo ta “ideal” pa haci economia di Colombia uno di dollar.

Cepeda ta un filosofo cu a bira senador y defensor di derechonan humano di 63 aña, y a ta un figura clave tras di politica di e gobierno actual pa negocia “paz total” cu gruponan arma.

E ta yiu di un senador comunista mata pa paramilitarnan di derecha y e heredero politico di presidente saliente Gustavo Petro — kende ta prohibi constitucionalmente di postula. Criticonan ta bisa cu gobierno iskierdista di Petro a permiti gruponan arma bira mas rico for di trafico, expande nan teritorio y gana poder.

Cepeda a conta AFP recientemente cu e lo “haci balans” di combersacionnan di paz y “haci e cambionan necesario.” Durante hopi tempo el a prefera dialogo riba un acercamento di seguridad cu man di hero.

Sosten di Cepeda ta bin principalmente for di progresistanan y pobernan — kende a beneficia for di un reduccion den pobresa, salarionan mas halto y desempleo mas abao den loke ainda ta un di e paisnan mas desigual den mundo.

E prome buelta di votacion a mustra un collapse total di centro politico di Colombia y di e derecha tradicional, cu a goberna e pais durante gran parti di e ultimo dos siglo.

Durante e votacion ey, De la Espriella a haya 44 porciento di e voto, contra 41 porciento pa Cepeda, sin cu ningun di nan haya e mayoria necesario pa evita e segundo ronda cu a tuma luga ayera.

Na final, cu solamente algun urna faltando pa reporta, Abelardo de la Espriella tabatin 49.65% di votonan – un bentaha grandi riba e Senador, ken tabatin 48.70%.

E victoria aki ta hopi probable di mehora e relacionnan tenso cu Washington y ta extende un ola di candidato derechista cu a cuminsa tuma poder na Latino America.

“Awe Colombia a gana su wega mas importante,” e presidente electo a bisa den un serie di publicacion riba rednan social, agregando cu el a papia cu Presidente Mericano Donald Trump ken a felicit’e. “Nos ta gradici Dios pa e milagro aki cu a tuma luga,” De la Espriella a bisa.

Su oponente, Ivan Cepeda, a bisa sostenedornan cu e lo warda te ora cu tur voto ta conta. “Na momento cu a completa e conteo y e resultado final ta conoci, y e evaluacionnan correspondiente a keda ehecuta, nos lo reconoce e resultado oficial,” el a bisa.

 

news_item
Click to read more

Mayoria contenido tocante sunscreen riba TikTok ta corecto, pero net e mal informacion ta bay viral

about 9 hours ago

(NBCNews) – Video tocante sunscreen ta tur caminda riba e red social TikTok – pero esunnan cu ta bay viral ta esunnan yen di informacion incorecto, segun un estudio publica den weekend den e journal PLOS Digital Health a descubri. Investigadornan di universidad di Alberta na Canada a analisa video di TikTok cu e cantidad

www.bondia.com
news item

Mayoria contenido tocante sunscreen riba TikTok ta corecto, pero net e mal informacion ta bay viral

about 9 hours ago

(NBCNews) – Video tocante sunscreen ta tur caminda riba e red social TikTok – pero esunnan cu ta bay viral ta esunnan yen di informacion incorecto, segun un estudio publica den weekend den e journal PLOS Digital Health a descubri.

Investigadornan di universidad di Alberta na Canada a analisa video di TikTok cu e cantidad mas halto di views den e cinco hashtag mas popular relaciona cu sunscreen – e cremanan cu ta usa pa blokea e efectonan dañino di solo. A pesar cu e gran mayoria – 87 porciento di e casi mil video – tabata promove uso di sunscreen, e videonan cu e nivelnan mas halto di atencion y reaccion (conoci como “engagement”) tabata esunnan cu tabata contene informacion falso.

E mal informacion aki tabata varia di “kima di solo no ta peligroso” te declaracionnan cu sunscreen ta toxico, segun autor lider di e estudio, Alessandro Macron, un investigador di universidad di Alberta cu ta studia con informacion di salud ta plama den medionan di comunicacion.

“Tabatin mencion specifico cu sunscreen tin potencial pa interumpi hormoon, cu tabata causa cancer, contene carcinogeno, cu e por daña lechi di pecho of contene microplastico,” Macron a bisa.

