In de afgelopen weken hebben verkeersongevallen met ernstige en zelfs dodelijke gevolgen, waarbij alcoholgebruik een rol speelde, geleid tot grote ontzetting binnen de lokale gemeenschap. Met name twee gevallen van hit-and-run, één in Oranjestad en één in San Nicolas, hebben burgers aan het denken gezet over de cultuur van rijden onder invloed op Aruba.

Een van de meest tragische en ingrijpende incidenten deze maand vond plaats in de eerste week van 2026, toen een echtpaar om het leven kwam bij een hit-and-run op zondag 4 januari op de L.G. Smith Boulevard.

In deze zaak, waarbij de verdachte C. Fernandes met een zwarte SUV met een extreem hoge snelheid reed, werd het echtpaar aangereden waarna hij doorreed en hen achterliet. Het incident veroorzaakte grote maatschappelijke verontwaardiging. Niet alleen vanwege de afschuwelijke manier waarop het echtpaar om het leven kwam terwijl zij een zebrapad overstaken, maar ook omdat de bestuurder, die volgens lokale media onder invloed was, de plaats van het ongeval verliet zonder zelfs maar te stoppen om te zien wat hij had aangericht.

Ter plaatse stelde de forensisch arts het overlijden vast van Josely Paulina Vasquez Gonzalez, geboren op 9 juli 1960 in de Dominicaanse Republiek, en Carlos David Vialez Valerio, geboren op 19 oktober 1971 eveneens in de Dominicaanse Republiek. Zij zijn respectievelijk het eerste en tweede verkeersslachtoffer van 2026.

Het feit dat de bestuurder na het ongeval is gevlucht, heeft voor extra verontwaardiging en verdriet gezorgd.

Nog traumatischer was dat de dochter van een van de slachtoffers, Yhoely Willems, getuige was van het incident. In een interview met Bon Dia Aruba vertelde zij: “Ik herinner me dat ik voelde dat mijn hart scheurde, en daarna, toen ik weer keek, lagen mijn moeder en mijn stiefvader levenloos op de weg.”

De partner van Yhoely Willems, Edwin Willems, ervaart eveneens een immens verdriet dat nauwelijks te bevatten is. Edwin organiseert momenteel een campagne om te waarborgen dat er gerechtigheid komt in de zaak rond de dood van zijn moeder en stiefvader. Dit omdat binnen de lokale gemeenschap het gevoel leeft dat dergelijke verkeersdoden, veroorzaakt door onverantwoord rijgedrag, vaak niet leiden tot een rechtvaardige straf.

Via sociale media deed Edwin Willems een oproep aan het publiek om zich te verenigen in de zoektocht naar gerechtigheid, “niet alleen voor mijn moeder en ons gezin, maar voor alle slachtoffers en families die meemaken wat wij meemaken.” Bij zijn bericht voegde hij meerdere voorbeelden van verkeersdoden toe, waaruit blijkt dat alcoholgebruik en rijden onder invloed vaak een rol spelen, en dat de straffen voor bestuurders die onder invloed rijden in veel gevallen te laag zijn.

Dit heeft een breed maatschappelijk gesprek op gang gebracht over een onderwerp dat inmiddels is uitgegroeid tot een nationale urgentie en dringend aandacht vereist.

“Het is triest dat er op Aruba geen echte straffen zijn,” reageerde S.T. “Hit-and-run is hetzelfde als poging tot moord. En als het slachtoffer overlijdt, is het gelijk aan moord. Er moet hard worden opgetreden in deze zaken.” Hij deed daarnaast enkele concrete voorstellen voor straffen die hij passend acht voor deze misdrijven. “Als iemand betrapt wordt op rijden onder invloed, moet er een hoge boete volgen en moet het rijbewijs voor minimaal zes maanden worden ingetrokken. Verplicht testen voordat men het rijbewijs terugkrijgt om te bewijzen dat men vrij is van alcohol of drugs. Door de belachelijk lage straffen hier blijven mensen zich roekeloos gedragen in het verkeer.”

Aanhoudend patroon in het verkeer

In de afgelopen vijf jaar zijn de aantallen verkeersdoden weliswaar fluctuerend geweest, maar de onderliggende oorzaken van dodelijke ongevallen laten een opvallende continuïteit zien. Gegevens van het Openbaar Ministerie (OM) en berichtgeving in de lokale media wijzen herhaaldelijk op rijden onder invloed en hit-and-run-gedrag als hardnekkige en onopgeloste problemen op de Arubaanse wegen.