Dr. Anthony Rossi, un dermatologo na Memorial Sloan Kettering Cancer Center na New York, a bisa: “Mi a pasa un bon cantidad di tempo den mi consulta pa papia tocante kico realmente ta e berdad: con sunscreen realmente ta yuda y con usa sunscreen no ta bay causa cancer di cuero of pone bo bira deficiente den vitamina D.”

Rossi, kende no tabata involucra den e investigacion, a bisa cu sunscreen causando deficiencia di vitamina D ta un narativa cu ta rampante riba rednan social. “Tin cantidad di estudio cu ta mustra cu hasta cu uso regular diario di sunscreen, bo no ta desaroya un deficiencia di vitamina D,” el a bisa.

Segun e estudio nobo, hopi mal informacion tocante sunscreen ta enfoca riba e asina-yama sunscreen kimico, cu ta usa filter kimico pa absorbe rayonan ultravioleta dañino. Sunsecreen mineral, di otro banda, ta usa filter basa riba mineral, sea titanium dioxide of zinc dioxide, pa blokea e dayonan dañino di Solo.

“Actualmente no tin ningun indicacion cientifico cu ningun ingrediente usa ampliamente den sunscreen ‘kimico’ (e.g. oxybenzone) ta dañino pa salud di un persona,” e investigadornan a skirbi den e estudio.

Dr. Molly Hales, dermatologo y investigador na Universidad di Chicago, a bisa cu “ingrediente di tanto sunscreen kimico como mineral ta monitoria y regula pa FDA, loke ta nifica cu nan ta pasa perfilacion riguroso di seguridad, testing di seguridad prome cu ta permiti nan pa ser bendi, maske nan ta producto cu por cumpra sin receta.”

Macron a bisa cu e ta compronde e preocupacion tocante microplastic, cu ta omnipresente den bida diario.

Sinembargo, el a bisa cu no tin indicacion cu sunscreen ta expone hende na nivelnan mas halto cu otro fuentenan.

E estudio siman pasa no ta e prome indicacion cu rednan social por ta afectando e opinion di hende tocante sunscreen y seguridad den solo.

E aña aki, un tercer parti di participante Gen Z a ricibi un cijfer onvoldoende den e encuesta anual di seguridad di solo di Academia Mericano di Dermatologia. E encuesta ta atribui e falta di conocemento aki na rednan social: 36 porciento di Gen Z encuestado a bisa cu nan ta mira influencer como nan fuente principal di informacion tocante cuido di cuero, hasta mientras 64 porciento a bisa cu nan a haya mal informacion tocante sunscreen online.

“Mi lo bisa cu 95 porciento di e mal informacion nos por atribui na rednan social,” segun Dr. Marisa Garshick, un dermatologo na MDCS Dermatology na New York y un AAD fellow. “Sea ta directamente pasobra hende ta mira hende papia tocante problema cu sunscreen, of indirectamente unda ta e influencer faborito di un persona ta mustra cu nan a drumi den solo pa tres ora” y nan cuero a bira bruin.

E ramificacion ta cla: cancer di cuero ta aumentando globalmente.

Garshick a bisa cu e ta mira mas diagnostico di cancer di cuero basal y squamous cel den su pashentnan jong. Esaki ta “djis un señal di e hecho cu algun di e daño di solo ey cu ta afectando nos realmente si ta cuminsa ora nos ta mucha,” el a bisa. “Mi ta kere esey ta loke ta haci e situacion aki di rednan social asina preocupante, pasobra aki ta unda hopi di e adolescentenan aki ta haya nan informacion.”

Hales a bisa cu hopi biaha, e tin pashent nobo cu no ta realisa cu sunscreen ta necesario tur dia.

“Mi lo bisa un cantidad grandi di pashent nobo cu ta bin cerca mi pa nan prome chekeo di cancer di cuero ta sorprendi di tende cu nos ta recomenda pa aplica sunscreen tur dia, incluyendo ora bo no tin plan pa talbes ta pafo na un wega di baseball of un caminata of otro actividad pafo,” el a bisa.

Garshick a bisa cu e ta curasha hende pa haya e sunscreen cu ta traha miho pa nan, sea ta un producto kimico of uno mineral. Opcionnan expandi di sunscreen ta bay drenta mercado Mericano pronto, cu e aprobacion recien di FDA di e filter di UV popular globalmente, bemotrizinol.

“E miho sunscreen ta esun cu bo ta bay usa,” el a bisa.

Macron, autor di e estudio, a urgi usuarionan di rednan social pa tene cautela ora ta trata di ricibi informacion di salud for di e plataformanan aki.

“Ora un persona tin un mensahe cu ta relaciona directamente na un producto cu nan ta bende, bo mester ta extremadamente cauteloso tocante kico e mensahe ey ta,” el a bisa. “Audiencianan mester tin sospecho di e contenido cu ta pone nan sinti emocionnan extremo, specialmente miedo, y contenido relaciona cu salud ta parce di promove sea ideanan marginal of agendanan politico specifico, en bes di un consenso comparti di hallazgo cientifico.”

 

news_item
Click to read more

Un Aña despues di e mocion unanime den Parlamento: Unda e bodycam- y dashcamnan ta? Eduard Pieters (PPA): “Gobierno a haya e instruccion, pero a scoge pa ignora y no actua”

about 9 hours ago

E walkout reciente di e miembronan di Recherche y e sindicato policial ta manda un señal alarmante cu no por ignora. Pa lider di fraccion di PPA, Eduard Pieters, e situacion actual den cuerpo policial no a surgi di un dia pa otro. Segun Pieters, Parlamento di Aruba a adverti gobierno mas di un aña

www.bondia.com
news item

Un Aña despues di e mocion unanime den Parlamento: Unda e bodycam- y dashcamnan ta? Eduard Pieters (PPA): “Gobierno a haya e instruccion, pero a scoge pa ignora y no actua”

about 9 hours ago

E walkout reciente di e miembronan di Recherche y e sindicato policial ta manda un señal alarmante cu no por ignora. Pa lider di fraccion di PPA, Eduard Pieters, e situacion actual den cuerpo policial no a surgi di un dia pa otro. Segun Pieters, Parlamento di Aruba a adverti gobierno mas di un aña pasa y a duna instruccion cla pa actua.

“Nos ta lamenta profundamente e situacion penoso cu aworaki ta reina den cuerpo policial,” Pieters a declara. “Pero e pregunta cu pueblo mester haci ta: con nos a yega te aki?”

Parlamento a papia, gobierno no a actua!

Pieters a recorda cu na maart 2025 Parlamento di Aruba a aproba un mocion unanimamente pa gobierno tuma accion concreto pa fortalece cuerpo policial. Entre e medidanan tabata implementacion di bodycam y dashcam, e cambionan den legislacion pa permiti uzo di e hermentnan aki y mehoracion di e condicionnan di trabou p’e polisnan.

“Un aña despues, nos ta puntra: unda e bodycamnan ta? Unda e dashcamnan ta?” Pieters a cuestiona. “Parlamento a duna un instruccion unanime. No tabata cuestion di partido politico. Tur parlamentario a para tras di esaki, despues di e suceso tragico y lamentabel di e hoben Lanoy.”

PPA a propone inversion den seguridad

Segun Pieters, PPA no solamente a critica gobierno, pero tambe a presenta opcion di solucion concreto durante tratamento di presupuesto. Fraccion di PPA a propone un amienda, unda lo genera mas ingreso pa pais Aruba, via un ‘pardonregeling’ pa regularisa e personanan indocumenta. Segun e calculacionnan presenta e tempo ey, e medida por a genera aproximadamente Awg 22.7 miyon. Di e cantidad aki, PPA a propone pa destina:

Awg 6.5 miyon pa personal adicional necesario;

Awg 7.5 miyon pa ekipo y material.

“Cu e amienda aki por a pone placa riba mesa pa tasers, bodycams, dashcams, bulletproof vests y otro material cu cuerpo policial ta pidi pa hopi tempo caba,” Pieters a splica.

Coalicion a vota contra

Segun e parlamentario, a pesar di e necesidadnan evidente den cuerpo policial, e amienda di PPA no a haya respaldo di e partidonan cu ta sostene e coalicion.

“Awor nos ta mira e consecuencianan,” Pieters a declara. “Nos no ta culpa e polisnan, nos no ta culpa e miembronan di Recherche ni e directorado di KPA, ni SPA. Mi ta condena e decisionnan politico cu a haci y no haci uzo di e oportunidad pa inverti den seguridad.”

Aruba no por sigui reacciona despues di un desaster

Pieters a adverti cu gobierno no por sigui warda pa un tragedia nobo bolbe pasa, pa despues actua. “Dios laga cu nada pasa, pero nos no por sigui goberna Aruba wardando riba un otro incidente grave, prome cu nos core busca bodycam, dashcam, material y recurso humano pa KPA. Gobierno mester actua proactivamente, no despues cu problema a explota.”

Fraccion di PPA a anuncia cu lo sigui monitoria e situacion di cerca y ta dispuesto pa reuni cu sindicato y alto mando policial pa busca solucion structural.