In 2021 registreerde Aruba ten minste zeven verkeersdoden, volgens het jaarverslag van het OM, waarbij lokale media meerdere dodelijke ongevallen bevestigden met zowel motorrijders als kwetsbare weggebruikers. Wat 2021 vanuit justitieel perspectief bijzonder maakte, was de expliciete zichtbaarheid van hit-and-run-overtredingen in de cijfers van het OM.

In dat jaar registreerde het OM 119 gevallen van “wegrijden na het veroorzaken van een ongeval”, een opmerkelijk hoog aantal voor een klein eiland. Tegelijkertijd werden 285 gevallen van rijden onder invloed (DUI) geregistreerd. Samen suggereerden deze cijfers al dat gevaarlijk rijgedrag niet beperkt bleef tot momentane fouten, maar vaak ging om bewuste criminele keuzes na het ongeval, zoals vluchten om verantwoordelijkheid of alcoholtesten te ontlopen.

De situatie verslechterde aanzienlijk in 2022. Aruba sloot dat jaar af met 14 verkeersdoden, het hoogste jaarlijkse aantal binnen de vijfjaarsperiode. OM-cijfers toonden 395 gevallen van rijden onder invloed, een significante stijging ten opzichte van 2021.

Hoewel het OM voor 2022 geen totaaloverzicht van hit-and-run-zaken publiceerde zoals het jaar daarvoor, bleef de media-aandacht voor ongevallen herhaaldelijk wijzen op bestuurders die de plaats verlieten, vermoedelijk onder invloed, of beide. De combinatie van een hoog aantal doden en een stijging van het aantal sancties voor rijden onder invloed versterkte de publieke bezorgdheid dat onverantwoord rijgedrag steeds gewoner werd in plaats van uitzonderlijk.

In 2023 daalde het aantal verkeersdoden naar negen, wat tijdelijk enige verlichting bracht. Desondanks liet de OM-statistiek zien dat het aantal gevallen van rijden onder invloed steeg naar 509, het hoogste aantal in de vijfjaarsperiode.

Deze tegenstelling – minder doden maar meer gevallen van rijden onder invloed – suggereert dat politieoptreden mogelijk leidde tot betere detectie, zonder een structurele gedragsverandering teweeg te brengen. Dodelijke ongevallen in 2023 bleven motorrijders, voetgangers en nachtelijke incidenten betreffen, en ten minste één zaak werd onderzocht als hit-and-run, wat onderstreept dat dezelfde risicopatronen bleven bestaan ondanks het lagere dodental.

Eventueel optimisme uit 2023 was echter van korte duur. In 2024 registreerde Aruba opnieuw 13 verkeersdoden, bijna terug op het piekniveau van 2022. Overheidsbronnen en media legden expliciet de link met hoge snelheden, alcoholgebruik en een toename van hit-and-run-incidenten, waaronder dodelijke gevallen waarbij bestuurders slachtoffers achterlieten.

Hoewel de openbare OM-tabellen voor 2024 geen even gedetailleerde cijfers over rijden onder invloed bevatten als in voorgaande jaren, bleef de boodschap van de autoriteiten consistent: gevaarlijk rijgedrag nam toe in plaats van te stabiliseren. Ongevallen aan het einde van het jaar, waaronder de dood van voetgangers en frontale botsingen, benadrukten opnieuw de kwetsbaarheid van weggebruikers wanneer alcohol en onverantwoordelijkheid samenkomen.

Tegen het einde van 2025 registreerde Aruba tien verkeersdoden, volgens berichtgeving op basis van justitie- en politiebronnen. Bon Dia Aruba documenteerde gedurende het jaar meerdere van deze incidenten, waaronder zes verkeersdoden, waarna latere berichten wezen op een nog hoger totaal.

Hoewel officiële OM-gegevens over hit-and-run en rijden onder invloed voor 2025 nog niet beschikbaar zijn, weerspiegelen de dodelijke incidenten zelf vertrouwde patronen: motorongelukken, dodelijke slachtoffers onder voetgangers en zaken waarbij bestuurders aanvankelijk de plaats van het ongeval verlieten. Het ontbreken van definitieve jaarcijfers doet niets af aan de bredere realiteit: het gedrag dat aan het begin van het decennium tot dodelijke slachtoffers leidde, is blijven bestaan.

Over de vijfjaarsperiode van 2021 tot en met 2025 registreerde Aruba meer dan 50 verkeersdoden, met een duidelijke stijging van rijden onder invloed tussen 2021 en 2023 en een aanhoudende aanwezigheid van hit-and-run-gedrag in zowel officiële statistieken als incidentrapportages.