“Nos no ta busca problema. Nos ta busca pa evita problema. P’esey nos a presenta e proposicionnan aki un aña pasa.”

Nota di redaccion: e articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.

 

news_item
Click to read more

Comunicado di gobierno: Aruba y Corsou ta firma MoU enfoca riba turismo, conectividad y desaroyo sostenible

about 9 hours ago

Den un ambiente festivo yen di amistad, cooperacion y orguyo Caribense, Aruba y Corsou a celebra un paso importante den nan relacion historico cu motibo di e reciente firma di un Memorandum of Understanding (MOU) enfoca riba turismo, conectividad, seguridad den turismo y desaroyo sostenibel. E evento special a reuni representantenan gubernamental, actor principal den

www.bondia.com
news item

Comunicado di gobierno: Aruba y Corsou ta firma MoU enfoca riba turismo, conectividad y desaroyo sostenible

about 9 hours ago

Den un ambiente festivo yen di amistad, cooperacion y orguyo Caribense, Aruba y Corsou a celebra un paso importante den nan relacion historico cu motibo di e reciente firma di un Memorandum of Understanding (MOU) enfoca riba turismo, conectividad, seguridad den turismo y desaroyo sostenibel.

E evento special a reuni representantenan gubernamental, actor principal den industria di turismo y invitadonan pa conmemora e relacion cada biaha mas fuerte entre e dos islanan ruman, uni pa historia comparti, cultura y un vision comun pa futuro.

E anochi a cuminsa cu palabranan di bonbini di CEO di Aruba Ports Authority (APA), Marc Figaroa, sigui pa discurso di Presidente di Parlamento, Marlon Sneek, y Lider di Fraccion AVP, Jennifer Arends-Reyes, Minister di Turismo, Transporte y Labor, Wendrick Cicilia y Minister di Desaroyo Economico di Corsou, Roderick Middelhof. Durante nan discurso, nan a enfatisa e importancia di cooperacion regional, conectividad entre e islanan y e balor di sigui construi riba e relacion special cu Aruba y Corsou a comparti pa generacionnan.

E reciente Memorandum of Understanding entre Aruba y Corsou ta marca un compromiso comparti pa fortalece cooperacion den area manera turismo, conectividad aereo y maritimo, promocion turistico, seguridad den turismo, sostenibilidad, intercambio di conocemento y desaroyo economico.

Un di e momentonan mas memorabel di e anochi tabata e espectacular presentacion di videomapping dedica na Corsou y su participacion den Mundial FIFA. Proyecta riba e tanki di APA, e experiencia visual a ilumina e anochi cu imagennan y simbolonan cu a honra e logro historico di nos isla ruman riba escenario mundial.

E presentacion no solamente a celebra futbol, pero tambe e orguyo, perseverancia y e union cu Aruba y Corsou ta comparti como dos islanan cu lasonan profundo den Caribe.

Minister Wendrick Cicilia a enfatisa e importancia di sigui traha hunto pa crea oportunidadnan nobo pa ambos isla. “Aruba y Corsou ta comparti hopi mas cu proximidad geografico. Nos ta comparti historia, cultura, amistad y un compromiso pa sigui move nos pueblonan dilanti. E cooperacion aki ta representa e conviccion cu ora nos traha hunto, nos ta mas fuerte y nos por logra mas pa nos comunidadnan.”

E anochi a termina cu un mensahe di union y colaboracion, resaltando cu a pesar di tur dos isla tin nan propio identidad unico, tin hopi oportunidad pa sigui traha hunto pa beneficia nos region y nos pueblonan.

 

news_item
Click to read more

Analisis di siman: Despues di Mike Eman – kico ta bin pa Aruba?

about 9 hours ago

Tin asina tanto noticia den ultimo dianan, cu por ta dificil pa keda al tanto di kico tur a pasa y kico ta importante. Bon Dia Aruba ta introduci e columna “Analisis di Siman”, den cual nos ta splica di manera simpel y breve e sucesonan mas importante di ultimo siman. Un di e storianan

www.bondia.com
news item

Analisis di siman: Despues di Mike Eman – kico ta bin pa Aruba?

about 9 hours ago

Tin asina tanto noticia den ultimo dianan, cu por ta dificil pa keda al tanto di kico tur a pasa y kico ta importante. Bon Dia Aruba ta introduci e columna “Analisis di Siman”, den cual nos ta splica di manera simpel y breve e sucesonan mas importante di ultimo siman.