Wat vooral opvalt, is niet alleen het aantal doden, maar de consistentie van de risicofactoren. Rijden onder invloed van alcohol blijft wijdverbreid ondanks politieoptreden, terwijl de bereidheid van bestuurders om ongevalslocaties te verlaten wijst op een dieperliggend probleem van het ontlopen van verantwoordelijkheid en een gebrek aan afschrikking.

Voor wetgevers en handhavers tonen de afgelopen vijf jaar aan dat verkeersdoden op Aruba het resultaat zijn van hardnekkige gedragspatronen die bestand blijken tegen kortetermijninterventies. Om die reden eist de gemeenschap dringend veranderingen in de vervolging, berechting en bestraffing van deze zaken.

Tijdens een recente persconferentie heeft de minister van Justitie, Integratie, Energie en Openbaar Vervoer, Arthur Dowers, een update gegeven over de parkeersituatie in het stadscentrum. Hij herinnerde eraan dat Aruparking enkele maanden geleden de parkeercontroles heeft aangescherpt, nadat de autoriteiten een situatie van een ‘free for all’ hadden vastgesteld, die extra risico’s opleverde voor de openbare veiligheid.

Volgens minister Dowers bestond het belangrijkste probleem eruit dat veel voertuigen werden geparkeerd waar het uitkwam. In sommige gevallen werd daardoor zelfs de toegang voor politie, brandweer en ambulances geblokkeerd, waardoor hulpdiensten bij noodsituaties niet tijdig ter plaatse konden komen. Dat kon levens in gevaar brengen. Om die reden hebben de overheid en Aruparking besloten de controles te herstellen en de openbare orde in de drukst bezochte gebieden te handhaven.

De minister lichtte toe dat in de afgelopen ongeveer drie maanden, sinds de intensivering van de controles, zo’n 375 processen-verbaal zijn uitgeschreven aan bestuurders die foutief hadden geparkeerd. Daarnaast zijn ongeveer 150 voertuigen weggesleept omdat zij het verkeer hinderden of op een manier geparkeerd stonden die een risico vormde voor de veiligheid en doorstroming in het centrum.

Volgens Dowers hebben de controles positieve resultaten opgeleverd. Hij gaf aan dat Aruparking sinds de invoering van de strengere handhaving een toename heeft geregistreerd van het aantal mensen dat correct betaalt voor parkeren in Oranjestad. Ook is het aantal personen dat een Aruparking-abonnement heeft afgesloten om gebruik te maken van de parkeerplaatsen gestegen.

Tegelijkertijd benadrukte de minister dat, gezien het huidige aantal bezoekers, sprake is van een zekere schaarste aan parkeerruimte in het gebied. Hij riep mensen die niet willen of kunnen betalen voor parkeren op om gebruik te maken van de beschikbare gratis parkeerplaatsen, zoals de parkeerplaats achter het Arubus-station. Dit vormt volgens hem een praktisch alternatief dat kan bijdragen aan het verminderen van de verkeersdrukte in het stadscentrum.

Verder onderstreepte minister Dowers dat wanneer een voertuig langer dan twee uur wordt geparkeerd in een zone waar betaald parkeren geldt zonder dat er is betaald, Aruparking wettelijk bevoegd is het voertuig te laten wegslepen. De eigenaar is in dat geval verantwoordelijk voor alle bijkomende kosten. Deze regeling is vastgelegd in de wet.

Tot slot maakte de minister bekend dat er momenteel wordt gewerkt aan aanpassingen in de Aruparking-wetgeving. Het doel hiervan is om een eenvoudiger en efficiënter systeem te creëren voor het opleggen en innen van boetes bij parkeerovertredingen, zonder dat in alle gevallen een takelwagen hoeft te worden ingeschakeld.

(NLTimes) – Gobierno Hulandes a confirma liberacion di tres di su ciudadanonan cu tabata cera den prison na Venezuela. Minister di Asuntonan Exterior, David van Weel, a bisa cu e tres presonan a ser laga den libertad diahuebs atardi. Nan lo bandona e pais mas liher posibel bou escolta brinda pa e embahada Hulandes na Caracas, Van Weel a confirma prome cu e reunion semanal regular di Gabinete diabierna.

E regimen autoritario di e dictador Venezolano, Nicolás Maduro a termina casi dos siman pasa, ora cu e y su casa a ser captura pa forsanan militar Mericano y transporta pa Merca pa enfrenta acusacionnan criminal. Desde e tempo ey, decenas di preso politico, y otro personanan encarcela, a ser poni den libertad den e pais Sur Americano.

E tres detenidonan Hulandes no tabata inicialmente entre esnan cu a sali den libertad. Un vocero di e ministerio no kier duna comentario riba e motibo cu nan a keda encarcela, pero fuentenan a bisa Trouw cu dos di nan tabata parti di un tripulacion di nuebe persona cu tabata busca restonan di Segunda Guera Mundial cerca di Caribe Hulandes den un intento pa recupera material di koper.

Tur nuebe a ser intercepta pa Marina di Venezuela siete luna pasa, y transporta pa e pais ey riba acusacion di spionahe. E capitan di e tripulacion ta un homber Hulandes, y su casa tabata entre esnan encarcela. No a haya informenan publica tocante e identidad di e di tres persona.

Van Weel a bisa cu el a defende personalmente pa nan liberacion den un yamada telefonico cu e presidente interino di Venezuela, Delcy Rodríguez. E embahada Hulandes “tambe tabata persigui esaki pa un tempo”, e minister a bisa. “Y finalmente, e regimen a bisa ok, e tresnan aki por bay tambe.”

Su remarcanan tabata e prome confirmacion di parti di e ministerio tocante e destino di e detenidonan Hulandes den e pais. Van Weel a indica caba dialuna cu el a papia cu Rodríguez, kende tabata fungi como vice presidente ora cu el a tuma encargo di e pais despues cu Maduro a ser captura.

Van Weel a skirbi riba medionan social dialuna pa bisa cu nan dos tabatin un combersacion productivo, y tabatin “progreso” riba asuntonan importante pa ambos pais, incluyendo e liberacion di presonan stranhero. Tambe el a enfatisa e importancia di “tene nos canalnan di comunicacion habri.”

Venezuela ta e pais mas grandi cu tin frontera cu e nacionnan insular Caribense y teritorionan di Reino Hulandes. Aruba, Boneiro, y Corsou ta djis algun kilometer panort di e costa Venezolano.

Diaranson, un tanker cu ta transporta petroleo Venezolano a mara na Corsou como parti di un plan di dos di e companianan di mercancia mas grandi di mundo pa move petroleo Venezolano pa facilidadnan di almacenahe den Caribe. Tabata spera cu e Grupo Trafigura y e Grupo Vitol lo tuma posesion di por lo menos 4.8 miyon bari di crudo Venezolano e siman aki, Bloomberg a informa anteriormente.

E petroleo ta forma parti di un benta grandi di mas di 50 miyon di bari organisa pa Merca. Bloomberg a informa diamars cu cuatro tanker tabata na costa Venezolano, cu plannan pa trece petroleo crudo pa instalacionnan di almacenahe na Corsou y Bahamas.

Durante su bishita na Sint Maarten, ademas di ta ocupa cu e reunionnan di JVO, Minister Dowers a reuni cu ehecutivonan di United Nations Office of Project Services (UNOPS).

UNOPS ta presente na Sint Maarten principalmente pa sostene recuperacion y reconstruccion despues di Horcan Irma, cu tabata devastador pa e isla ruman na 2017. Ademas UNOPS ta brindando sosten cu e expansion di Pointe Blanche Prison na Sint Maarten pues tin amplio experticio den supervision tanto tecnico, financiero y di ehecucion di proyectonan publico.

UNOPS ta yuda maneha proyectonan grandi di reconstruccion cu ta financia pa partnernan internacional, sigurando compra transparente, maneho coherente di proyecto y cumplimento cu normanan internacional. Nan trabao ta enfoca riba reconstruccion y mehoracion di scolnan, facilidadnan medico y infrastructura publico.

E reunion aki a tuma luga den cuadro di trabaonan di preparacion andando pa Aruba haya un prizon nobo bao supervision di UNOPS. Denter di 2 siman, UNOPS lo ta na Aruba pa duna un presentacion di e plannan pa desaroyo di un prizon completamente nobo na Aruba, mirando e situacion di deterioro alarmante di e facilidad coreccional KIA na Santo di Patia.

Durante e bishita, Minister Dowers a reuni cu Deputy Regional Director Guiseppe Mancinelli, Head of Programme William Gonzalez y Regional Director for Latin-American and the Caribbean, Dalila Goncalves, pa discuti oportunidadnan di cooperacion y sostenibilidad den futuro proyectonan di reconstruccion.

Den e edicion aki di nos column semanal nos ta bolbe dedica atencion na e erornan, o den cierto caso diferencianan den forma di skirbi nos idioma, cu no ta considera eror, sino mas bien un diferencia di opinion, cu ta exigi splicacion si di loke nos ta considera nos opinion. Seguidamente algun caso cu nos ta topa cu regularidad ainda.