Un di e storianan cu a domina esfera politico siman pasa tabata e anuncio di prome minister Mike Eman, cu e ta bay retira como lider di partido AVP na september proximo, y bandona su posicion como prome minister di Aruba riba dia 1 di januari, 2027.

Despues di lidera partido AVP pa mas o menos 25 aña y sirbi como prome minister den tres diferente periodo, Eman ta bisa cu a yega e momento pa un generacion nobo tuma over.

E anuncio inmediatamente a genera reaccion di tanto sostenedor como oponentenan. Pero mas aleu di e titularnan den medionan di comunicacion, e pregunta mas importante no ta ken ta retirando. E pregunta real ta, kico ta bin despues?

Segun Eman, e transicion ta planea y ordena. E ta bisa cu e kier pasa e lunanan prome cu su retiro completando varios proyecto social y economico, incluyendo medida destina pa yuda pensionado, trahador di menos recurso y famianan vulnerable. E tambe a bisa cu e no ta bandonando bida publico por completo y ta bay sigui sostene Aruba y su partido despues di retira di su cargo.

Sinembargo, oposicion ta argumenta cu e anuncio ta crea incertidumbre. Partido MEP, e partido mas grandi den oposicion, a pidi un reunion den Parlamento pa discuti con ta bay atende e transicion y si por sigui tuma decisionnan nacional importante sin interupcion. E partido ta bisa cu Parlamento y pueblo merece claridad tocante ken lo bira e persona cu eventualmente ta bay reemplasa Eman, y con gobierno ta pensa di mantene stabilidad durante un periodo di transicion.

Un motibo cu e debate aki ta importante ta pasobra Aruba actualmente ta atendiendo varios asunto mayor cu no por simplemente pone den pausa.

Den centro di e discusionnan aki tin HOFA, e propuesta di ley di Reino pa finanzas publico sostenible. E legislacion lo reemplasa e sistema temporal actual di supervision financiero na Aruba cu un marco nobo a largo plaso.

Esnan na fabor ta bisa cu HOFA lo duna stabilidad financiero, interes mas abao pa prestamo, y yuda Aruba mantene finanzas publico saludable den futuro. Criticonan ta preocupa tocante su impacto riba autonomia di Aruba, y kier un debate publico y parlamentario mas amplio prome cu bay dilanti cu e ley.

Editorial di Bon Dia Aruba publica siman pasa ta enfatisa cu e debate tocante HOFA probablemente ta bay bira mas relevante ainda awo cu tin un transicion di liderazgo acercando. Mientras cu retiro di prome minister a hala atencion, e agenda legislativo di gobierno no a cambia. E Editorial ta argumenta cu Parlamento mester tin un debate publico completo tocante HOFA y e legislacion local cu ta complement’e, pasobra e decisionnan aki ta bay afecta Aruba hopi despues cu cualkier lider politico ya a retira.

Esaki por ta e punto clave cu hopi ciudadano ta puntra nan mes: si e lider ta cambia, ken ta bay guia e decisionnan importante aki? Y ta bay tin suficiente union politico pa avansa nan?

E pregunta aki ta bay mas leu cu HOFA. Aruba ainda ta enfrenta reto relaciona cu finanzas publico, programa social, vivienda, pensioen, cuido di salud y crecemento economico. Hopi di e asuntonan aki ta rekeri decisionnan a largo plaso cu ta bay afecta gobierno den futuro como tambe esun actual.

E proximo lunanan ta bay toca hopi mas cu djis scoge un lider nobo pa AVP. E lunanan nos dilanti tambe ta bay ta un test si e institucionnan politico di Aruba por duna stabilidad durante un periodo di transicion. Den un democracia sano, gobierno ta cambia, lider ta bay y bin, pero e decisionnan nacional importante mester keda bay dilanti.

Pa awo, retiro di Miek Eman ta keda un anuncio, no un renuncia inmediato. E ta keda sirbi como prome minister cu su autoridad completo te januari 2027.

Kico cu pasa entre awo y e momento ey ta bay proba di ta mesun importante cu e transicion mes. E debate tocante HOFA, rol di Parlamento, supervision financiero, y e direccion futuro di nos pais por duna forma na Aruba pa añas.

Ta p’esey e storia mas importante di siman pasa no ta tocante e retiro di un politico so. E ta tocante si Aruba por nabega exitosamente un cambio den liderazgo mientras ta sigui tuma decision riba algun di e asuntonan mas importante cu e pais ta enfrenta.