Uso di ‘nan’ innecesariamente

Un di e erornan mas comun den nos idioma ta e uso innecesario di e adicion ‘nan’ na un sustantivo. Papiamento tin e regla – no skirbi – cu ora e contexto di e frase ta indica ‘plural’ (meervoud), anto no ta pone ‘nan’ tras di e palabra. Tambe ta un estorbo ora ta menciona varios sustantivo tras di otro y ta pone ‘nan’ tras di cada palabra. Ehemplo: “Ta suplica tur atletanan, coachnan y dirigentenan pa presenta na tempo pa e ceremonia”. Na bon Papiamento esaki mester ta: “Ta suplica tur atleta, coach y dirigente pa presenta na tempo pa e ceremonia”. E simple palabra ‘tur’ ta indica e plural adecuadamente caba. Tambe nos sa mira eror den e otro uso di ‘nan’, esta como pronombre posesivo, unda tin biaha ta confundi ‘nan’ cu ‘su’, unda e ultimo aki ta e pronombre posesivo perteneciente na e tercer persona singular. Den un ehemplo: “A pidi e personanan envolvi pa duna su opinion por escrito.” E frase corecto mester ta: “A pidi e personanan envolvi pa duna nan opinion por escrito.” Otro uso incorecto di ‘nan’ ta e conocido ‘doble nan’ cu ta sin mas incorecto y excesivo. Den un ehemplo: “Mi a bisa bo pa bo bin ‘akinanan’ mes.” Aki e palabra ‘nan’ tin otro uso den nos idioma, esta un forma di enfatiza o fortifica algo. Den e caso di ‘aki’ y ‘akinan’ e ultimo aki ta pone enfasis insistente pa e persona bin na e lugar indica. Pone mas enfasis ainda añadiendo otro ‘nan’ su tras ta parce nos excesivo y innecesario, ‘aki’ y ‘akinan’ ta suficiente. Esaki ta un ‘nan’ cu por cierto tin raiz profundo; e Criol di Guine Bissau tambe conoce e uso di ‘nan’ den e sentido aki, como enfasis anto, mientras no conoce ‘nan’ como forma di indica plural. Den un frase: “I bai ya” (El a bay caba) den forma enfatiza: “I bai ya nan.” (El a bay basta rato caba).

Cune, cu ne, cun’e of cunele

Pa comprende bon con pa skirbi esaki mas corecto posible, ta importante conoce su origen. E tin su origen den Portugues y/o Spaño: ‘com ele’ o ‘con él’. Den pasado, y te awe, nos Papiamento conoce e forma ‘cunele’ cu ta parce nos e forma original Portugues. Segun nos custumber di abrevia palabra esaki cu tempo a bira ‘cune’ pero ainda e ‘cunele’ ta den uso. Hopi biaha nos ta mira esaki skirbi ‘cu ne’, of cun’e. Pa e ultimo forma aki nos por tin argumento, den e sentido cu loke ta indica cu e apostrophe (‘) ta e ‘el’ cu a desaparece. Loke ta parce nos sigur incorecto ta e ‘cu ne’ ya cu e ‘n’ originalmente ta pertenece na e ‘cu’ y no na e ‘e’. Pa tene e asunto mas simple posible, nos ta propone skirbi ‘cune’.

El a bay, of e la bay

Mescos den e ehemplo di ‘cune’, aki anteriormente nos idioma tabata conoce e palabra ‘el’ (tercer persona singular), loke den curso di tempo a keda abrevia na ‘e’. Sin embargo, den e caso aki unda e vocal ‘e’ ta haya un otro vocal ‘a’ su tras y pa facilidad den pronunciacion por bisa cu e ‘ele’ o ‘él’ a sobrevivi aki. Por lo tanto, e forma corecto di skirbi esaki ta ‘el a bay’, por ehemplo, y no ‘e la bay’. Nos no conoce e palabra ‘la’ den Papiamento, otro cu den musica…

Paso envez di pasobra

Mas y mas a bira un custumber caba pa pronuncia y skirbi ‘paso’ envez di e palabra completo ‘pasobra’. Mientras cu den forma di papia e ta duna claridad, cu nos afan eterno di abrevia palabra, pero ora di skirbi e ta causa confusion, ya cu e palabra ‘paso’ ta ser usa pa siglos caba pa algo totalmente diferente. Y pasobra nos tin e acuerdo den Papiamento cu nos no ta skirbi accent, no tin nada cu den forma skirbi ta indica e diferencia. Solucion: skirbi e palabra completo: ‘pasobra’.